Ngày 30/6, Bộ GD&ĐT có công văn gửi Ủy ban nhân dân các tỉnh, thành phố, hướng dẫn sắp xếp mạng lưới các cơ sở giáo dục mầm non, phổ thông và giáo dục thường xuyên công lập phù hợp với mô hình chính quyền địa phương hai cấp.
Giảm ít nhất 30% đầu mối các cơ sở giáo dục
Theo đó, các địa phương sẽ thí điểm sáp nhập đầu mối quản lý cơ sở giáo dục trên cùng địa bàn để hình thành các mô hình trường học quy mô lớn có các phân hiệu, điểm trường; thiết lập mô hình quản trị trường học, phấn đấu giảm ít nhất 30% đầu mối cơ sở giáo dục công lập hiện có.
Cụ thể theo lộ trình, từ ngày 1/7, các địa phương thí điểm sáp nhập đầu mối quản lý trên cùng địa bàn để tạo ra mô hình trường học quy mô lớn (có các phân hiệu, điểm trường) và thiết lập mô hình quản trị mới.
Việc thí điểm sắp xếp, sáp nhập này phải hoàn thành trước ngày 30/8 để các trường hoàn thiện bộ máy tổ chức và phương án quản trị, có thể vận hành bộ máy mới ngay từ đầu năm học 2026-2027.
Trước ngày 30/12, địa phương đánh giá toàn diện các tác động, rút kinh nghiệm từ giai đoạn thí điểm để đề ra giải pháp cho giai đoạn tiếp theo.
Dựa trên kết quả thí điểm, từ ngày 30/3/2027, tiếp tục thực hiện sáp nhập, hợp nhất các cơ sở giáo dục trên diện rộng.
Trước ngày 30/4/2027, các địa phương phải hoàn thành toàn diện việc sắp xếp, tinh gọn các đầu mối hành chính; ổn định tài chính, tài sản công để toàn hệ thống vận hành, không ảnh hưởng đến chuyên môn dạy học.
“Việc sắp xếp cơ sở giáo dục theo hướng tinh gọn đầu mối quản lý, giảm biên chế quản lý giáo dục, tăng biên chế trực tiếp giảng dạy; giữ ổn định quy mô học sinh ở các điểm trường nhằm đầu tư hiệu quả cho việc dạy, học”, Bộ GD&ĐT lưu ý.
Đội ngũ cán bộ dôi dư sẽ xử lý ra sao?
Sau khi sắp xếp, giai đoạn 1 sẽ có hai mô hình trường học. Thứ nhất, trường một cấp học quy mô lớn có các phân hiệu: Cấu trúc gồm một trường chính có các phân hiệu, điểm trường.
Cơ cấu nhân sự của mô hình này gồm: Một hiệu trưởng, các phó hiệu trưởng, một bộ phận hành chính – nhân sự (kế toán, thủ quỹ, văn thư) dùng chung; các nhân sự hỗ trợ giáo dục theo chuyên môn đặc thù; các tổ chuyên môn được tổ chức phù hợp với phân hiệu, điểm trường để nâng cao hiệu quả hoạt động sinh hoạt chuyên môn và tổ chức dạy học.
Thứ hai, mô hình trường phổ thông nhiều cấp học quy mô lớn. Mô hình này được thực hiện tại một địa điểm hoặc các địa điểm khác nhau.
Cấu trúc mô hình này gồm một trường chính, có các phân hiệu, điểm trường với nhiều cấp học.
Cơ cấu nhân sự gồm một hiệu trưởng, các phó hiệu trưởng, bộ phận hành chính – nhân sự (kế toán, thủ quỹ, văn thư) dùng chung; các nhân sự hỗ trợ giáo dục theo chuyên môn đặc thù; các tổ chuyên môn được tổ chức phù hợp với cấp học, phân hiệu, điểm trường để nâng cao hiệu quả hoạt động sinh hoạt chuyên môn và tổ chức dạy học.
Tùy theo tình hình thực tế về quy mô lớp, học sinh, khoảng cách địa lý đến trường chính, Bộ GD&ĐT cho phép ở cả hai mô hình, đều có thể bố trí mỗi phân hiệu có một phó hiệu trưởng phụ trách trong tổng số định mức biên chế được giao để bảo đảm chất lượng giáo dục.
Theo Bộ GD&ĐT, trước mắt các địa phương cần rà soát, đánh giá và quy hoạch mạng lưới cơ sở giáo dục phổ thông, thường xuyên công lập trên địa bàn, xem xét đánh giá kỹ mức độ để phục vụ giai đoạn 1.
Bộ GD&ĐT cũng yêu cầu các địa phương xây dựng phương án bố trí, sắp xếp cụ thể hoặc giải quyết chế độ chính sách cho đội ngũ dôi dư sau sáp nhập (chuyển làm cán bộ phụ trách giáo dục cấp xã, luân chuyển làm giáo viên hoặc giải quyết nghỉ theo chế độ phù hợp năng lực, nguyện vọng và yêu cầu công việc).
Xây dựng lộ trình, kế hoạch bảo lưu chế độ, phụ cấp đối với cán bộ quản lý bị ảnh hưởng do sắp xếp bộ máy theo quy định hiện hành và chính sách đặc thù của địa phương.
Tại lễ bế giảng diễn ra sáng nay 10.4, nhà báo Nguyễn Ngọc Mai, Phó ban Quốc tế Báo Thanh Niên, cũng là giảng viên của lớp nhận định một số sản phẩm báo cáo hết môn do các nhóm sinh viên thực hiện có chất lượng tiệm cận trình độ của một phóng viên tập sự. Điều này cho thấy thái độ học tập nghiêm túc và mức độ đầu tư chỉn chu của các bạn khi học tập ở ngoài giảng đường quen thuộc.
Nổi bật, sản phẩm về những kênh TikTok lợi dụng công nghệ deepfake để lừa đảo bán hàng được thể hiện qua hình thức một bản tin thời sự đã khiến cả hội trường ấn tượng. Theo nhà báo Trọng Phước, Ủy viên Ban biên tập, Giám đốc Trung tâm Phát triển nội dung số, sản phẩm này chỉ cần điều chỉnh một số hình thức theo quy chuẩn là sẽ được xuất bản trên nhiều nền tảng của Báo Thanh Niên trong thời gian tới.
Nhà báo Trọng Phước cũng kỳ vọng sau khi kết thúc môn học, các bạn sinh viên VLU tiếp tục đồng hành cùng tòa soạn ở nhiều vai trò mới. Đầu tiên, đó chính là đồng hành cùng báo ở một dự án truyền thông thực tế để rèn giũa hơn nữa kỹ năng chuyên môn. Thứ hai, đó là thẩm định, góp ý những tin tức thực tế trên báo, từ tít tựa tới nội dung cho toà soạn với góc độ một bạn đọc thân thiết và am hiểu.
"Các bạn chỉ cần bình luận trong bài báo là chúng tôi sẽ chuyển góp ý tới bộ phận quản lý. Chúng tôi sẽ càng hạnh phúc hơn nữa nếu trong bình luận các bạn giới thiệu mình chính là sinh viên của trường, để chúng tôi biết những kiến thức được giảng dạy có thể giúp các bạn ứng dụng vào thực tế", nhà báo Trọng Phước nói.
Tiến sĩ Võ Văn Tuấn, Phó hiệu trưởng thường trực, kiêm Trưởng khoa Quan hệ công chúng - truyền thông VLU, chia sẻ thời gian học tập tại tòa soạn Báo Thanh Niên không dừng lại ở việc hoàn thành một môn học, mà nên được coi là bước đầu cọ xát với nghề. Bởi lẽ, sinh viên không chỉ học về một vấn đề nổi cộm hiện nay là tin thật-tin giả trong bối cảnh trí tuệ nhân tạo (AI) bùng nổ, mà còn được học qua thực tế từ chính những nhà báo kỳ cựu.
"Chắc chắn Khoa Quan hệ công chúng - truyền thông sẽ có phần thưởng đặc biệt cho những bạn tiếp tục theo dõi, đóng góp cho nội dung trên báo sau khi hoàn thành khóa học này và hy vọng các bạn sẽ tiếp tục duy trì tinh thần học tập suốt đời", thầy Tuấn chia sẻ, cho biết thêm nhiều sinh viên đánh giá khóa học "rất ý nghĩa và sâu sắc".
Đại diện nhóm sinh viên có sản phẩm được đánh giá cao nhất, Phan Phạm Phương Phương, sinh viên ngành quan hệ công chúng tại VLU, chia sẻ ý tưởng hình thành sau khi được thầy cô cảnh báo về công nghệ deepfake và hướng dẫn công thức "I'M VAIN" để nhận diện tin thật-tin giả do AI tạo ra.
Kiến thức này, cùng quan sát thực tế một số kênh TikTok dùng video deepfake người khuyết tật để lừa đảo bán hàng, đã giúp nhóm hoàn thành một sản phẩm mang tính cảnh báo người dùng mạng xã hội tỉnh táo khi gặp các trường hợp tương tự. "Chúng tôi thậm chí còn phỏng vấn những người từng bị lừa bởi các video deepfake nêu trên để minh họa cho thực tế hiện nay", Phương nói thêm.
"Chúng tôi rất vui khi nghe tin sản phẩm mình sẽ được đăng báo, bởi lúc làm bài chúng tôi chỉ nghĩ đơn giản là sẽ cố gắng hết sức", nữ sinh viên chia sẻ.
Ngoài kiến thức thẩm định tin tức, Phương cho hay cô còn được học thêm về cách sử dụng AI có trách nhiệm cũng như cách ứng dụng AI để quay dựng video, song song với học một kỹ năng cứng là chỉnh sửa video... "Tôi được học rất nhiều kiến thức hữu ích có thể áp dụng ngay vào thực tế", Phương bộc bạch.
Sự lặp lại này không phải ngẫu nhiên. Nó là sản phẩm của một mô hình quản lý đã định hình từ lâu, nơi pháp luật được ban hành đầy đủ trên giấy nhưng không được vận hành đến tận điểm phát sinh rủi ro. Vấn đề không nằm ở chỗ chúng ta thiếu phản ứng. Vấn đề nằm ở chỗ toàn bộ mô hình quản lý an toàn thực phẩm (ATTP) bữa ăn bán trú ở VN đang được thiết kế để phản ứng chứ không phải để phòng ngừa.
Nhìn từ góc độ pháp lý, khung quy định hiện hành thoạt nhìn có vẻ chặt chẽ. Luật ATTP 2010 dành riêng các điều 28, 29, 30 quy định điều kiện bảo đảm an toàn đối với cơ sở kinh doanh dịch vụ ăn uống bao gồm bếp ăn tập thể, từ bố trí mặt bằng chống nhiễm chéo, dụng cụ chế biến đến nguyên liệu rõ nguồn gốc và lưu mẫu thức ăn. Điều 54 đặt ra nghĩa vụ truy xuất nguồn gốc khi cần. Bộ luật Hình sự năm 2015 tại điều 317 hình sự hóa hành vi cung cấp thực phẩm không bảo đảm quy chuẩn gây ngộ độc nghiêm trọng, với khung hình phạt cao nhất lên đến 20 năm tù.
Nghị định 15/2018/NĐ-CP cụ thể hóa điều kiện cấp giấy chứng nhận cơ sở đủ điều kiện. Chỉ thị 38/CT-TTg ngày 11.10.2024 của Thủ tướng Chính phủ về tăng cường phòng ngừa ngộ độc thực phẩm. Mới đây, Bộ Y tế ban hành Công văn 2236/BYT-ATTP ngày 1.4.2026 yêu cầu siết chặt kiểm tra bếp ăn tập thể trường học.
Như vậy, nhìn thì thấy rõ khung pháp lý đầy đủ, vậy khoảng trống nằm ở đâu?
Khoảng trống thứ nhất nằm trong chính cấu trúc của hệ thống. Việc cấp phép cho doanh nghiệp cung cấp suất ăn được thực hiện một lần trong khi rủi ro vi sinh phát sinh hằng ngày. Một cơ sở có thể đạt chuẩn vào ngày được cấp giấy chứng nhận nhưng quy trình bảo quản, vận chuyển, phân chia khẩu phần lại có thể xuống cấp chỉ sau vài tháng mà không ai biết. Hậu kiểm theo Nghị định 15/2018/NĐ-CP về nguyên tắc là công cụ để bù đắp cho khoảng trống này. Tuy nhiên, trên thực tế hậu kiểm thường mang tính định kỳ, có thông báo trước và tập trung vào hồ sơ giấy tờ hơn là quy trình thực tế. Kiểm tra một bếp ăn vào lúc nhân viên đã chuẩn bị sẵn tâm thế đón đoàn không cho phép phát hiện được những thói quen tệ hại diễn ra trong 364 ngày còn lại của năm.
Khoảng trống thứ hai mang tính thể chế. Quản lý ATTP trường học ở VN đang bị phân mảnh giữa nhiều đầu mối. Sở Y tế hoặc Sở ATTP chịu trách nhiệm về chuyên môn vệ sinh thực phẩm. Sở GD-ĐT quản lý hoạt động của nhà trường. Chính quyền địa phương cấp xã, phường có vai trò giám sát trên địa bàn. Hiệu trưởng nhà trường, theo khoản 7 điều 28 luật ATTP, là người đứng đầu đơn vị có bếp ăn tập thể nên phải chịu trách nhiệm chính. Và cuối cùng là doanh nghiệp cung cấp suất ăn, chủ thể trực tiếp sản xuất ra rủi ro.
5 chủ thể, mỗi chủ thể giữ một mảnh trách nhiệm và khi sự cố xảy ra mảng trách nhiệm nào cũng có thể được giải thích là trách nhiệm của người khác. Đây là mô hình mà các nhà phân tích thể chế gọi là trách nhiệm khuếch tán, nơi không ai phải gánh vác cụ thể vì ai cũng có thể chỉ tay sang bên cạnh.
Khoảng trống thứ ba là sự thiếu vắng minh bạch chủ động. Phụ huynh đóng tiền ăn cho con mỗi tháng nhưng không có quyền tiếp cận thông tin về đơn vị cung cấp suất ăn theo cách hệ thống. Họ không biết doanh nghiệp đó đã từng bị xử phạt vi phạm hành chính bao nhiêu lần? Kết quả các đợt hậu kiểm gần nhất ra sao? Có vướng vào sự cố tại trường nào khác hay không?
Trong khi đó, ở nhiều nước trên thế giới có hệ thống ATTP hiệu quả, kết quả thanh tra vệ sinh được công khai bắt buộc, thậm chí dán ngay tại cửa cơ sở dưới dạng xếp hạng để người tiêu dùng nhìn thấy. Nguyên tắc rất đơn giản. Khi thông tin về chất lượng được công khai thì doanh nghiệp tự có động lực kinh tế để cải thiện vì khách hàng có thể chọn hoặc không chọn họ. Khi thông tin bị che giấu, không có cơ chế thị trường nào hoạt động và mọi gánh nặng giám sát đổ dồn lên cơ quan nhà nước vốn đã quá tải.
Khoảng trống thứ tư và có lẽ là gốc rễ, nằm ở cách chúng ta định giá bữa ăn của trẻ em. Khi mức thu tiền ăn bán trú bị giới hạn ở mức rất thấp, các đơn vị cung cấp suất ăn buộc phải cắt giảm chi phí ở mọi khâu để có lợi nhuận. Nguyên liệu rẻ hơn nghĩa là rủi ro chất lượng cao hơn. Vận chuyển bằng phương tiện không bảo đảm nghĩa là rủi ro vi sinh tăng theo thời gian và nhiệt độ. Nhân công không được đào tạo bài bản nghĩa là quy trình vệ sinh dễ bị bỏ qua. Đây không phải là biện minh cho doanh nghiệp vi phạm mà là chỉ ra một thực tế rằng nếu thiết kế kinh tế của bữa ăn học đường khiến việc làm đúng trở nên không có lãi thì việc làm sai chỉ còn là vấn đề thời gian.
Vậy nên thay đổi như thế nào? Chúng ta cần dịch chuyển mô hình từ hậu kiểm sang phòng ngừa dựa trên rủi ro theo nguyên tắc HACCP (Hazard Analysis and Critical Control Points - hệ thống quản lý ATTP dựa trên việc phân tích mối nguy và kiểm soát các điểm tới hạn) đã được nhiều quốc gia áp dụng cho dịch vụ ăn uống tập thể.
Cốt lõi của HACCP không phải là kiểm tra sản phẩm cuối cùng mà là kiểm soát các điểm nguy cơ trong quy trình từ tiếp nhận nguyên liệu đến phân phối khẩu phần. Khi rủi ro được kiểm soát ngay tại điểm phát sinh thì sự cố sẽ giảm trước khi cần đến đoàn công tác liên ngành. Đi kèm với đó là yêu cầu công khai bắt buộc kết quả thanh tra dưới dạng xếp hạng dễ hiểu để phụ huynh có công cụ giám sát thực chất. Đi xa hơn nữa là việc xác lập trách nhiệm cá nhân của hiệu trưởng và lãnh đạo giáo dục địa phương khi sự cố xảy ra. Không chỉ trách nhiệm hành chính mà cả trách nhiệm hình sự nếu có dấu hiệu buông lỏng quản lý có hệ thống.
Bữa ăn của một đứa trẻ ở trường không phải chỉ là vấn đề vệ sinh thực phẩm. Đó là phép thử cho năng lực thể chế của một xã hội trong việc bảo vệ nhóm yếu thế nhất, những người không có quyền lựa chọn và không có tiếng nói. Khi phép thử này thất bại lặp đi lặp lại theo cùng một kịch bản, đã đến lúc thừa nhận vấn đề không nằm ở vài cá nhân vi phạm mà nằm ở chính mô hình quản lý đang được vận hành.
Ngày 25/5, lãnh đạo UBND phường Quy Nhơn cho biết khi lực lượng chức năng xác minh, giáo viên 38 tuổi không có ở nhà. Tuy nhiên, người vợ của ông thừa nhận chồng mình đã tát nam sinh lớp 4.
Ngoài ra, nhà chức trách xác định giáo viên này dạy thêm tại nhà nhưng không đăng ký. Cơ quan công an đang củng cố hồ sơ để xử lý.
Theo trình báo của gia đình, chiều 23/5, người mẹ chở con trai 10 tuổi (học sinh trường Tiểu học Trần Hưng Đạo) đến nhà riêng của thầy trên đường Lý Tự Trọng để học thêm tiếng Anh.
Khoảng 40 phút sau, vợ của thầy nhắn tin, nói cháu không nghe lời nên bị thầy tát một cái vào mặt.
Đến đón lúc 16h15, người mẹ phát hiện má phải của con sưng đỏ. Con kêu ù tai, nhức đầu nên bà đưa vào Bệnh viện Đa khoa tỉnh Gia Lai thăm khám. Các bác sĩ chẩn đoán nam sinh bị chấn thương phần mềm nặng do chịu tác động lực mạnh ở vùng má và tai.
Theo lời kể của phụ huynh, khi vào lớp, con trai bà cầm theo một món đồ chơi nhỏ và chạm vào thầy giáo. Nam giáo viên sau đó ném đồ chơi ra ngoài rồi dùng tay tát mạnh vào má khiến con ngã xuống nền nhà, hoảng loạn và la khóc.
