Chuyến đi Tây nguyên của tôi ban đầu không có dự định viết câu chuyện liên quan đến Fulro, cái tên từng ám ảnh vùng đất này suốt nhiều thập niên. Nhưng chính một cuộc gặp tình cờ với thượng tá Y Tuấn Ê Ban, Chỉ huy trưởng Ban chỉ huy Quân sự xã Krông Bông (Đắk Lắk), đã mở ra một hướng đi khác.
Giữa buổi trưa oi ả của tháng 5 vừa qua, thượng tá Y Tuấn lấy chiếc xe máy cũ chở chúng tôi qua con đường hai bên là những ngôi nhà sàn thấp thoáng. Không gian buôn làng yên bình đến mức khó hình dung nơi đây từng có thời là điểm nóng, nơi những “bóng ma rừng” mang tên Fulro len lỏi.
Vị thượng tá 43 tuổi không nói nhiều. Chỉ đến khi xe dừng trước một ngôi nhà sàn dài, ông mới quay sang tôi, hạ giọng: “Nhà này trước kia có người từng lầm đường lạc lối”. Ông không nói thêm, sau câu dặn khẽ: “Đề cập đến Fulro là rất nhạy cảm, hỏi gì cũng phải nhẹ nhàng”.
Người phụ nữ địu cháu đứng ở cầu thang là bà H’Dre Liêng, vợ của ông Y Găm Liêng Hot (còn gọi là Ama Blach). Nghe thượng tá Y Tuấn gọi, bà nhanh nhẹn mời vào, rồi quay vào trong nói gì đó bằng tiếng Ê Đê.
Một lát sau, ông Ama Blach bước ra. Ấn tượng đầu tiên của tôi khi nhìn trực diện một thành viên trong tổ chức Fulro một thời, chỉ là một người đàn ông hiền lành, dáng người nhỏ, ánh mắt có phần bối rối. Ông bắt tay thượng tá Y Tuấn rất thân tình ngay đầu cầu thang nhà sàn, rồi nhìn tôi, thoáng chút dò xét.
Trong căn nhà sàn, câu chuyện bắt đầu bằng những điều giản dị: sức khỏe, mùa rẫy, chuyện con cháu. Ama Blach mang ra vài tai nấm linh chi, nói như khoe một chiến tích nhỏ: “Đi tận núi Chư Yang Sin, 2 – 3 ngày mới có. Có chuyến được vài ký. Công việc chính của gia đình vẫn là làm lúa, trồng bắp. Làm đủ ăn thôi”.
Gia đình ông có 7 người con. Theo phong tục mẫu hệ người Ê Đê, 2 người con gái lấy chồng rồi vẫn ở lại nhà cha mẹ, đưa chồng về sống chung. Ngôi nhà sàn vì thế luôn có tiếng trẻ con, tiếng cười. Một cuộc sống bình thường đến mức nếu không được báo trước, khó ai nghĩ người đàn ông này từng có một quãng đời khác khi “bóng ma” Fulro phủ xuống buôn làng.
Fulro từng là một cái tên khiến nhiều buôn làng Tây nguyên chìm trong bất an. Sau năm 1975, tổ chức này vẫn len lỏi, bám rừng, tìm cách lôi kéo, cưỡng ép người dân. Không khí buôn làng khi ấy, như lời nhiều người kể lại, là những ngày tháng nặng nề. Đêm xuống, người ta không dám ra khỏi nhà. Những chuyến đi rẫy cũng mang theo nỗi lo.
Ama Blach kể, giọng chậm và dè dặt: “Fulro vào tận làng bắt đóng gạo, muối… mang lên rừng cho họ. Không theo thì không yên”. Ông không dùng những từ nặng nề. Không nhắc đến sự sợ hãi một cách rõ ràng. Nhưng cách ông ngắt câu, cách ánh mắt ông chùng xuống, đủ để hiểu đó là quãng thời gian không dễ nhắc lại.
“Khi đó, không riêng tôi mà cả làng cũng vậy”, ông nói thêm.
Nhiều người bị cuốn vào vòng xoáy ấy không hẳn vì lựa chọn, mà vì hoàn cảnh. Sự cưỡng ép, đe dọa khiến họ trở thành những “người mang gùi” bất đắc dĩ tiếp tế cho lực lượng Fulro. Thượng tá Y Tuấn, ngồi bên, chỉ khẽ gật đầu. Ông hiểu những câu chuyện như thế không hiếm trong ký ức của vùng đất này.
Điều khiến tôi chú ý không chỉ là quá khứ, mà còn là cách Ama Blach nói về sự thay đổi. “Sau này mình hiểu ra”, ông nói rất ngắn. Không có những lời kể dài dòng, cũng không có chi tiết kịch tính. Nhưng phía sau câu nói ấy là cả một quá trình nhận thức, giằng xé và quyết định quay về. Sau một thời gian vào rừng, ông cùng một số người khác dần nhận ra bản chất của con đường mình đang đi.
Những đợt vận động, tuyên truyền của chính quyền và lực lượng chức năng, cùng sự kiên trì bám buôn của cán bộ địa phương, đã tạo nên sự chuyển biến.
Ama Blach trở về lại buôn làng làm ăn, sinh sống. Ông còn tham gia lực lượng du kích địa phương, góp phần cùng chính quyền giữ gìn an ninh buôn làng và tham gia truy quét tàn quân Fulro.
Trong câu chuyện giữa ông và thượng tá Y Tuấn, tôi nhận ra một sợi dây gắn bó đặc biệt. Ông nhắc đến người cha của vị thượng tá, ông Kpă Song, nguyên Ủy viên Thường vụ H.Krông Bông, Chỉ huy trưởng Ban chỉ huy Quân sự H.Krông Bông từ năm 1989 – 2002.
“Ông ấy gần gũi, nói chuyện, vận động, giúp đỡ mình nhiều. Nhờ vậy mà mình thức tỉnh”, ông Ama Blach nói.
Sự thay đổi ấy không ồn ào, nhưng bền bỉ. Nó thể hiện rõ nhất qua cuộc sống hiện tại của con người từng rời buôn vào rừng theo Fulro. Đó là việc ông cùng vợ chăm chỉ làm rẫy, nuôi con, nuôi cháu, giữ nếp buôn làng.
Ama Blach nói về hiện tại nhiều hơn quá khứ. Ông kể chuyện đi rừng, chuyện giá nông sản, chuyện con cái. “Bây giờ cuộc sống đỡ hơn trước nhiều”, ông so sánh.
Ông cũng nhắc đến sự hỗ trợ của chính quyền từ gạo đến vật nuôi…, những điều tưởng như nhỏ, nhưng với người dân vùng khó khăn, lại là điểm tựa quan trọng.
“Quân đội gần dân lắm”, ông nói, rồi nhìn sang thượng tá Y Tuấn.
Thượng tá Y Tuấn không nhận lời khen, chỉ nói về một điều khác: “Cái cần nhất vẫn là giáo dục. Có học thì bà con mới hiểu, mới phân biệt được đúng – sai”.
Ông nói thêm: “Cán bộ cũng nên đến thăm người đồng bào nhiều hơn chứ đừng chọn những nơi đã phát triển tốt. Và cần có cán bộ giỏi về làm việc ở vùng phát triển chậm như ở đây thì mới có thể vực dậy đời sống của người dân”.
Có lẽ hơn ai hết, một sĩ quan quân đội người đồng bào như thượng tá Y Tuấn, là người thấu hiểu rất nhiều vấn đề ở nơi ông thuộc về.
Rời buôn Ja, tôi vẫn nhớ ánh mắt của Ama Blach lúc tiễn chúng tôi. Ông không có vẻ né tránh, cũng không cố giải thích điều gì. Có lẽ, với ông, quá khứ là một phần đã đi qua. Điều quan trọng hơn là cuộc sống hiện tại, nơi ông được làm một người nông dân bình thường, được sống cùng gia đình, được nhìn con cháu lớn lên.
Những câu chuyện như của Ama Blach không hiếm ở Tây nguyên, nhưng không phải lúc nào cũng được kể. Bởi phía sau đó không chỉ là một cá nhân, mà còn là cả một giai đoạn lịch sử phức tạp, nơi ranh giới giữa lựa chọn và hoàn cảnh đôi khi rất mong manh.
Những sai lầm có thể xảy ra trong hoàn cảnh khắc nghiệt, và về khả năng con người có thể thay đổi khi được trao cơ hội – đó mới là điều đáng nói nhất.
Theo Quy hoạch Thủ đô tầm nhìn 100 năm, Cảng hàng không thứ 2 Vùng Thủ đô đóng vai trò đầu mối giao thông đa phương thức và động lực phát triển kinh tế chiến lược của Hà Nội trong nhiều thập niên tới.
Sân bay dự kiến đặt tại khu vực xã Ứng Hòa và Chuyên Mỹ ở phía Nam Hà Nội, quy mô khoảng 1.500 ha, đạt tiêu chuẩn quốc tế với công suất thiết kế 30-50 triệu hành khách mỗi năm.
Hà Nội định hướng phát triển khu vực này theo mô hình "aerotropolis" - đô thị sân bay - không chỉ phục vụ vận tải hàng không mà còn tích hợp đồng bộ dịch vụ khách sạn, trung tâm thương mại outlet, khu thương mại tự do, logistics, công nghiệp công nghệ cao và các dịch vụ quốc tế.
Theo quy hoạch, sân bay thứ 2 sẽ trở thành trung tâm trung chuyển hàng hóa quốc tế, kết nối liên hoàn giữa hàng không, đường bộ, đường sắt tốc độ cao, đường sắt Bắc - Nam và vận tải đường thủy sông Hồng. Hành lang phía Nam của Hà Nội được kỳ vọng trở thành hạt nhân logistics của toàn vùng với hệ thống kho vận, logistics lạnh, cảng cạn ICD và các khu công nghiệp công nghệ cao.
Khu thương mại tự do dự kiến hình thành cùng sân bay sẽ hoạt động như đầu mối giao thương quốc tế quy mô lớn, tích hợp trung tâm logistics, trung tâm thương mại miễn thuế và outlet nhằm thúc đẩy xuất nhập khẩu, dịch vụ và đầu tư quốc tế.
Hà Nội đồng thời định hướng thu hút có chọn lọc các ngành công nghệ cao, giá trị gia tăng lớn và thân thiện môi trường như điện tử, chip bán dẫn, trí tuệ nhân tạo, công nghệ số và logistics.
Quy hoạch cũng đặt mục tiêu hình thành cực phát triển công nghiệp - công nghệ cao phía Nam tại khu vực Phú Xuyên - Ứng Hòa. Trong đó, riêng khu vực Ứng Hòa và Chuyên Mỹ được nghiên cứu phát triển tổ hợp công nghiệp đường sắt khoảng 250 ha phục vụ sản xuất, lắp ráp đầu máy toa xe.
Ngoài vai trò logistics và công nghiệp, sân bay thứ 2 còn được xác định là trạm trung chuyển du lịch quốc tế kết nối chuỗi di sản tâm linh Hương Sơn - Tam Chúc - Bái Đính - Tràng An. Hà Nội kỳ vọng khu vực này trở thành "cửa ngõ du lịch phía Nam" của Thủ đô.
Khu vực sân bay cũng được quy hoạch gắn với tổ hợp y tế chất lượng cao phía Nam tại Phú Xuyên quy mô khoảng 100-160 ha, đóng vai trò trung tâm y tế cấp vùng.
Hà Nội định hướng lấy đường sắt làm trục kết nối chủ đạo giữa nội đô và sân bay thứ 2. Tuyến đường sắt đô thị số 1A sẽ nối trực tiếp ga đầu mối Ngọc Hồi với sân bay và được xếp vào nhóm ưu tiên triển khai giai đoạn 2026-2030.
Ga Ngọc Hồi được quy hoạch thành đầu mối trung chuyển lớn nhất phía Nam Hà Nội, tích hợp nhà ga, depot và trung tâm bảo dưỡng, kết nối mạng lưới đường sắt đô thị với sân bay. Khu vực này cũng liên thông với tuyến đường sắt tốc độ cao Bắc - Nam và các vành đai đường sắt liên vùng nhằm giảm áp lực giao thông xuyên tâm qua nội đô.
Kết nối đường bộ sẽ dựa trên hành lang phía Nam với các trục huyết mạch như Quốc lộ 1A và cao tốc Bắc - Nam. Đồng thời, hệ thống vận tải đường thủy trên sông Hồng cũng được khai thác để phục vụ logistics hàng hóa quốc tế.
Theo quy hoạch, nghiên cứu và đầu tư xây dựng Cảng hàng không thứ 2 Vùng Thủ đô cùng khu thương mại tự do được xếp vào nhóm dự án ưu tiên triển khai trong giai đoạn bứt phá 2031-2045.
Hà Nội định hướng huy động đa dạng nguồn lực cho dự án, gồm hợp tác công tư PPP, nhà đầu tư chiến lược trong và ngoài nước, phát hành trái phiếu địa phương, trái phiếu công trình và khai thác nguồn lực đất đai.
Hiện Hà Nội có Cảng hàng không quốc tế Nội Bài với công suất khoảng 25 triệu hành khách mỗi năm và có thể mở rộng. Ngoài ra, sân bay Gia Bình tại tỉnh Bắc Ninh đang được xây dựng, dự kiến đạt công suất 30 triệu hành khách và 1,6 triệu tấn hàng hóa mỗi năm vào 2030, tăng lên 50 triệu hành khách vào 2050.
Với quy mô khoảng 1.500 ha và công suất tới 50 triệu hành khách mỗi năm, sân bay thứ hai của Hà Nội được xem là một trong những siêu dự án hạ tầng lớn nhất phía Nam Hà Nội trong thế kỷ tới.
UBND TP.Hà Nội vừa có tờ trình về việc phê duyệt chủ trương đầu tư dự án trục không gian QL1A gắn với chỉnh trang và tái thiết đô thị theo phương thức đối tác công tư (PPP), đoạn từ đường Vành đai 1 đến nút giao cầu Giẽ.
Theo tờ trình, dự án được thực hiện theo đồng xây dựng - chuyển giao (BT), nằm trên địa bàn các phường Kim Liên, Bạch Mai, Phương Liệt, Tương Mai, Định Công, Hoàng Mai, Hoàng Liệt, Yên Sở và các xã Đại Thanh, Thanh Trì, Ngọc Hồi, Thường Tín, Hồng Vân, Thượng Phúc, Chương Dương, Phú Xuyên, Chuyên Mỹ, Đại Xuyên (Hà Nội).
Về quy mô, dự án đầu tư xây dựng tuyến QL1A dài hơn 36 km, trong đó điểm đầu ở nút giao hầm Kim Liên (thuộc các phường Kim Liên, Bạch Mai); điểm cuối kết nối với cầu Giẽ (thuộc xã Chuyên Mỹ). Quy mô mặt cắt ngang đường là 90 m, đảm bảo cho 10 làn xe trên tuyến chính và 6 làn xe trên đường song hành hai bên tuyến chính.
Sơ bộ tổng mức đầu tư dự án là gần 162.000 tỉ đồng, với tổng diện tích sử dụng đất là hơn 337 ha.
Về phương thức thanh toán sơ bộ, UBND TP.Hà Nội cho biết quỹ đất để thực hiện nghiên cứu, xác định quỹ đất dự kiến thanh toán cho hợp đồng BT tại các khu đô thị mới Liên Hà, Bắc Hồng và Yên Thường (thuộc địa bàn H.Đông Anh cũ) với tổng diện tích hơn 1.140 ha.
Trong đó, ở khu đô thị mới Liên Hà hơn 464 ha; khu đô thị mới Bắc Hồng gần 355 ha; khu đô thị mới Yên Thường gần 322 ha. Giá trị quỹ đất dự kiến thanh toán được Sở NN-MT xác định là 162.000 tỉ đồng.
Theo UBND TP.Hà Nội, việc nghiên cứu quỹ đất nêu trên chỉ được thực hiện sau khi rà soát, sử dụng tối đa các quỹ đất dọc hai bên QL1A, đoạn từ đường Vành đai 1 đến nút giao cầu Giẽ.
Ngoài ra, giá trị chính thức của quỹ đất dự kiến thanh toán sẽ được chuẩn hóa khi quỹ đất dự kiến thanh toán được xác định chính xác sau khi đã rà soát, sử dụng tối đa các quỹ đất dọc hai bên QL1A (đoạn từ đường Vành đai 1 đến nút giao cầu Giẽ) và phải phù hợp với giá trị dự kiến đã được Sở NN-MT xác định.
Về mục tiêu đầu tư, UBND TP.Hà Nội cho biết, việc xây dựng một tuyến đường hiện đại này nhằm đáp ứng đầy đủ các yêu cầu kỹ thuật trong các tiêu chuẩn hiện hành, đáp ứng nhu cầu giao thông vận tải trong tương lai giữa khu vực trung tâm TP.Hà Nội với các khu đô thị (OceanPark, Trump Organization, Olympic, đô thị Phú Xuyên, Sun Urban City...), cũng như kết nối thủ đô Hà Nội với các tỉnh phía nam và vùng duyên hải một cách thuận lợi.
Đồng thời, góp phần chỉnh trang và tái thiết đô thị dọc tuyến QL1A, thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội khu vực dự án đầu tư đi qua.
Việc đầu tư cũng giúp đáp ứng nhu cầu vận tải theo hướng Bắc - Nam, góp phần hoàn thiện mạng lưới giao thông đường bộ của thành phố theo Quy hoạch tổng thể thủ đô tầm nhìn 100 năm.
Cạnh đó, dự án cũng góp phần phân bổ lưu lượng giao thông giữa các trục đường vành đai, giữa các khu vực của thành phố, góp phần hạn chế ùn tắc giao thông khu vực dự án đi qua.
Hồi giữa tháng 4 vừa qua, UBND TP.Hà Nội đã phê duyệt phương án, vị trí QL1A, tỷ lệ 1/500, đoạn từ Vành đai 1 - hầm Kim Liên đến nút giao cầu Giẽ.
So với phạm vi nghiên cứu dự án được HĐND TP.Hà Nội thông qua chủ trương hồi cuối tháng 1, phương án được UBND thành phố phê duyệt đã thu hẹp phạm vi, điểm đầu từ hầm Kim Liên thay vì từ đầu đường Lê Duẩn.
Buổi gặp mặt diễn ra tại Văn phòng Ban Trị sự Giáo hội Phật giáo Việt Nam TP.HCM với sự tham dự của các chức sắc Phật giáo là Ủy viên Ủy ban Trung ương MTTQ Việt Nam nhiệm kỳ 2026 - 2031 và Ủy viên Ủy ban MTTQ Việt Nam TP.HCM nhiệm kỳ 2025 - 2030.
Phát biểu tại buổi gặp, bà Trương Thị Bích Hạnh, Phó chủ tịch Thường trực Ủy ban MTTQ Việt Nam TP.HCM, gửi lời chúc mừng đến chư tôn đức giáo phẩm, tăng ni, cư sĩ, phật tử nhân đại lễ Phật đản Phật lịch 2570 - Dương lịch 2026.
Bà Trương Thị Bích Hạnh ghi nhận và trân trọng những đóng góp của Giáo hội Phật giáo Việt Nam TP.HCM trong công tác từ thiện, an sinh xã hội, chăm lo người nghèo; đồng thời tích cực tham gia các phong trào, cuộc vận động thi đua yêu nước, xây dựng khối đại đoàn kết toàn dân tộc.
Theo bà Hạnh, thời gian qua, chư tôn đức giáo phẩm, tăng ni và đồng bào phật tử TP.HCM đã phát huy tinh thần "Đạo pháp - Dân tộc - Chủ nghĩa xã hội", đồng hành cùng sự phát triển của thành phố, góp phần xây dựng TP.HCM văn minh, hiện đại, nghĩa tình và phát triển bền vững.
Phó chủ tịch Thường trực Ủy ban MTTQ Việt Nam TP.HCM bày tỏ mong muốn các chức sắc Phật giáo là Ủy viên Ủy ban Trung ương MTTQ Việt Nam và Ủy viên Ủy ban MTTQ Việt Nam TP.HCM tiếp tục phát huy tinh thần đoàn kết, hòa hợp; vận động tăng ni, phật tử sống tốt đời, đẹp đạo, tích cực tham gia các phong trào do MTTQ Việt Nam các cấp phát động.
Thay mặt Giáo hội Phật giáo Việt Nam, Hòa thượng Thích Thiện Tâm, Phó chủ tịch Hội đồng Trị sự Giáo hội Phật giáo Việt Nam, Ủy viên Ủy ban Trung ương MTTQ Việt Nam, cảm ơn sự quan tâm của lãnh đạo Ủy ban MTTQ Việt Nam TP.HCM. Hòa thượng khẳng định Giáo hội Phật giáo Việt Nam luôn đồng hành với các hoạt động của Mặt trận, góp phần củng cố và phát huy khối đại đoàn kết toàn dân tộc.
Tại buổi gặp mặt, hòa thượng Thích Lệ Trang, Phó chủ tịch Hội đồng Trị sự Giáo hội Phật giáo Việt Nam, Trưởng ban Trị sự Giáo hội Phật giáo Việt Nam TP.HCM, Phó chủ tịch không chuyên trách Ủy ban MTTQ Việt Nam TP.HCM, cũng khẳng định Giáo hội Phật giáo Việt Nam TP.HCM và các chức sắc Phật giáo thành phố sẽ tiếp tục đồng hành với những chương trình, cuộc vận động ý nghĩa do MTTQ Việt Nam phát động.
Hòa thượng Thích Lệ Trang nhấn mạnh những đóng góp của tăng ni, phật tử TP.HCM trong thời gian qua thể hiện truyền thống tốt đẹp của Phật giáo Việt Nam là "hộ quốc an dân, đồng hành cùng dân tộc", đúng với phương châm của Giáo hội: "Đạo pháp - Dân tộc - Chủ nghĩa xã hội".
