Thứ trưởng Y tế Trần Văn Thuấn, tại hội nghị khoa học kỹ thuật 2026 của Tập đoàn Y khoa Sài Gòn ngày 4/7, cho biết trí tuệ nhân tạo và công nghệ số là những lĩnh vực đang định hình tương lai y học. Theo các chuyên gia, cùng với những cơ hội mới trong chẩn đoán và điều trị, lối sống số cũng kéo theo nhiều vấn đề sức khỏe cần được quan tâm, trong đó có bệnh lý mắt.
BS.CK2 Trương Công Minh, Phó chủ tịch Hội Laser Y học và Laser Ngoại khoa TP HCM, Giám đốc điều hành Bệnh viện Mắt Sài Gòn Lê Thị Riêng, cho biết khô mắt hiện là một trong những vấn đề phổ biến nhất ở người trẻ, đặc biệt nhóm làm việc văn phòng.
“Người trẻ hiện nay sử dụng máy tính, điện thoại gần như suốt ngày. Khi tập trung nhìn màn hình, tần suất chớp mắt giảm đáng kể, khiến mắt dễ khô hơn”, bác sĩ nói.
Thông thường, chớp mắt giúp dàn đều lớp phim nước mắt trên bề mặt nhãn cầu, đóng vai trò bôi trơn, bảo vệ và nuôi dưỡng giác mạc. Khi tần suất chớp mắt giảm, lớp phim này nhanh chóng mất ổn định. Bên cạnh đó, môi trường điều hòa, quạt gió hoặc không khí hanh khô cũng làm nước mắt bốc hơi nhanh hơn, khiến tình trạng khô mắt nặng thêm.
Các biểu hiện thường gặp gồm cộm rát, xốn mắt, cảm giác như có dị vật trong mắt, đỏ mắt nhẹ, nhìn mờ thoáng qua hoặc nhanh mỏi mắt khi đọc sách, làm việc trước màn hình. Nhiều người chủ quan vì triệu chứng ban đầu khá mơ hồ.
Hiện không ít người có thói quen tự mua nước mắt nhân tạo khi thấy khó chịu ở mắt. Theo bác sĩ Minh, điều này có thể phù hợp với trường hợp khô mắt nhẹ nhưng không nên lạm dụng. Nếu khô mắt kéo dài hoặc triệu chứng nặng, người bệnh nên đi khám để được chỉ định loại thuốc phù hợp.
Khô mắt cũng dễ bị nhầm với một số bệnh lý khác như viêm kết mạc, viêm bờ mi hoặc rối loạn tuyến tiết dầu ở mi mắt. Một số rối loạn nội tiết cũng có thể làm thay đổi chất lượng phim nước mắt, khiến mắt khô kéo dài.
Tại hội nghị, TS.BS Hà Anh Đức, Cục trưởng Quản lý khám chữa bệnh (Bộ Y tế) cho rằng y tế hiện đại không chỉ tập trung vào điều trị mà cần đẩy mạnh dự phòng, phát hiện sớm và quản trị chất lượng bằng dữ liệu, bằng chứng khoa học. Điều quan trọng không chỉ là chữa bệnh mà còn là nhận diện nguy cơ sớm và xây dựng thói quen chăm sóc sức khỏe chủ động.
Để phòng ngừa các bệnh lý mắt, bác sĩ khuyến cáo dân văn phòng nên áp dụng quy tắc 20-20-20: cứ sau 20 phút nhìn màn hình, hãy nhìn vào một vật cách xa khoảng 20 feet (khoảng 6 m) trong ít nhất 20 giây. Việc chuyển tầm nhìn từ gần sang xa giúp mắt thư giãn, đồng thời kích thích chớp mắt nhiều hơn, hạn chế bốc hơi nước mắt. Ngoài ra, nên tránh để quạt hoặc máy lạnh thổi trực tiếp vào mắt, điều chỉnh nhiệt độ phòng hợp lý và duy trì độ ẩm môi trường.
Phần lớn trường hợp khô mắt nhẹ chỉ gây khó chịu, ảnh hưởng khả năng tập trung và hiệu suất làm việc. Tuy nhiên, nếu không điều trị, tình trạng nặng có thể gây tổn thương giác mạc.
Bác sĩ Minh cảnh báo khô mắt kéo dài có thể làm giảm thị lực tạm thời, thậm chí gây viêm hoặc loét giác mạc trong những trường hợp nặng, đặc biệt ở người có tình trạng hở mi khi ngủ. Nếu mắt khô nhiều đến mức nhìn không rõ hoặc đau rát kéo dài, người bệnh cần được thăm khám sớm.
Tại hội thảo khoa học Lọc máu chu kỳ tại Bệnh viện Bạch Mai - chặng đường 54 năm phát triển và định hướng cho tương lai, ngày 19/6, TS.BS Nghiêm Trung Dũng, Giám đốc Trung tâm Thận - Tiết niệu và Lọc máu, cho biết đơn vị ghi nhận ngày càng nhiều bệnh nhân trẻ mắc bệnh thận mạn, trong đó lối sống hiện đại là một yếu tố đáng lo ngại.
"Ăn nhiều thực phẩm chế biến sẵn, đồ ăn mặn, ít vận động, thức khuya và sinh hoạt thiếu điều độ làm gia tăng béo phì, rối loạn chuyển hóa từ sớm, kéo theo nguy cơ tổn thương thận", ông Dũng nói.
Tại Việt Nam, bệnh cầu thận và các bệnh lý chuyển hóa như đái tháo đường, thừa cân, béo phì là hai nguyên nhân hàng đầu dẫn đến suy thận giai đoạn cuối. Cùng với sự gia tăng của béo phì và tiểu đường ở người trẻ, bệnh suy thận cũng có xu hướng xuất hiện ở độ tuổi ngày càng thấp hơn.
Một trong những thách thức lớn nhất của bệnh thận mạn là diễn biến âm thầm trong thời gian dài. Nhiều trường hợp chỉ phát hiện bệnh khi chức năng thận đã suy giảm nghiêm trọng. Theo TS Dũng, các dấu hiệu sớm thường rất dễ bị bỏ qua, như nước tiểu có bọt kéo dài, tiểu ra máu, thay đổi lượng nước tiểu hoặc tiểu đêm nhiều lần. Khi xuất hiện phù, tăng huyết áp khó kiểm soát, suy tim, thiếu máu, buồn nôn hoặc nôn, bệnh thường đã ở giai đoạn nặng.
Tại hội thảo, PGS.TS Đào Xuân Cơ, Giám đốc Bệnh viện Bạch Mai, nhìn nhận bệnh thận mạn đang trở thành gánh nặng y tế ngày càng lớn khi phần lớn người bệnh không có triệu chứng rõ ràng ở giai đoạn đầu. Hiện bệnh viện quản lý khoảng 300 bệnh nhân lọc máu chu kỳ. Trước đây, số lượng bệnh nhân từng lên tới gần 700 người. Việc chuyển giao kỹ thuật lọc máu cho các bệnh viện tuyến tỉnh và tuyến huyện đã góp phần giảm tải đáng kể cho bệnh viện tuyến cuối.
Theo PGS Cơ, các phương pháp điều trị thay thế thận, đặc biệt là lọc máu, đã trở thành một trong những trụ cột quan trọng trong điều trị suy thận giai đoạn cuối ở Việt Nam cũng như trên thế giới. Mục tiêu của lọc máu không chỉ là để loại bỏ các chất độc hại tích tụ trong cơ thể, duy trì cân bằng nội môi, kéo dài sự sống mà còn phải quan tâm tới vấn đề chất lượng cuộc sống ở người bệnh.
Hiện, bệnh viện triển khai đầy đủ các phương pháp điều trị thay thế thận hiện đại như ghép thận, lọc máu HDF Online, lọc máu hấp phụ, lọc máu bằng quả lọc hiệu năng cao và lọc màng bụng tự động. Nhờ tiến bộ y học, nhiều bệnh nhân suy thận giai đoạn cuối vẫn duy trì cuộc sống ổn định sau 25-30 năm lọc máu chu kỳ.
"Trước đây, suy thận giai đoạn cuối được xem là bản án nặng nề. Hiện nay, với các kỹ thuật điều trị hiện đại, người bệnh có thể kéo dài tuổi thọ và duy trì chất lượng sống tốt hơn", TS Dũng nói.
Các chuyên gia khuyến cáo mỗi người nên khám sức khỏe định kỳ ít nhất một lần mỗi năm. Những xét nghiệm đơn giản như xét nghiệm nước tiểu và kiểm tra chức năng thận có thể giúp phát hiện sớm tổn thương thận trước khi bệnh tiến triển nặng. Đặc biệt, những người mắc đái tháo đường, tăng huyết áp, thừa cân béo phì hoặc có tiền sử gia đình mắc bệnh thận cần được tầm soát định kỳ để phát hiện bệnh từ giai đoạn sớm.
Để phòng bệnh, cần hạn chế thực phẩm chế biến sẵn và đồ ăn nhiều muối, duy trì cân nặng hợp lý, tập thể dục thường xuyên, kiểm soát tốt huyết áp và đường huyết, đồng thời tránh tự ý sử dụng thuốc kéo dài khi chưa có chỉ định của bác sĩ.
Dứa là loại trái cây chứa nhiều vitamin, chất chống oxy hóa và bromelain – một loại enzyme có khả năng hỗ trợ giảm viêm, tăng cường miễn dịch và cải thiện hệ tiêu hóa. Nhiều người truyền tai quan điểm "ăn dứa mỗi ngày để dễ thụ thai". Song, dưới góc độ y học hiện đại, chưa có bất kỳ nghiên cứu khoa học nào chứng minh ăn dứa giúp tăng khả năng thụ thai thành công.
Khả năng thụ thai phụ thuộc vào rất nhiều yếu tố như chất lượng trứng, tinh trùng, độ dày niêm mạc tử cung và nội tiết tố của cả hai vợ chồng. Thay vì tập trung vào một loại thực phẩm duy nhất như dứa, chị em nên xây dựng chế độ dinh dưỡng đa dạng, giữ tinh thần thoải mái, bổ sung acid folic và thăm khám tiền sản để có lộ trình khoa học nhất.
Ngoài ra, ăn dứa mỗi ngày cũng không trị viêm nhiễm. Khi vùng kín đã xuất hiện các dấu hiệu như khí hư bất thường, có mùi hôi, ngứa ngáy... thì đây là biểu hiện của tình trạng nhiễm trùng, viêm âm đạo hoặc các bệnh phụ khoa khác. Ăn dứa hoàn toàn không thể chữa khỏi dứt điểm các tình trạng này.
Phụ nữ mang thai những tuần đầu cần đặc biệt thận trọng vì các enzyme trong dứa (như bromelain) có thể kích thích co bóp tử cung, không an toàn cho thai nhi. Người có tiền sử đau dạ dày, trào ngược dạ dày thực quản nếu ăn quá nhiều dứa dễ bị kích ứng, gây ợ chua, ợ nóng và làm tình trạng bệnh nghiêm trọng hơn. Không nên ăn dứa quá nhiều.
Hiệp hội Tiêu hóa Mỹ (AGA) vừa công bố các hướng dẫn cập nhật nhằm vào thói quen đi vệ sinh hiện đại và xu hướng ăn uống có thể làm trầm trọng thêm bệnh trĩ và táo bón.
Để ngăn ngừa bệnh trĩ cần duy trì thói quen đi vệ sinh đều đặn, điều này đòi hỏi lượng chất xơ đáng kể. Các chuyên gia dinh dưỡng khuyến cáo nam giới nên đặt mục tiêu 38 gram chất xơ mỗi ngày, và phụ nữ là 25 gram, theo trang tin sức khỏe Health Day.
Các bác sĩ tiêu hóa khuyên mọi người đừng nên quá tập trung vào chế độ ăn giàu protein, đặc biệt là thịt đỏ - mà quên đi chất xơ. Vì thịt không chứa chất xơ, ăn nhiều thịt có thể dẫn đến tắc nghẽn đường ruột và rặn mạnh gây ra các đợt bùng phát trĩ.
Tiến sĩ - bác sĩ Trisha Pasricha, chuyên khoa tiêu hóa tại Trung tâm Y tế Beth Israel Deaconess thuộc Trường Y Harvard (Mỹ), giải thích: Protein không phải là vấn đề. Vấn đề là bạn sẽ thiếu chất xơ nếu chỉ tập trung vào protein. Hãy thêm vào các bữa ăn các loại thực phẩm như đậu, hạt, ngũ cốc nguyên hạt, trái cây và rau củ cung cấp các vitamin và chất xơ cần thiết để giữ cho hệ tiêu hóa hoạt động trơn tru.
Bên cạnh chế độ ăn, thời gian đi vệ sinh là yếu tố nguy cơ lớn. Khi ngồi trên bồn cầu, mông không được nâng đỡ, khiến trọng lực làm tăng huyết áp ở vùng hậu môn. Tiến sĩ Waqar Qureshi, bác sĩ tiêu hóa tại Đại học Y Baylor (Mỹ), nhấn mạnh: Bạn không nên ngồi trên bồn cầu quá 5 phút. Nếu không thể hoàn thành việc đi vệ sinh trong thời gian đó, bạn nên đứng dậy và thử lại sau, theo Health Day.
Ngoài ra, sử dụng ghế kê chân để mô phỏng tư thế ngồi xổm có thể giúp việc đi tiêu dễ dàng hơn, ngăn ngừa việc rặn.
Đối với việc điều trị trĩ, AGA cũng khuyến nghị các loại kem như hydrocortisone có thể giúp giảm đau trong khoảng một tuần. Bệnh trĩ dai dẳng có thể cần đến thủ thuật thắt búi trĩ hoặc sử dụng nhiệt và ánh sáng hồng ngoại để làm đông máu trong búi trĩ, gây xơ hóa và co lại. Các chuyên gia cũng gợi ý ngâm mình trong nước ấm cũng có thể giảm bớt sự khó chịu.
Quan trọng nhất, các bác sĩ khuyến cáo nếu thấy chảy máu trực tràng không nên cho rằng đó chỉ là trĩ, vì đó có thể là dấu hiệu của ung thư đại tràng đang gia tăng ở người trẻ tuổi.
