Ngày 11/6, giải vô địch bóng đá thế giới FIFA World Cup 2026 khởi tranh ở Mỹ, Canada và Mexico. Giải đấu không chỉ có số lượng đội tham gia đông nhất từ trước đến nay với 48 đội, mà còn là nơi thử nghiệm thực tế lớn nhất dành cho AI và robot trong lịch sử thể thao nhân loại.
Từ trước khi World Cup 2026 diễn ra, ban tổ chức giải đấu cho biết sẽ áp dụng robot hình người Atlas và robot bốn chân Spot của Boston Dynamics cho nhiệm vụ thực tế tại một số sân vận động, như hỗ trợ vận hành sự kiện, tương tác với người hâm mộ, tuần tra an ninh. Thực tế, những robot này đang có mặt tại Trung tâm Phát sóng Quốc tế Dallas, sân vận động New York và sân vận động New Jersey với nhiệm vụ tuần tra tự động và giám sát địa điểm theo thời gian thực.
Đây là ví dụ mới nhất cho thấy xu hướng robot đang “biến hình” thành người lao động, thay vì chỉ nhảy múa, đấu võ… Không chỉ ở Trung Quốc, nhiều quốc gia bắt đầu đưa robot vào cuộc sống, chẳng hạn xử lý hàng hóa tại khu bốc dỡ của sân bay Tokyo Haneda (Nhật Bản), siết ốc vít trên dây chuyền sản xuất của nhà máy bán dẫn Texas Instruments (Mỹ), lắp ráp xe trong nhà máy BMW ở Đức, hay pha cà phê trong siêu thị hoặc làm nhân viên nhà hàng ở một số nơi khác.
Giới chuyên gia đánh giá, trong bối cảnh AI càng hoàn thiện và công nghệ trí tuệ vật lý như robot hình người bắt đầu giải quyết phần lớn vấn đề thích ứng trong những tình huống khác nhau, ngày càng nhiều cỗ máy hình người sẽ xuất hiện với vai trò “người lao động” thời gian tới.
Trung Quốc vẫn thống trị
Dù Mỹ đã có một số đại diện như Tesla, Boston Dynamics hay Figure AI, đa số robot hình người xuất hiện trong đời sống đến từ Trung Quốc. Theo ngân hàng đầu tư Barclays, robot hình người Trung Quốc chiếm 85% thị phần toàn cầu năm 2025. Công ty nghiên cứu công nghệ Omdia (Anh) cho biết, có hơn 13.000 robot hình người xuất xưởng năm ngoái, trong đó Agibot và Unitree đạt 5.000 robot mỗi công ty. Các đối thủ Mỹ như Figure AI và Tesla chỉ sản xuất vài trăm robot hoặc ít hơn.
Dữ liệu từ hải quan cũng cho thấy sự vượt trội của Trung Quốc. Trong bốn tháng đầu năm, nước này xuất khẩu tổng cộng 8,145 triệu robot các loại với tổng giá trị 15,79 tỷ nhân dân tệ (2,34 tỷ USD) cho hơn 150 quốc gia và vùng lãnh thổ.
Trong khi đó, xuất khẩu robot hình người Trung Quốc quý đầu năm tăng 210% so với cùng kỳ năm ngoái, với châu Âu, Đông Nam Á, Trung Đông là thị trường chính. Ngân hàng Morgan Stanley dự đoán doanh số robot hình người của Trung Quốc sẽ tăng gấp đôi so với năm ngoái, đạt 28.000 máy.
Theo China Daily, đa số doanh nghiệp robot hình người top đầu tại Trung Quốc đặt mục tiêu gấp đôi sản lượng của năm ngoái, như Unitree đưa ra mức 10.000-20.000 robot xuất xưởng, còn Zhipu Robotics, UBTech và Deep Robotics cùng dự kiến đạt 10.000 robot.
Những doanh nghiệp này được tạo điều kiện tối đa về vốn. Trích dẫn các số liệu, trang 36kr cho biết có hơn 100 sự kiện huy động vốn trong toàn bộ chuỗi ngành công nghiệp robot hình người Trung Quốc trong quý I/2026. Hơn 20 công ty đã công khai kế hoạch IPO, đa số vượt vòng xét duyệt, như Unitree, Leju Robotics, Fourier Intelligence hay Deep Robotics.
Từ sân khấu đến nhà máy
Nhà phân tích Cao Wei của BlueRun Ventures tin rằng ngành công nghiệp trí tuệ hiện sinh – tức trí tuệ nhân tạo thể hiện trên sản phẩm vật lý như robot – đang ở “giai đoạn cuối của một chu kỳ mở rộng điển hình”. Robot hình người vẫn chủ yếu biểu diễn trên sân khấu, nhưng đã được ứng dụng nhiều hơn trong đời thực.
Theo báo cáo của UBTech đầu năm, doanh thu tại Hong Kong và thị trường ngoài Trung Quốc của công ty đạt 475 triệu nhân dân tệ (70 triệu USD), có mặt tại 50 quốc gia và khu vực. Từ đầu năm nay, mẫu Walker C bắt đầu đảm nhiệm “vai trò người lao động” khi Texas Instruments triển khai trên một dây chuyền nhà máy. RossMann, một trong những chuỗi cửa hàng thuốc lớn nhất châu Âu, cũng dùng Walker C tại các cửa hàng bán lẻ và trung tâm hậu cần, hay Hitachi (Nhật Bản) dùng để phục vụ sản xuất và lắp ráp thang máy.
Tương tự, vào tháng 5, robot G1 mặc áo vest tại sân bay Tokyo Haneda (Nhật Bản) với tư cách nhân viên “phi hành đoàn mặt đất” giúp xử lý hành lý, chuyển hàng hóa và điều phối băng chuyền.
Tân Hoa Xã cho biết, robot hình người cũng bắt đầu hoạt động tại khu vực hậu cần Giang Cao thuộc trung tâm bưu chính Quảng Châu, Trung Quốc. Cỗ máy đảm nhận nhiều nhiệm vụ, như phân loại và nhận dạng bưu kiện với khả năng xử lý tới 1.200 bưu kiện mỗi giờ.
Theo GeekSpin, các ví dụ cho thấy robot hình người Trung Quốc đang “bùng nổ” trên diện rộng, từ sân bay đến nhà máy, từ hậu cần đến sản xuất, từ dịch vụ đến sản xuất. “Chúng bắt đầu tự khẳng định mình trong mọi mắt xích của chuỗi công nghiệp toàn cầu với vai trò người lao động”, nhà nghiên cứu Zhang Zhengtao tại Viện Tự động hóa thuộc Viện Hàn lâm Khoa học Trung Quốc nhận xét.
Dù vậy, giới chuyên gia đánh giá robot hình người vẫn gặp nhiều rào cản khi ứng dụng thực tế, theo Guardian. Samm Sacks, chuyên gia cấp cao tại tổ chức nghiên cứu New America, cho rằng đa số chưa đáp ứng yêu cầu làm việc trong môi trường phức tạp và khó đoán. Chibo Tang từ công ty Gobi Partners chuyên đầu tư cho startup công nghệ nhận định tương tự, rằng các trường hợp ứng dụng của robot hình người “còn rất hạn chế”.
“Bài toán kinh tế rất khó vì robot hình người có chi phí sản xuất cao, dễ hỏng khi vận hành và cần môi trường có cấu trúc chặt chẽ để hoạt động”, Sacks giải thích.
Bà cho rằng robot hình người còn chặng đường dài để đạt mức độ “mọi người thực sự cảm thấy thoải mái” khi dùng để chăm sóc người già hoặc trẻ em trong nhà. Con đường thương mại hóa khả thi hơn có lẽ thông qua các lĩnh vực công nghiệp và hậu cần, nhưng hướng đi này cũng không dễ dàng khi nhiều nhà máy đã trang bị cánh tay robot thực hiện công việc lặp đi lặp lại, tức không cần nhiều robot hình người.
Michael Tam, Giám đốc thương hiệu UBTech, thừa nhận không dễ thay thế nhân công bằng robot hình người. Ông nói trên Financial Times rằng robot hình người mới nhất của công ty là Walker S2 “đạt năng suất bằng 30-50% con người”, đồng thời “chỉ giỏi một số nhiệm vụ nhất định” như xếp thùng hàng hay kiểm tra chất lượng linh kiện.
Google vừa chính thức tung ra tính năng AI Inbox cho Gmail trên diện rộng, nhưng mức giá 249,99 USD/tháng (khoảng 6,5 triệu đồng) đang biến đây trở thành một dịch vụ 'xa xỉ' dành riêng cho người dùng có tiền hoặc các doanh nghiệp chịu chi.
Trí tuệ nhân tạo (AI) giờ đây không chỉ viết hộ email mà còn đảm nhận luôn vai trò 'thư ký riêng' để tóm tắt và nhắc việc cho bạn ngay trong ứng dụng Gmail. Với sự hỗ trợ của mô hình Gemini mạnh mẽ nhất, AI Inbox hứa hẹn sẽ giải cứu người dùng khỏi thảm họa tràn ngập hộp thư.
Thay vì phải lướt qua hàng trăm email quảng cáo và thông báo, AI Inbox sẽ tự động trích xuất các đầu việc cần làm và phân loại các chủ đề quan trọng bạn cần chú ý. Tuy nhiên, cái giá để sở hữu sự tiện lợi này là không rẻ. Với mức phí hơn 6,5 triệu đồng/tháng của gói AI Ultra, Google đang định vị đây là công cụ tối thượng cho hiệu suất công việc, thay vì một tính năng phổ thông.
Dù đầy hứa hẹn, AI Inbox vẫn đối mặt với sự hoài nghi về tính chính xác. Liệu người dùng có dám giao phó những hợp đồng quan trọng hay lịch hẹn đối tác cho một thuật toán đôi khi vẫn còn bịa đặt và bị 'ảo giác'? Google đang đặt cược lớn vào khả năng xử lý ngôn ngữ của Gemini, nhưng với mức giá này, người dùng chắc chắn sẽ đòi hỏi sự hoàn hảo gần như tuyệt đối.
Phát biểu tại Diễn đàn Quốc gia Số Việt Nam 2026 (Vietnam Digital Summit 2026) diễn ra ngày 5/6 tại Ninh Bình, Thứ trưởng Bùi Hoàng Phương nhấn mạnh về cách thức trong chuyển đổi số hiện nay. Ông cho rằng cần chú trọng vào thực chất, xuất phát từ những vấn đề thực tiễn của người dân, doanh nghiệp và cơ quan nhà nước để tìm ra cách làm mới dựa trên công nghệ.
Ông đánh giá trong vài năm trở lại đây, chuyển đổi số tại Việt Nam đã có những bước tiến quan trọng, hành lang pháp lý được xây dựng với việc ban hành Luật Chuyển đổi số, Luật Công nghiệp công nghệ số, Luật dữ liệu, Luật AI... Hạ tầng số được xây dựng hiện đại với tỷ lệ phủ sóng 5G trên 90% dân số; xây dựng cơ sở dữ liệu quốc gia và các nền tảng cơ bản như VNeID.
Tuy nhiên, Thứ trưởng nhìn nhận "vẫn còn khoảng cách giữa thể chế và thực thi, giữa hạ tầng đầu tư và giá trị được tạo ra, giữa kỳ vọng và niềm tin số của người dân và doanh nghiệp". Vì vậy "một câu hỏi thường trực với Lãnh đạo Bộ Khoa học và Công nghệ và các đơn vị chức năng của Bộ là làm sao để chuyển đổi số thực sự đi vào cuộc sống, tạo ra được những giá trị thực sự lớn, thực sự đột phá", ông nói.
Theo đó Thứ trưởng Phương mong muốn Diễn đàn cùng đối thoại chính sách để tháo gỡ các điểm nghẽn chuyển đổi số quốc gia, thúc đẩy phát triển các nền tảng và dịch vụ số dựa trên dữ liệu và trí tuệ nhân tạo, kết nối nguồn lực và lan tỏa các mô hình hiệu quả.
Ông Trần Duy Ninh, Cục trưởng Chuyển đổi số quốc gia cho rằng, để chuyển đổi số tạo ra giá trị, việc đo lường hiệu quả bằng số lượng hệ thống được xây dựng, số lượng dữ liệu được số hóa hay số lượng dịch vụ được cung cấp trực tuyến là chưa đủ. "Giá trị chỉ xuất hiện khi chúng ta có khả năng khai thác các nguồn lực đó một cách hiệu quả", ông nói.
Đại diện Cục chuyển đổi số nêu bài học từ các trường hợp thành công về chuyển đổi số trên thế giới như Singapore, hay EU. Nhưng "Singapore không dừng lại ở việc xây dựng công nghệ, mà xây dựng năng lực số cho toàn xã hội. EU không chỉ đầu tư hạ tầng, họ xây dựng các khung năng lực số".
Cục Chuyển đổi số cho biết Việt Nam đang đi đúng hướng khi có Nghị quyết 57 xác định khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là các động lực phát triển mới, có nền tảng pháp lý và các cơ sở dữ liệu, nền tảng dùng chung, chương trình phát triển nhân lực. "Nhiệm vụ trong giai đoạn tới là kết nối các thành phần đó thành một năng lực tổng thể của quốc gia", đại diện Cục cho biết.
Với mục tiêu chuyển đổi số tạo ra năng lực cạnh tranh và giá trị cho quốc gia, Cục Chuyển đổi số đề xuất các nhóm nhiệm vụ bao gồm nghiên cứu xây dựng Khung năng lực số quốc gia Việt Nam, bổ sung các chỉ số đo lường năng lực số quốc gia, phát triển đồng bộ năng lực số của người dân, doanh nghiệp và khu vực công.
Vietnam Digital Summit 2026 là sự kiện nhằm thúc đẩy tiến trình chuyển đổi số, xây dựng hệ sinh thái số quốc gia và tăng cường năng lực cạnh tranh số của Việt Nam. Sự kiện do Cục Chuyển đổi số Quốc gia, Viện Sáng tạo và Chuyển đổi số và Sở Khoa học và Công nghệ Ninh Bình phối hợp tổ chức. Đây là năm thứ ba, với chủ đề "Phát triển nền tảng số và dịch vụ số, chuyển hoạt động lên môi trường số". Sự kiện thu hút hơn 1.000 đại biểu, hàng trăm doanh nghiệp công nghệ, cùng nhiều viện nghiên cứu, tổ chức quốc tế tham gia các phiên thảo luận chuyên đề về chính sách và công nghệ, kết nối hợp tác, đầu tư.
Theo Reuters, nhiều tờ rơi đang xuất hiện trong phòng họp, trên máy bán hàng tự động và hộp đựng giấy vệ sinh tại văn phòng Meta hôm 12/5. Chúng có nội dung: "Bạn không muốn làm tại Nhà máy Trích xuất Dữ liệu Nhân viên phải không?" và khuyến khích mọi người ký vào bản kiến nghị trực tuyến phản đối việc công ty cài đặt phần mềm theo dõi chuột, máy tính.
Các tờ rơi và bản kiến nghị đều dẫn Đạo luật Quan hệ Lao động Quốc gia Mỹ, khẳng định "người lao động được pháp luật bảo vệ khi họ chọn hành động theo tổ chức để cải thiện điều kiện làm việc".
Khi được hỏi về tình huống trên, Andy Stone, người phát ngôn Meta, nhắc lại tuyên bố trước đó mà công ty đưa ra về công nghệ theo dõi chuột: "Nếu chúng tôi xây dựng tác nhân giúp mọi người hoàn thành nhiệm vụ hàng ngày bằng máy tính, thì các mô hình cần ví dụ thực tế về cách họ dùng máy như chuyển động chuột, nhấn nút và thao tác với menu thả xuống".
Reuters nhận định, việc phát tờ rơi là dấu hiệu rõ ràng về phong trào lao động đang hình thành bên trong Meta, khi một số nhân viên bắt đầu chuyển sự phẫn nộ trước kế hoạch tái cấu trúc nhân sự do AI thành hành động mang tính tổ chức.
Tại Anh, một nhóm nhân viên Meta đang bắt đầu chiến dịch thành lập công đoàn với United Tech and Allied Workers (Công đoàn Người lao động Công nghệ và các Ngành liên quan), một chi nhánh của Communication Workers Union (Công đoàn Người lao động Truyền thông). Họ lập trang web tuyển thành viên với URL "Leanin.uk", gợi nhớ đến Lean In (Dấn thân) - cuốn sách bán chạy của Sheryl Sandberg, cựu giám đốc vận hành (COO) Facebook, khuyến khích phụ nữ tìm kiếm sự bình đẳng tại nơi làm việc.
"Nhân viên Meta đang phải trả giá cho những canh bạc liều lĩnh và tốn kém của đội ngũ lãnh đạo. Trong khi các giám đốc theo đuổi chiến lược AI mang tính đầu cơ, nhân viên phải đối mặt với các đợt cắt giảm việc làm nghiêm trọng, sự giám sát hà khắc và thực tế tàn nhẫn là phải đào tạo hệ thống kém hiệu quả sắp thay thế họ", Eleanor Payne, thành viên United Tech and Allied Workers, nói.
Trước đó, Meta cài đặt công cụ Sáng kiến năng lực mô hình (Model Capability Initiative - MCI) trên máy tính nhân viên, cho phép ghi lại thao tác với chuột và bàn phím. Đây là một phần trong chiến dịch lớn hơn của công ty nhằm xây dựng tác nhân AI có thể làm việc tự động. MCI hoạt động trên các ứng dụng và website liên quan đến công việc. Ngoài thu thập dữ liệu chuột và bàn phím, nó cũng sẽ chụp ảnh màn hình định kỳ nội dung trên màn hình.
Meta cuối tháng trước cũng thông báo cắt giảm 10% lực lượng lao động, tương đương 8.000 nhân viên, vào ngày 20/5. Những người bị ảnh hưởng dự kiến nhận gói thôi việc gồm 16 tuần lương cơ bản, cộng thêm hai tuần cho mỗi năm làm việc. Nhiều nhân viên gọi khoảng thời gian chờ nhận email sa thải là "28 ngày địa ngục", khi không biết liệu mình có nằm trong danh sách.
Đây được coi là đợt sa thải quy mô lớn đầu tiên, mở đường cho kế hoạch cắt giảm nhân sự kéo dài trong năm 2026 để tái cơ cấu cho AI. Đợt sa thải tiếp theo dự kiến diễn ra vào nửa cuối năm.
