Sở GD&ĐT TPHCM lưu ý về đề thi vào lớp 10 THPT 2026

Suốt nhiều năm qua, chúng ta đã chứng kiến tài nguyên, công sức, thời gian và sức sống của cả gia đình lẫn học sinh bị dồn vào kỳ thi tuyển sinh lớp 10 - cuộc đua khốc liệt chỉ để 'giành' được một 'cái ghế có sẵn' mà xã hội đang phân phối.

Hệ sinh thái giáo dục mà ai cũng chạy đua với thi cử đã và đang vận hành bằng nhiên liệu của nỗi sợ: sợ con thua bạn thua bè, sợ không có chỗ đứng, sợ làm cha mẹ thất bại. Việc thay đổi bỏ thi tuyển sinh lớp 10 đại trà, chuyển sang xét tuyển là một nỗ lực để phá vỡ vòng lặp khốc liệt này, khiến các em không còn phải “chạy đua” đến kiệt sức ngay trong những tháng ngày tuổi thơ tươi đẹp nhất của mình.

Nhiều người sẽ lo lắng rằng nếu không có áp lực thi cử, ở đây là thi tuyển sinh lớp 10, học sinh sẽ đánh mất động lực. Tuy nhiên, sự thật là chúng ta đang nhầm lẫn giữa sự tuân phục do sợ hãi và động lực học tập chân chính. Tôi tin rằng trong thế giới đầy biến động mà các em sẽ lớn lên, động lực bền vững nhất không đến từ việc ganh đua điểm số, mà cần đến từ chí nguyện sống (purpose).

Để giữ động lực cho học sinh mà không cần đến những áp lực không đáng, chúng ta cần làm 2 việc:

Thứ nhất, giúp trẻ tìm ra "điểm nung nấu" của riêng mình. Đó là những vấn đề, những chủ đề mà khi nghĩ đến, hệ thần kinh và thân thể của trẻ phản ứng mạnh mẽ: thân thể ấm lên, mắt sáng lên, năng lượng hừng hực. Đây là tín hiệu chân thật nhất từ cơ thể giúp xác nhận sự say mê đích thực. Khi một đứa trẻ tìm được chí nguyện, tự trẻ sẽ có kỷ luật và nỗ lực để vượt khó mà không cần bất kỳ hình phạt hay kỳ vọng áp đặt nào.

Thứ hai, chuyển từ việc đánh giá theo chuẩn đồng nhất sang đánh giá theo tiến bộ cá nhân. Thay vì nhìn vào điểm số và thứ hạng để so sánh với bạn bè, chúng ta hãy nhìn vào sự phát triển của từng em qua thời gian. Mỗi đứa trẻ là một vũ trụ riêng biệt, có nhịp độ và cách học riêng. Khi được ghi nhận tiến trình nỗ lực chân thực và cá nhân hóa, động lực nội tại của các em sẽ tự nhiên nảy nở.

Nếu không dùng bài thi đại trà, làm sao để các trường chất lượng tốt chọn được đúng học sinh phù hợp? Lời giải nằm ở việc chúng ta phải thay đổi giả định về "tài năng" và "sự xuất sắc".

Chúng ta cần bỏ quan niệm rằng giáo dục là quá trình tìm ra những viên ngọc thô có sẵn qua các bài kiểm tra sàng lọc. Giáo dục bản chất là quá trình kiến tạo. Các trường THPT chất lượng tốt nên chuyển hướng tuyển sinh dựa trên sự phù hợp giữa định hướng, triết lý của nhà trường và bản thể độc đáo của học sinh.

Mỗi học sinh không nên bị đánh giá chỉ qua năng lực giải đề toán, vật lý hay ngữ văn, mà cần được nhìn nhận qua cách các em nhào nặn những kiến thức, trải nghiệm, và cả những khao khát của mình thành một "hợp kim" độc nhất.

Một trường chất lượng cao có thể chọn những học sinh không giỏi đều mọi môn, nhưng lại xuất sắc trong tư duy hệ thống, hoặc có khả năng đồng cảm sâu sắc và cam kết với các dự án cộng đồng thực tế. Bằng cách xét tuyển dựa trên hồ sơ quá trình học tập (portfolio), năng lực thực tiễn và khát vọng của từng em, nhà trường sẽ không chỉ chọn được những học sinh giỏi tuân theo công thức, mà sẽ tìm được những nhà sáng tạo dám sống thật, có đam mê, có tư duy độc lập, tò mò khám phá theo hướng riêng, nhờ đó có khả năng đóng góp giá trị nguyên bản cho xã hội.

Sự thay đổi chính sách này là một thách thức thích nghi rất lớn, đòi hỏi sự thay đổi sâu sắc trong quan niệm, triết lý và giá trị của toàn hệ thống - từ các nhà lãnh đạo, quản lý, giáo viên đến cha mẹ học sinh - chứ không đơn thuần chỉ là một quyết định hành chính.

Tiến trình chuyển đổi chắc chắn sẽ có trắc trở, khó khăn, bộc lộ những điểm chưa hoàn thiện so với trước đây, nhưng đó là một bước lùi cần thiết của hệ thống để chúng ta tiến lên phía trước, đưa giáo dục thực sự quay về với sứ mệnh kiến tạo những con người toàn vẹn và có giá trị không thể thay thế. Đó mới là những con người cần thiết nhất trong thời đại AI.

Tin Gốc: Thanh Niên

Đó là những chia sẻ của tiến sĩ Lê Nguyên Phương tại Parenting Summit 2026 (PS26) - Diễn đàn về làm cha mẹ, với chủ đề "Làm cha mẹ trắc ẩn trong thế giới biến động" vừa diễn ra tại TP.HCM, nhân dịp Ngày gia đình Việt Nam 28.6.

Trong phần phát biểu khai mạc, tiến sĩ Lê Nguyên Phương chia sẻ, chúng ta không đến đây chỉ để trao đổi một vài phương pháp nuôi dạy con, mà để cùng nhau suy nghĩ về nền văn hóa làm cha mẹ của chính mình. Ông mong một nền văn hóa trong đó cha mẹ không bị bỏ mặc trong cô đơn và áp lực; trẻ em không bị giản lược thành những thành tích, hành vi và kỳ vọng của người lớn; trẻ em không phải đắp bù cho những giấc mơ còn dang dở của chúng ta và nhà trường không chỉ truyền đạt tri thức mà còn góp phần hình thành năng lực sống, năng lực quan hệ, năng lực đạo đức và năng lực điều hòa cảm xúc cho trẻ...

Tiến sĩ Lê Nguyên Phương thẳng thắn thừa nhận một giới hạn: cha mẹ không thể hứa với trẻ rằng cuộc đời sẽ không có khổ đau, thất bại, xung đột hay mất mát, bởi một lời hứa như vậy không thật. Nhưng chúng ta có thể trao cho con cái một điều sâu sắc hơn, đó là những người lớn biết hiện diện nhiều hơn và có trách nhiệm hơn trong việc xây dựng môi trường sống. Từ đó, trẻ em sẽ thấy rằng cảm xúc khó không nhất thiết phải biến thành bạo lực, sai lầm không nhất thiết phải biến thành xấu hổ, khác biệt không nhất thiết phải biến thành chia ly và đứt gãy, và kỷ luật không nhất thiết phải đánh mất phẩm giá con người.

Tiến sĩ Lê Nguyên Phương gửi gắm tới các cha mẹ những thông điệp về sự chuyển hóa chính mình để giáo dục trẻ thơ. Hành trình này không đòi hỏi cha mẹ phải trở thành những con người lý tưởng, mà hãy trở thành những con người đang học: học để hiểu cảm xúc của mình, học để hiểu lại con mình, học để sửa chữa các mối quan hệ, học để xây dựng một gia đình có khả năng nâng đỡ sự trưởng thành của từng thành viên. Khi cha mẹ học như vậy thì trẻ cũng học; khi người lớn chuyển hóa thì không khí giáo dục trong nhà thay đổi; và khi cả gia đình chuyển hóa thì đứa trẻ không chỉ được dạy phải vâng lời, mà được sống trong một môi trường đang thực hành chính điều mình tin tưởng.

Nói như tiến sĩ Lê Nguyên Phương, giáo dục, ở tầng sâu nhất, không phải chỉ để trẻ thành công hơn, "ngoan" hơn theo nghĩa phục tùng, giỏi hơn khi đem so với con nhà hàng xóm, hay thích nghi khéo hơn với một môi trường độc hại. Ở tầng sâu nhất, giáo dục giúp con người trở nên tự do hơn trong lựa chọn, có trách nhiệm hơn trong hành vi, nhân ái hơn trong các mối quan hệ và sáng suốt hơn trước đời sống.

Như vậy, tiến sĩ Lê Nguyên Phương khuyên mỗi người, hãy xem việc làm cha mẹ, làm thầy cô, làm chuyên gia, làm người lớn bên cạnh trẻ không chỉ như một vai trò, mà như một con đường học hỏi, hoàn thiện chính mình. Trên con đường ấy, mọi khó khăn với trẻ không chỉ là một vấn đề cần giải quyết, mà còn là tấm gương cho ta thấy điều gì trong mình cần được nhận biết, điều gì cần được điều chỉnh và điều gì cần được tích hợp sâu hơn.

Khi ta dám đi trên con đường đó, giáo dục không còn chỉ là việc dạy trẻ nên người, mà trở thành một tiến trình trong đó cả người lớn lẫn trẻ thơ cùng được mời gọi để có thể trở nên người hơn.

Parenting Summit 2026 được sáng kiến, tổ chức bởi Parenting Hub tại TP.HCM, đồng tổ chức và bảo trợ chuyên môn bởi WISEDUCATION, được diễn ra trong 2 ngày 26 và 27.6, thu hút hơn 1.000 phụ huynh tham dự trực tuyến và 200 phụ huynh tham dự trực tiếp hôm 27.6 tại Hệ thống giáo dục ATY, phường Đông Hưng Thuận, TP.HCM.

Chương trình với sự tham gia của nhiều diễn giả như GS-TS Trương Nguyện Thành; GS-TS Đặng Hoàng Minh; tiến sĩ Lê Nguyên Phương; tiến sĩ Bùi Trân Phượng; tiến sĩ Quang Thục Hảo; thạc sĩ, nghiên cứu sinh Lương Dũng Nhân; thạc sĩ, nghiên cứu sinh Nguyễn Minh Thành...

Các bài chia sẻ, phiên thảo luận của diễn giả đặt trọng tâm vào việc cha mẹ thực hành chuyển hóa chính mình, không phải vào việc định hình con theo một bản thiết kế định sẵn. Tức là chú trọng việc làm cha mẹ, không phải là nuôi dạy con - vốn chỉ tập trung vào kỹ năng, mẹo ứng xử bề mặt.

Ở phần chia sẻ về "Cha mẹ kêu cứu - Dấu hiệu khi cha mẹ kiệt sức" của thạc sĩ, nghiên cứu sinh Nguyễn Minh Thành, ông đề cập đến điều mà nhiều phụ huynh lần đầu dám thừa nhận: sự cạn kiệt trong chính vai trò cha mẹ, vốn thường bị che khuất dưới danh nghĩa tình yêu thương và trách nhiệm.

Tiến sĩ Quang Thục Hảo nói về nguồn vốn não bộ (brain capital), mở ra một góc nhìn ít cha mẹ được nghe: những gì người lớn đang tích lũy hay để tàn lụi trong não bộ mình hôm nay chính là tài sản mà thế hệ con thừa hưởng, không chỉ qua di truyền gien (genetics) mà còn qua cơ chế biểu sinh (epigenetics) và đồng bộ hóa não bộ (brain-to-brain synchrony) trong môi trường gia đình.

Đáng chú ý, sự kiện cũng có phần chia sẻ của tiến sĩ Bùi Trân Phượng về gia phong trong thời hiện đại. Từ góc nhìn của một nhà sử học và nhà giáo dục, tiến sĩ Bùi Trân Phượng mời người nghe nhìn lại những chuẩn mực cha mẹ đang mang theo từ lịch sử và văn hóa: giữ lại những gì nuôi dưỡng tình nghĩa, sự tử tế và sự kết nối giữa các thành viên gia đình; đồng thời soi xét những gì đang làm trẻ mất tiếng nói, không được bày tỏ cảm xúc và nhu cầu riêng. Một câu hỏi bà đặt ra: nếp nhà được xây dựng vì ai - vì con, vì cha mẹ, vì thể diện gia đình, hay vì từng thành viên trong nhà?

Tin Gốc: Thanh Niên

Mới đây, Sở GD-ĐT TP.HCM đã ban hành văn bản đôn đốc triển khai các giải pháp phòng chống đuối nước cho học sinh trên địa bàn, nhằm tăng cường bảo đảm an toàn cho trẻ em thời gian này cũng như xuyên suốt lúc học sinh TP.HCM nghỉ hè.

Văn bản được gửi tới hiệu trưởng các trường phổ thông, trường phổ thông có nhiều cấp học; giám đốc các trung tâm giáo dục thường xuyên; trung tâm giáo dục nghề nghiệp - giáo dục thường xuyên. Theo đó, lãnh đạo Sở GD-ĐT TP.HCM đề nghị người đứng đầu các đơn vị rà soát, cập nhật và tổ chức triển khai nghiêm túc các quy định, hướng dẫn của Bộ GD-ĐT, UBND TP.HCM, Sở GD-ĐT TP.HCM về phòng chống đuối nước học sinh, về hướng dẫn dạy bơi an toàn cho học sinh; xây dựng môi trường học an toàn, phòng chống tai nạn thương tích, đuối nước phù hợp với từng cấp học. Đặc biệt, "phải xem đây là nhiệm vụ thường xuyên, cấp thiết".

Các đơn vị phải chủ động xây dựng hoặc rà soát, bổ sung kế hoạch phòng chống đuối nước của đơn vị trong năm 2026, bảo đảm rõ mục tiêu, chỉ tiêu, nội dung thực hiện, phân công trách nhiệm, chịu trách nhiệm trước Sở GD-ĐT nếu để xảy ra tình trạng triển khai hình thức, chậm trễ, thiếu hiệu quả.

Trước khi học sinh nghỉ hè, ngành GD-ĐT TP.HCM đề nghị các các đơn vị trường học phải tổ chức đợt truyền thông cao điểm, hướng dẫn các em nhận diện nguy cơ mất an toàn tại ao, hồ, sông, kênh, rạch, hồ bơi, công trình chứa nước, khu vực ngập nước, địa điểm tiềm ẩn nguy cơ đuối nước trên đường đi học, tại nơi cư trú và nơi vui chơi.

Việc giáo dục kiến thức, kỹ năng phòng chống đuối nước cần được lồng ghép nội dung trong các môn học, hoạt động giáo dục, giáo dục thể chất, hoạt động trải nghiệm. Thầy cô giáo chú trọng giáo dục các em kỹ năng tự bảo vệ, kỹ năng xử lý tình huống, biết gọi hỗ trợ, sơ cấp cứu ban đầu phù hợp lứa tuổi.

Việc dạy bơi an toàn cần đảm bảo tiêu chí gì? Lãnh đạo Sở GD-ĐT TP.HCM đề nghị các đơn vị trường học "chủ động xây dựng kế hoạch tổ chức dạy bơi an toàn theo điều kiện thực tế của đơn vị theo các phương án: tổ chức tại bể bơi của trường hoặc cụm trường; liên kết với cơ sở bể bơi cộng đồng; phối hợp với cha mẹ học sinh và cơ sở dạy bơi đủ điều kiện để tổ chức cho học sinh tham gia học bơi ngoài nhà trường, đồng thời có cơ chế kiểm tra, đánh giá, công nhận kết quả theo tiêu chí thống nhất".

Về đội ngũ, ngành GD-ĐT thành phố rà soát, bố trí cán bộ quản lý, giáo viên giáo dục thể chất, nhân viên y tế trường học, tổng phụ trách Đội và các lực lượng liên quan tham gia các lớp tập huấn, bồi dưỡng kiến thức, kỹ năng phòng chống đuối nước, sơ cấp cứu đuối nước, phương pháp dạy bơi an toàn, cứu hộ... Thành phố khuyến khích mỗi đơn vị từng bước bảo đảm có đội ngũ giáo viên đủ năng lực để tổ chức dạy bơi an toàn cho học sinh, có lực lượng hỗ trợ tại chỗ để xử lý bước đầu khi có tình huống xảy ra.

Đồng thời, lãnh đạo Sở GD-ĐT TP.HCM cho biết để đảm bảo việc phòng chống đuối nước cho học sinh, không thể thiếu sự phối hợp giữa nhà trường, gia đình và địa phương trong quản lý học sinh. Việc quan tâm quản lý học sinh cần phải đặc biệt chú ý trong các ngày học sinh nghỉ hè, thời điểm mưa lớn, triều cường, ngập nước và tại các khu vực có nhiều ao, hồ, sông, kênh, rạch, công trình chứa nước...

Theo dữ liệu từ Bộ Y tế, mỗi năm Việt Nam có gần 2.000 trẻ em trong độ tuổi 5-14 tuổi đuối nước. Tại TP.HCM, mới hôm 19.4, một bé trai khoảng 6 tuổi được người thân đưa đến hồ bơi tại hẻm đường Tây Lân, phường Bình Tân, TP.HCM để tắm. Bé trai sau đó được phát hiện đuối nước tử vong. Trước đó, hồi tháng 7.2025, 2 bé trai ở xã Đông Thạnh, TP.HCM (13 tuổi và 14 tuổi) đuối nước khi cùng bạn ra bờ sông chơi.

Tin Gốc: Thanh Niên