Cùng bố mẹ tra cứu điểm thi hôm 6/6, Nguyễn Phan Quỳnh Giang vỡ òa. Nữ sinh lớp 9/1 trường THCS Phường 1, Đồng Tháp, trở thành thủ khoa của tỉnh với điểm 10 ở cả ba môn Toán, Ngữ văn và Tiếng Anh.
Trước đó, Giang dự đoán đạt khoảng 29/30 điểm vì làm tốt môn Toán và Tiếng Anh. “Nhưng em không nghĩ mình có thể đạt điểm 10 môn Văn nên rất bất ngờ”, nữ sinh cho hay.
Với kết quả này, Giang trúng tuyển nguyện vọng 1 vào trường THPT Trương Định.
Giang kể suốt quá trình ôn thi, vật bất ly thân của em là một cuốn sổ tay nhỏ. Nữ sinh ghi lại công thức Toán, từ vựng Tiếng Anh, dẫn chứng xã hội có thể sử dụng trong bài Văn và cả những lỗi sai từng mắc phải để không lặp lại.
Với môn Toán, thay vì học thuộc công thức, nữ sinh cố gắng hiểu bản chất định lý, cách chứng minh trước khi giải bài tập. Chiến thuật của Giang là luyện bài từ dễ đến khó. Gặp một bài toán, em thường giải theo các hướng khác nhau để hiểu sâu hơn.
Hôm thi Toán, Giang chỉ mất khoảng một nửa trong 90 phút để hoàn thành, còn lại để rà soát.
“Em làm lại bài khoảng 5-6 lần, các cách giải đều cho cùng kết quả thì em mới yên tâm”, nữ sinh kể, nhìn nhận phần khó nhất là dạng bài hình học thực tế bởi đề thường không có hình minh họa sẵn. Học sinh phải tự hình dung, vẽ hình và suy luận mới tìm được đáp án.
Ở bài thi môn Tiếng Anh, Giang không gặp nhiều khó khăn do có nền tảng từ sớm nhờ mẹ là giáo viên môn này. Em thường được mẹ cho nghe các bài hát, đọc truyện ngắn bằng tiếng Anh để “thấm” ngôn ngữ. Mỗi khi gặp từ mới, nữ sinh đều ghi lại vào sổ tay và học thuộc.
Ngược lại, Ngữ văn khiến Giang lo lắng nhất. “Em thấy Văn khá dài và hơi khô khan”, em nói.
Để cải thiện, Giang tập trung nắm chắc từng dạng bài, từ phân tích thơ, nghị luận văn học đến nghị luận xã hội. Em cũng đọc thêm sách và tài liệu tham khảo để mở rộng vốn hiểu biết. Trong đó, nữ sinh say mê cuốn “Cánh đồng bất tận” của nhà văn Nguyễn Ngọc Tư.
Nữ sinh kể trong đề thi Văn năm nay, với phần nghị luận xã hội đề cập thói quen trì hoãn, em dẫn chứng về tỷ phú Elon Musk để làm nổi bật vai trò của tinh thần chủ động trong học tập và cuộc sống. Giang chọn sắp xếp các ý chính trong đầu rồi viết trực tiếp vào bài làm để tiết kiệm thời gian, thay vì lập dàn ý ra giấy nháp. Cuối cùng, em hoàn thành với ba tờ giấy thi mà vẫn còn khoảng 5 phút để soát lại.
Thầy Nguyễn Hoàng Hiệp, giáo viên chủ nhiệm lớp 9/1, đánh giá cao sức học của Giang.
“Điều đáng quý ở Giang là sự cần cù. Những bài tập giáo viên giao trên lớp, em đều chủ động tìm hiểu và hoàn thành kỹ lưỡng”, thầy Hiệp nói, cho biết nữ sinh luôn đạt điểm tuyệt đối trong các bài kiểm tra ở trường. Ngoài ra, Giang từng giành giải ba thi học sinh giỏi cấp tỉnh môn Tin học năm lớp 8.
Trong kỳ nghỉ hè, Giang dự định học trước các môn Toán, Hóa học và Sinh học để chuẩn bị cho chương trình THPT. Yêu thích và có thế mạnh ở các môn khoa học tự nhiên, nữ sinh đặt mục tiêu tham gia các kỳ thi học sinh giỏi.
Đặc biệt, Nghị định 179/2026/NĐ-CP về học bổng cho người học các ngành khoa học cơ bản, kỹ thuật then chốt và công nghệ chiến lược đã mở ra cơ hội thu hút nhiều học sinh giỏi vào các ngành nghề then chốt cho sự phát triển quốc gia.
Thực tế cho thấy, chính sách học bổng đã bắt đầu tạo ra tác động tích cực. Ngành sư phạm 2 năm gần đây có điểm chuẩn thuộc nhóm cao nhất cả nước. Số lượng người học lựa chọn các ngành STEM cũng tăng lên đáng kể.
Tuy nhiên, học bổng và hỗ trợ tài chính chỉ giải quyết một phần bài toán đào tạo nhân lực chất lượng cao. Điều quyết định hơn là chất lượng đào tạo, môi trường làm việc và cơ hội phát triển nghề nghiệp lâu dài.
Thực tế cho thấy nhiều sinh viên chọn ngành vì được hỗ trợ tài chính hơn là vì năng lực và đam mê. Không ít người bỏ học giữa chừng hoặc chuyển nghề sau tốt nghiệp do thu nhập và triển vọng phát triển chưa hấp dẫn. Điều đó cho thấy hỗ trợ tài chính cần thiết nhưng chưa đủ để giữ chân người giỏi.
Ngành sư phạm là ví dụ rõ nhất. Dù được miễn học phí nhiều năm, ngành này vẫn khó thu hút học sinh giỏi. Chỉ khi vị thế nghề nghiệp, thu nhập và cơ hội phát triển của nhà giáo được cải thiện, sức hút mới tăng lên.
Khoa học cơ bản và công nghệ cao cũng đối mặt tình trạng tương tự. Nếu thiếu phòng thí nghiệm hiện đại, hệ sinh thái nghiên cứu và doanh nghiệp công nghệ đủ mạnh để thu hút nhân tài, người học khó theo đuổi lâu dài. Thực tế cho thấy miền Trung là nơi có nhiều học sinh giỏi STEM nhờ truyền thống hiếu học và trường chuyên mạnh, nhưng tỷ lệ theo học STEM tại ĐH vẫn thấp vì cơ hội việc làm và thu nhập chưa hấp dẫn.
Một hạn chế khác là chính sách còn dàn trải, chú trọng mở rộng số lượng hỗ trợ hơn là đầu tư chiều sâu cho chất lượng đào tạo và hiệu quả đầu ra. Trong bối cảnh nguồn lực quốc gia có hạn, đầu tư thiếu trọng tâm sẽ khó tạo được đội ngũ nhân lực tinh hoa thực sự.
Vì vậy, học bổng cần gắn trực tiếp với chiến lược phát triển nhân lực quốc gia và nhu cầu thực tế của nền kinh tế. Những lĩnh vực như bán dẫn, trí tuệ nhân tạo, tự động hóa, công nghệ sinh học, năng lượng mới hay khoa học vật liệu cần được ưu tiên đầu tư dài hạn và đồng bộ.
Quan trọng hơn, hỗ trợ tài chính phải đi cùng nâng cao chất lượng đào tạo. Một sinh viên được miễn học phí nhưng học trong môi trường thiếu thực hành nghiên cứu, thiếu kết nối với doanh nghiệp thì khó trở thành nhân lực trình độ cao. Chính sách học bổng vì vậy không thể tách rời đầu tư cho ĐH nghiên cứu, đội ngũ giảng viên và cơ sở vật chất.
Bên cạnh đó, cần gắn đào tạo với thị trường lao động. Doanh nghiệp phải tham gia xây dựng chương trình, cấp học bổng, hỗ trợ thực tập và tuyển dụng để người học nhìn thấy con đường nghề nghiệp, từ đó yên tâm theo đuổi các lĩnh vực khó như khoa học cơ bản, công nghệ.
Chiến lược phát triển nhân lực chất lượng cao cũng không thể bắt đầu muộn ở bậc ĐH. Nhiều quốc gia thành công về khoa học - công nghệ đều đầu tư mạnh cho giáo dục STEM từ phổ thông. VN cần phát hiện, bồi dưỡng năng lực nghiên cứu và sáng tạo của học sinh từ THCS, THPT thông qua phòng thí nghiệm học đường, câu lạc bộ khoa học, học bổng và môi trường nghiên cứu trung thực.
Ba hôm nay, kể từ khi nhận được thông báo của trường về việc phải thi đánh giá chuẩn đầu ra Ngoại ngữ và Tin học để xét tốt nghiệp, Thanh Mai thấy ấm ức.
Nữ sinh năm cuối cho biết suốt 4 năm học chưa từng biết đến yêu cầu này. Các năm trước, sinh viên chỉ cần học đủ 4 học phần tiếng Anh và một học phần Tin học ở trường, hoặc có chứng chỉ ngoại ngữ như TOEIC để quy đổi.
Thế nhưng, hôm 19/5, Mai nhận được thông báo bắt buộc phải thi, trừ khi đã có chứng chỉ còn thời hạn. Tìm lại các văn bản của trường, Mai có thấy quyết định năm 2024 về việc tổ chức kỳ thi đánh giá chuẩn đầu ra này nhưng "áp dụng cho các khóa tuyển sinh từ năm 2024 trở về sau". Trong khi, khóa của Mai vào trường năm 2022.
Điều khiến nữ sinh bức xúc là từ lúc thông báo tới lúc thi chỉ khoảng một tuần. Trường chưa chốt lịch cụ thể, chỉ ghi từ ngày 25 đến 31/5 với môn tiếng Anh, còn Tin học trong khoảng 22-31/5.
"Thông báo quá gấp", Mai nói. "Mình lo tốt nghiệp muộn, dù đã nộp khóa luận".
Linh có chứng chỉ TOEIC cũng bức xúc vì chứng chỉ vừa hết hạn đầu tháng 5. Trước đó, Linh thi để được miễn các học phần tiếng Anh, không nghĩ còn cần làm minh chứng miễn thi chuẩn đầu ra.
"Dù tự tin vượt qua nhưng nếu biết trước, mình đã căn thời gian thi phù hợp để không phải thi thêm gì trong giai đoạn sắp tốt nghiệp này", Linh nói.
Sáng nay, trên một số diễn đàn, nhiều sinh viên trường Đại học Công đoàn phản ứng về cách làm gấp gáp của trường, khẳng định chưa nghe về kỳ thi trước đó.
Theo quy định của Bộ Giáo dục và Đào tạo, ngoài hoàn thành chương trình đào tạo theo ngành học, sinh viên phải đạt chuẩn đầu ra Tiếng Anh, Tin học để được xét tốt nghiệp. Trước đây, sinh viên chỉ cần học một số tín chỉ, song kể từ năm 2021, việc này phải thể hiện qua chứng chỉ.
Trả lời VnExpress chiều 21/5, ông Phạm Đức Thịnh, Trưởng phòng Quản lý chất lượng, trường Đại học Công đoàn, khẳng định sinh viên bức xúc do "không nhớ" và "hiểu lầm".
Ông cho biết việc phải đạt chuẩn đầu ra tiếng Anh, Tin học được trường công bố trên website và được thông báo trong tuần sinh hoạt chính trị đầu khóa (năm thứ nhất). Trong đó, với tiếng Anh, sinh viên hầu hết ngành (trừ Ngôn ngữ Anh) phải có chứng chỉ TOEIC 500 điểm trở lên hoặc tương đương bậc 3/6 (B1).
Dù vậy, ông thừa nhận đây là năm đầu tiên trường tổ chức kỳ thi này. Những năm trước, sinh viên cần có chứng chỉ hoặc làm "bài test nhỏ" sau khi kết thúc các học phần.
"Việc tổ chức kỳ thi mang tính bài bản hơn. Đây là nhà trường rất tạo điều kiện cho sinh viên, còn không thì các em phải mang chứng chỉ tương đương TOEIC 500 về nộp cho trường", ông Thịnh nói, cho biết dự kiến lịch thi sẽ vào ba ngày cuối tháng 5.
Đại diện trường cũng cho biết sẽ rút kinh nghiệm sự việc với các khóa sau.
Trường Đại học Công đoàn hiện mỗi năm tuyển khoảng 2.400-3.000 sinh viên. Theo kế hoạch, với kỳ thi chuẩn đầu ra tiếng Anh, sinh viên phải thi Nghe và Đọc, riêng ngành Ngôn ngữ Anh thì đủ cả bốn kỹ năng.
Với Tin học, sinh viên thi ba phần Microsoft Word, Excel và PowerPoint. Lệ phí thi tiếng Anh và Tin học lần lượt là 100.000 và 300.000 đồng.
Nội dung trên được đề cập tại Thông tư về chuẩn nghề nghiệp giáo viên phổ thông, do Bộ Giáo dục và Đào tạo ban hành, có hiệu lực từ giữa tháng 4.
Theo đó, ngoài yêu cầu có bằng đại học phù hợp với chuyên ngành, giáo viên phải có chứng chỉ bồi dưỡng chuẩn nghề nghiệp, tùy bậc học (tiểu học, THCS, THPT).
Đây là yêu cầu bắt buộc, với cả giáo viên văn hóa và các môn Nghệ thuật, Giáo dục thể chất, Ngoại ngữ, Tin học, Công nghệ, Tiếng dân tộc thiểu số.
Chứng chỉ mới sẽ thay cho chứng chỉ bồi dưỡng tiêu chuẩn chức danh nghề nghiệp theo hạng I, II, III hoặc theo bậc tiểu học, THCS, THPT hiện nay. Song, những thầy cô được cấp chứng chỉ cũ trước ngày 31/12/2026 sẽ được xác định tương đương, không cần thi mới.
Trường hợp chưa có mà mới được tuyển dụng, tiếp nhận hoặc thay đổi vị trí việc làm sau ngày Thông tư có hiệu lực, giáo viên phải học và có chứng chỉ bồi dưỡng chuẩn nghề nghiệp. Chương trình học do Bộ Giáo dục và Đào tạo quy định, kéo dài không quá 6 tuần, theo Nghị định 93 của Chính phủ.
Hiện cả nước có khoảng 1,05 triệu giáo viên mầm non, phổ thông hưởng lương từ ngân sách, từ 4,91 đến 15,87 triệu đồng mỗi tháng, chưa gồm phụ cấp.
Trước đây, chứng chỉ bồi dưỡng tiêu chuẩn chức danh nghề nghiệp được chia theo hạng giáo viên (I, II, III). Mỗi lần xét thăng hạng, tăng lương, thầy cô phải học và thi một chứng chỉ tương ứng, chi phí phổ biến khoảng 4-6 triệu đồng. Tuy nhiên, từ tháng 5/2023, Bộ Giáo dục và Đào tạo quy định chỉ còn một chứng chỉ chung với tất cả giáo viên, theo cấp (mầm non, tiểu học, THCS, THPT).
