Một chiến dịch của Mỹ và Israel vốn nhằm làm giảm bớt năng lực hạt nhân của Iran và làm suy yếu các mạng lưới lực lượng ủy nhiệm toàn cầu của nước này đã biến thành một cuộc chiến nhằm giành quyền kiểm soát đối với eo biển Hormuz, một trong những tuyến đường thương mại quan trọng nhất thế giới.
Nếu cuộc xung đột khiến eo biển Hormuz rơi vào sự kiểm soát vĩnh viễn của Iran hoặc Mỹ, điều đó có thể báo hiệu sự khởi đầu cho sự kết thúc của quyền tự do qua lại trên các vùng biển mở, một khái niệm vốn là nền tảng cho thương mại toàn cầu trong nhiều thế kỷ.
“Điều này có thể tạo ra một tiền lệ khiến thương mại hàng hải quốc tế trở nên đắt đỏ hơn nhiều, một chi phí mà cuối cùng sẽ được chuyển sang cho người dùng cuối cùng”, Erik Grundt, một nhà phân tích cấp cao tại công ty tư vấn Rystad Energy, nhận định.
Vũ khí năng lượng mới của Iran
Sau khi các cuộc tấn công của Mỹ và Israel bắt đầu vào ngày 28/2, Iran gần như ngay lập tức tuyên bố đóng cửa eo biển Hormuz, tạo ra cú sốc cung cấp dầu mỏ lớn nhất trong lịch sử.
Sau khi có được một nguồn đòn bẩy mới đối với nền kinh tế toàn cầu, Tehran đang chiến đấu quyết liệt để giữ lấy nó.
Các tàu thuyền muốn đi qua eo biển này phải phối hợp với Cơ quan Quản lý Eo biển vịnh Ba Tư mới được thành lập của Iran, điều này có thể dẫn đến việc các chủ tàu phải thanh toán các khoản khổng lồ, hoặc tàu đối mặt với nguy cơ bị ngăn chặn.
Mặc dù các khoản phí đã tạm thời được tạm dừng khi Iran ký Bản ghi nhớ hiểu biết có thời hạn 60 ngày với Mỹ vào ngày 18/6, nhưng sự kiểm soát của Iran đối với việc di chuyển qua eo biển vẫn không dừng lại.
Ngược lại, Iran đã bám vào một điều khoản cụ thể trong bản ghi nhớ, kêu gọi Tehran “thực hiện các thỏa thuận… vì sự di chuyển an toàn của các tàu thương mại”, để hợp pháp hóa và củng cố quyền kiểm soát của mình đối với eo biển này. Hôm 14/7, Iran tuyên bố có hơn 200 tàu nước ngoài đã phối hợp với Cơ quan Quản lý Eo biển Vịnh Ba Tư của nước này trong vòng 3 tuần sau khi bản ghi nhớ được ký kết.
Trong khi đó, chính quyền Tổng thống Mỹ Donald Trump diễn giải điều khoản này có nghĩa là các tàu thuyền sẽ được tự do đi qua eo biển mà không gặp hạn chế nào trong suốt thời gian 60 ngày.
Kết quả là súng vẫn nổ ở eo biển Hormuz, Mỹ và Iran tấn công đáp trả lẫn nhau, lệnh ngừng bắn ban đầu đổ vỡ.
Tổng thống Donald Trump đã có lúc tuyên bố Mỹ sẽ thu của các tàu thương mại đi qua eo biển Hormuz một khoản phí tương đương 20% giá trị hàng hóa cho những nỗ lực bảo vệ tàu qua eo biển. Tuy nhiên, ông đã rút lại tuyên bố sau chưa đầy 24 giờ.
Theo hiệp hội vận tải biển BIMCO, con số này sẽ tương đương với khoảng 27 triệu USD cho mỗi chuyến đi đối với một siêu tàu chở dầu.
Về phần mình, Iran đã nói rằng mức phí của ông Trump là quá cao và hứa hẹn một mức “công bằng”.
Thương mại toàn cầu có thể bị ảnh hưởng
Rob Thummel, giám đốc danh mục đầu tư cấp cao tại Tortoise Capital, lưu ý nếu các khoản phí tại eo biển Hormuz trở thành thông lệ trên biển, chi phí vận chuyển có thể sẽ tăng lên.
Tuy nhiên, ngay cả khi các công ty vận tải sẵn sàng chi trả, các nhà bảo hiểm cũng sẽ từ chối bảo hiểm cho các tàu thực hiện thanh toán cho các thực thể bị trừng phạt, bao gồm cả một số tổ chức quan trọng của Iran.
“Hãy quên đi các tranh luận pháp lý, các nhà bảo hiểm sẽ giải quyết việc này trước tiên. Chỉ cần một khoản phí có liên quan đến rủi ro trừng phạt, các nhà bảo hiểm có thể đơn giản là ngừng cung cấp bảo hiểm”, Nigel Green, Giám đốc điều hành của tập đoàn tư vấn tài chính khổng lồ deVere Group, cho biết.
Ngay cả khi một bên thứ ba như Oman thu các khoản phí này, các khoản phí cầu đường có thể vẫn vi phạm luật hàng hải quốc tế, bao gồm Công ước Liên hợp quốc về Luật biển (UNCLOS), cho phép các nhà bảo hiểm từ chối các chuyến đi hoặc chấm dứt hợp đồng bảo hiểm.
Ngoài ra còn có một mối lo ngại rộng lớn hơn: việc thương mại hóa eo biển Hormuz có thể tạo tiền lệ cho các điểm nghẽn toàn cầu khác, khuyến khích các quốc gia từ Indonesia và Singapore cho đến Trung Quốc, Vương quốc Anh vũ khí hóa vị trí địa lý của mình.
Theo ước tính của các nhà phân tích cấp cao của Rystad Energy là Michelle Brouhard và Emmanuel Belostrino, trên khắp 10 điểm nghẽn lớn trên toàn cầu, trong đó có Hormuz, Gibraltar, Dover và Malacca, doanh thu tiềm năng hàng năm từ việc đi qua có thể trị giá hơn 136 tỷ USD mỗi năm, tạo ra một cơ hội doanh thu chủ quyền khổng lồ “chưa được khai phá”.
“Một thế giới mà các điểm nghẽn bị thương mại hóa có khả năng sẽ lạm phát hơn, phân mảnh hơn và quân sự hóa nhiều hơn”, họ nói.
Sáng qua, Trung Quốc tổ chức lễ đón cấp nhà nước Tổng thống Mỹ Donald Trump, với đầy đủ đội danh dự, quân nhạc và thảm đỏ tại quảng trường Thiên An Môn ở thủ đô Bắc Kinh. Sau đó, hội nghị thượng đỉnh Trung - Mỹ diễn ra tại Đại lễ đường nhân dân.
Phát biểu mở đầu cuộc họp, Chủ tịch nước Trung Quốc Tập Cận Bình hoan nghênh phái đoàn Mỹ và nói rằng thế giới một lần nữa đứng trước một ngã rẽ mới. "Liệu Trung Quốc và Mỹ có thể vượt qua "bẫy Thucydides" và xây dựng một mối quan hệ nước lớn kiểu mới hay không? Đó là đáp án mà lãnh đạo các nước lớn cần cùng nhau viết câu trả lời", theo ông Tập. "Bẫy Thucydides" là khái niệm nhằm cảnh báo nguy cơ xảy ra xung đột trong thời kỳ mà một cường quốc lâu năm bị thách thức bởi một quyền lực mới đang nổi lên. Theo nhà khoa học chính trị người Mỹ Graham Allison đặt ra trong cuốn sách Định mệnh chiến tranh, chiếc "bẫy Thucydides" đang hiện hữu là Mỹ và Trung Quốc.
Về phần mình, Tổng thống Trump dành nhiều lời ca ngợi đối với Chủ tịch Tập, gọi ông Tập là nhà lãnh đạo vĩ đại, và cuộc gặp thượng đỉnh này là "lớn nhất từng diễn ra". Sau đó, theo thông cáo của Bộ Ngoại giao Trung Quốc, ông Tập cho biết những cuộc đàm phán hôm 13.5 tại Hàn Quốc giữa các nhóm kinh tế và thương mại song phương về tổng thể đã đạt được những kết quả tích cực và cân bằng.
Sau cuộc gặp thượng đỉnh kéo dài hơn 2 giờ, ông Tập lên tiếng ca ngợi "một định hướng mới" trong quan hệ với Mỹ, theo đó đề ra cách tiếp cận kết hợp hợp tác với cạnh tranh được kiểm soát.
Theo CCTV dẫn thông báo của Bộ Ngoại giao Trung Quốc, ông Tập cho hay cả hai nhà lãnh đạo đều nhất trí việc thiết lập một mối quan hệ mang tính xây dựng và chiến lược sẽ dẫn dắt quan hệ song phương trong 3 năm tới và xa hơn nữa.
Ông Tập kêu gọi hai nước mở rộng hoạt động trao đổi và hợp tác trong lĩnh vực thương mại, y tế, nông nghiệp, du lịch, giao lưu nhân dân và thực thi pháp luật. Nhà lãnh đạo Trung Quốc cũng cho hay đã trao đổi quan điểm với Tổng thống Trump về các cuộc xung đột ở Trung Đông, Ukraine và những vấn đề liên quan đến bán đảo Triều Tiên.
Tuy nhiên, ông Tập cũng nhấn mạnh Mỹ "cần hết sức thận trọng" khi xử lý vấn đề Đài Loan. "Câu hỏi về Đài Loan là vấn đề quan trọng nhất trong quan hệ Trung - Mỹ. Nếu xử lý không thỏa đáng, hai nước có thể xảy ra va chạm hoặc thậm chí rơi vào xung đột, đẩy toàn bộ quan hệ song phương vào tình thế vô cùng nguy hiểm", CCTV dẫn lời ông Tập.
Trong lúc chụp ảnh với Chủ tịch Tập tại di tích Thiên Đàn chiều qua, Tổng thống Trump đã không trả lời câu hỏi của phóng viên về việc hai nhà lãnh đạo có thảo luận về Đài Loan hay không, theo Reuters. Bản thông cáo của Nhà Trắng sau hội nghị thượng đỉnh cũng không đề cập vấn đề này, chỉ đưa ra nhận định chung rằng cuộc gặp diễn ra tốt đẹp.
"Tổng thống Trump đã có cuộc gặp tốt đẹp với Chủ tịch Tập. Hai bên thảo luận những biện pháp nhằm tăng cường hợp tác kinh tế", theo Nhà Trắng. Bên cạnh đó, hai nhà lãnh đạo đồng ý rằng eo biển Hormuz cần được mở cửa để đảm bảo hoạt động lưu thông hàng hải tự do. Thông cáo cũng cho biết ông Trump và ông Tập đã thảo luận về thúc đẩy nỗ lực chấm dứt tình trạng những hóa chất dùng để sản xuất chất fentanyl gây nghiện bị tuồn vào Mỹ, cũng như đẩy mạnh các thương vụ Trung Quốc mua nông sản Mỹ.
Tại một trung tâm cộng đồng ở miền đông Trung Quốc, Shu Fangqiang cởi áo khoác bước lên bàn cân. Shu là một trong hàng trăm người dân địa phương đăng ký tham gia chương trình giảm cân mang tên: "Đổi mỡ lấy thịt bò" mà chính quyền thành phố Vô Tích triển khai từ tháng 3. Cứ giảm nửa kg, người tham gia sẽ được nhận lượng thịt bò tương đương hoặc 1,5 kg thịt bò có xương.
"Ngay cả khi không có thịt bò, tôi vẫn muốn giảm cân vì sức khỏe bản thân", Shu, người có chỉ số khối cơ thể (BMI) ở mức 30, mức béo phì, chia sẻ hôm 23/3. "Cơ hội này đến rất đúng lúc nên tôi đã đăng ký ngay".
Những người tham gia chiến dịch tại thành phố Vô Tích được cân lần đầu vào tháng 3 và sẽ cân lại lần cuối vào tháng 1/2027. Nếu giảm cân thành công, họ sẽ được thưởng những phần thịt đắt tiền như đuôi bò, tổng lượng thịt tối đa tặng cho mỗi người là 10 kg.
Ban tổ chức cho biết đã có hơn 1.000 người đăng ký kể từ khi chiến dịch bắt đầu và hàng nghìn người khác bị từ chối do không đáp ứng yêu cầu về cư trú tại địa phương.
Hàng dài người chờ đợi đến lượt cân ở cả khu vực nam và nữ tại trung tâm cộng đồng ở Vô Tích hôm 23/3. Họ bước lên cân điện tử hiển thị chiều cao, cân nặng và chỉ số BMI. Nhân viên y tế đo vòng eo, ghi chép dữ liệu và đóng dấu vào hồ sơ. Một bác sĩ có mặt tại chỗ để đưa ra lời khuyên y tế cá nhân.
Chương trình này là một trong số nhiều sáng kiến đang mọc lên khắp Trung Quốc với sự hỗ trợ từ chính quyền địa phương, nhằm giải quyết tỷ lệ béo phì đang gia tăng và trở thành một thách thức y tế cộng đồng cấp bách.
Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), hơn một phần ba người trưởng thành ở Trung Quốc thừa cân vào năm 2022 và khoảng 8,3% béo phì. Để so sánh, tại Mỹ, 72,4% người trưởng thành thừa cân và 42% béo phì. Tuy nhiên, theo Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Trung Quốc, số người béo phì tại quốc gia này đã tăng gấp ba lần trong giai đoạn 2004-2018.
Tính đến năm 2021, Trung Quốc có 402 triệu người trưởng thành trên 25 tuổi bị thừa cân hoặc béo phì, con số lớn nhất thế giới, theo nghiên cứu công bố trên tạp chí y khoa The Lancet. Một nghiên cứu khác cũng trên tạp chí này chỉ ra nguyên nhân là do quá trình đô thị hóa nhanh chóng, sự chuyển dịch sang thực phẩm chế biến sẵn chứa nhiều đường, chất béo và lối sống ít vận động.
Ủy ban Y tế Quốc gia Trung Quốc (NHC), cơ quan áp dụng tiêu chuẩn béo phì khắt khe hơn WHO, dự báo nếu xu hướng hiện tại tiếp tục, tỷ lệ người trưởng thành Trung Quốc thừa cân và béo phì có thể chạm mức 70,5% vào năm 2030.
Tại tỉnh Vân Nam, người giảm cân có thể tham gia chương trình "Đổi mỡ lấy khoai tây" và nếu vòng eo giảm đáng kể, họ có thể được "nâng cấp" phần thưởng sang thịt gà.
Trên quy mô toàn quốc, chuỗi siêu thị Yonghui đã mời khách hàng đăng ký theo dõi cân nặng trong 10 ngày. Cứ mỗi 1,5 kg giảm được, họ có thể đổi lấy nửa kg thịt bò, tôm hùm đất hoặc kiwi.
Quay trở lại Vô Tích, các biểu ngữ kêu gọi người dân giảm cân bền vững thay vì ép cân cấp tốc, ưu tiên cơ thể khỏe mạnh hơn là cơ thể gầy gò, được treo khắp trung tâm cộng đồng. Ban tổ chức cũng khuyến cáo người dân không dùng thuốc giảm cân, tự gây nôn hay nhịn ăn cực đoan.
Shu đặt mục tiêu giảm 20 kg. "Béo phì ảnh hưởng đến tâm trạng, hiệu suất làm việc và sức khỏe tổng quát của bạn. Đôi khi vì quá nặng nề mà tôi không thể ngủ ngon vào ban đêm", anh nói.
Bà Zheng Haihua, 44 tuổi, cho biết đăng ký để thúc đẩy bản thân "vận động nhiều hơn, ăn ít đi". "Thách thức lớn nhất đối với tôi là kiểm soát cơn thèm ăn, vì khi thấy đồ ăn ngon thì thật khó cưỡng lại", bà nói.
Bác sĩ Wu Changyan nhận định: "Áp lực cuộc sống và sự tiện lợi của đời sống hiện đại khiến mọi người dễ dàng ăn nhiều hơn mức cần thiết".
Ủy ban Y tế Quốc gia và các cơ quan chức năng khác đã phát động nhiều chiến dịch quốc gia nhằm đảo ngược xu hướng này do lo ngại về các bệnh mạn tính và chi phí chăm sóc sức khỏe gia tăng. Bác sĩ Wu nhận định những nỗ lực địa phương như ở Vô Tích là "một cách thú vị để tạo động lực cho người dân".
Tuy nhiên, ông Li Sheyu, giáo sư lâm sàng tại Bệnh viện Hoa Tây thuộc Đại học Tứ Xuyên, cho rằng những chiến dịch này có thể có tác động hạn chế.
"Tôi không coi đây là một yếu tố thay đổi cục diện lớn", ông nói, lưu ý chúng thực chất chỉ là phương pháp khuyến khích giảm cân truyền thống. "Nhưng đây là một ví dụ tốt trong việc lan tỏa ý thức giảm cân đến công chúng".
Quốc hội Việt Nam hôm nay bầu Tổng Bí thư Tô Lâm giữ chức Chủ tịch nước, ông Lê Minh Hưng giữ chức Thủ tướng và ông Trần Thanh Mẫn giữ chức Chủ tịch Quốc hội.
Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Lào Thongloun Sisoulith chúc mừng Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm, cho rằng kết quả này thể hiện sự tin tưởng cao của Đảng, Nhà nước và nhân dân Việt Nam đối với sự lãnh đạo của đồng chí Tô Lâm, theo Bộ Ngoại giao.
Lãnh đạo Lào cho biết sẵn sàng "kề vai sát cánh" cùng Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm tiếp tục vun đắp cho quan hệ song phương cũng như góp phần vào việc giữ vững hòa bình, ổn định và hợp tác phát triển bền vững trong khu vực và trên thế giới.
Tổng Bí thư, Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình nhấn mạnh việc tăng cường đoàn kết và hợp tác là phù hợp với lợi ích chung của hai Đảng, hai nước trong bối cảnh tình hình thế giới và khu vực diễn biến nhanh chóng, phức tạp hiện nay. Ông bày tỏ sẵn sàng cùng đồng chí Tô Lâm duy trì trao đổi chiến lược, định hướng xây dựng Cộng đồng chia sẻ tương lai Trung - Việt tiến lên phía trước.
Quốc vương Campuchia Norodom Sihamoni và Chủ tịch Thượng viện Campuchia Hun Sen tin tưởng rằng dưới sự lãnh đạo của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm, quan hệ hai nước sẽ tiếp tục được củng cố và nâng lên tầm cao mới.
Tổng thống Nga Vladimir Putin đánh giá quyết định của Quốc hội một lần nữa chứng tỏ uy tín chính trị cao nhất của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm và sự ủng hộ rộng rãi nhất đối với đường lối phát triển kinh tế - xã hội của Việt Nam, bảo vệ quyền lợi của đất nước trên trường quốc tế.
Tổng thống Putin tin tưởng rằng việc Tổng Bí thư Tô Lâm giữ cương vị Chủ tịch nước sẽ tạo điều kiện tăng cường hơn nữa quan hệ Đối tác Chiến lược toàn diện giữa Nga và Việt Nam.
Thủ tướng Ấn Độ Narendra Modi tin tưởng dưới sự lãnh đạo của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm, tình hữu nghị giữa hai nước sẽ tiếp tục phát triển ngày càng mạnh mẽ. Ông cũng bày tỏ mong muốn được hợp tác chặt chẽ để tiếp tục làm sâu sắc hơn Quan hệ Đối tác Chiến lược toàn diện giữa hai nước.
Thủ tướng Lào Sonexay Siphandone, Thủ tướng Trung Quốc Lý Cường và Thủ tướng Campuchia Hun Manet gửi thông điệp chúc mừng Thủ tướng Lê Minh Hưng. Các lãnh đạo khẳng định sẵn sàng hợp tác với Thủ tướng để tăng cường quan hệ song phương, bày tỏ tin tưởng Việt Nam sẽ tiếp tục đạt được nhiều thành tựu quan trọng trong phát triển kinh tế - xã hội, nâng cao vai trò và vị thế ở khu vực và trên thế giới.
Trong thông điệp chúc mừng đồng chí Trần Thanh Mẫn, Chủ tịch Quốc hội Cuba Esteban Lazo Hernandez tin tưởng hai bên sẽ tiếp tục tăng cường mối quan hệ lâu đời giữa hai Quốc hội.
