Báo cáo mới nhất công bố ngày 31/5 tại Hội nghị Thường niên của Hiệp hội Ung thư Lâm sàng Mỹ (ASCO) diễn ra ở Chicago, Mỹ, cho thấy viên uống daraxonrasib giúp người bệnh kéo dài thời gian sống thêm trung vị lên 13,2 tháng. Con số này cao gấp đôi so với mức 6,6 tháng của nhóm tiếp nhận hóa trị truyền thống.
Nghiên cứu lâm sàng pha 3 này do Viện Ung thư Dana-Farber (Mỹ) dẫn đầu, thực hiện trên 500 bệnh nhân tại Bắc Mỹ, châu Âu và châu Á. Trong đó, 248 người sử dụng tân dược daraxonrasib và 252 người điều trị bằng hóa trị.
Không chỉ cải thiện tỷ lệ sinh tồn, viên uống một lần mỗi ngày này còn thể hiện độ an toàn cao khi chỉ có 43,6% bệnh nhân gặp tác dụng phụ nghiêm trọng, thấp hơn nhiều so với tỷ lệ 57,5% ở nhóm hóa trị. Kết quả trên cũng đã được xuất bản đồng thời trên tạp chí y khoa danh tiếng New England Journal of Medicine.
Dù hãng dược chủ quản Revolution Medicines chưa công bố giá bán chính thức, giới phân tích tài chính đã dự báo mức chi phí đắt đỏ cho liệu pháp này nhờ hiệu quả lâm sàng vượt trội. Trong báo cáo gửi các nhà đầu tư hồi tháng 4, ngân hàng đầu tư Stifel nhận định kết quả kéo dài thời gian sống tổng thể (OS) giúp daraxonrasib đủ điều kiện áp dụng khung định giá cao cấp.
Các chuyên gia tại Stifel ước tính nhà sản xuất có thể định giá mỗi tháng thuốc khoảng 30.547 đến 37.318 USD (hơn 804-982 triệu đồng). Như vậy, một người bệnh sẽ cần chi trả khoảng 237.000 đến 269.000 USD (tương đương 6,2-7 tỷ đồng) cho toàn bộ liệu trình điều trị.
Sự xuất hiện của daraxonrasib mang lại hy vọng lớn cho cộng đồng y khoa trong cuộc chiến chống lại một trong những căn bệnh ác tính nguy hiểm nhất thế giới. Do không có triệu chứng sớm, khoảng 80% bệnh nhân ung thư tuyến tụy chỉ phát hiện bệnh khi đã ở giai đoạn tiến triển hoặc di căn.
Tại Mỹ, căn bệnh này cướp đi sinh mạng của khoảng 50.000 người trong số 60.000 ca mắc mới mỗi năm. Ung thư tụy tại Việt Nam cũng là một trong những bệnh lý ác tính nguy hiểm nhất với tỷ lệ tử vong cực kỳ cao do bệnh thường diễn tiến âm thầm và khó phát hiện ở giai đoạn sớm. Theo số liệu từ Tổ chức Ung thư toàn cầu, Việt Nam ghi nhận hơn 1.250 ca mắc mới và tới 1.220 ca tử vong mỗi năm, cho thấy số lượng người chết gần như tương đương với số ca mắc.
Revolution Medicines chế tạo daraxonrasib nhằm nhắm trúng đích gene đột biến KRAS thuộc họ gene RAS, tác nhân gây ra hơn 90% số ca bệnh. Là chất ức chế đa chọn lọc RAS ở trạng thái hoạt động RAS(ON) thế hệ mới, thuốc hoạt động bằng cách gắn kết các phân tử để bắt giữ và vô hiệu hóa hoàn toàn protein nuôi dưỡng tế bào ác tính. Cơ chế này giúp ngăn chặn khối u phát triển mà không phụ thuộc vào việc bệnh nhân có mang biến thể KRAS nào hay không.
Nhiều chuyên gia ung bướu hàng đầu đánh giá rất cao ý nghĩa của nghiên cứu mới. Bác sĩ Rachna Shroff, Trưởng khoa Ung bướu tại Trung tâm Ung thư thuộc Đại học Arizona, đồng thời là chuyên gia về ung thư tiêu hóa của ASCO, chia sẻ bà đã bật khóc ngay tại phòng khám khi lần đầu đọc kết quả thử nghiệm. Bà nhận định đây là nghiên cứu có tác động vô cùng lớn lao, mang lại thời gian sống sót chưa từng có tiền lệ và thay đổi hoàn toàn cục diện điều trị cho người bệnh sau 16 năm bà công tác trong ngành.
Đồng quan điểm, tiến sĩ Julie Gralow, Giám đốc Y khoa kiêm Phó Chủ tịch điều hành ASCO, gọi phát kiến này là “một cú ghi điểm tuyệt đối thay đổi cuộc chơi”. Giám đốc điều hành của Revolution Medicines, ông Mark Goldsmith, cũng khẳng định phát hiện mới khẳng định tiềm năng cách mạng hóa phác đồ điều trị cho các bệnh nhân ung thư biểu mô tuyến ống tụy vốn có rất ít lựa chọn hiệu quả suốt nhiều thập kỷ qua.
Theo các chuyên gia, chi phí phát triển và đưa một loại thuốc điều trị trúng đích từ phòng thí nghiệm đến tay người bệnh vô cùng đắt đỏ, đòi hỏi nguồn vốn đầu tư lên tới hàng tỷ USD. Các hãng dược phẩm phải chi trả những khoản tiền khổng lồ cho quá trình nghiên cứu khoa học kéo dài nhiều năm, thử nghiệm lâm sàng đa quốc gia phức tạp và tỷ lệ thất bại của các hoạt chất thử nghiệm là cực kỳ cao.
Do thời hạn bảo hộ bản quyền có giới hạn, các nhà sản xuất buộc phải định giá sản phẩm ở mức cao để nhanh chóng thu hồi vốn đầu tư và tái đầu tư cho các dự án y học tương lai.
Khác với hóa trị truyền thống tác động diện rộng, thuốc nhắm trúng đích được thiết kế chuyên biệt cho những nhóm bệnh nhân mang đột biến gene cụ thể, khiến quy mô thị trường tiêu thụ bị thu hẹp đáng kể. Để bù đắp cho lượng người tiếp cận hạn chế này, chi phí trên mỗi liều thuốc buộc phải đẩy lên mức rất cao nhằm đảm bảo hiệu quả kinh tế cho doanh nghiệp.
6 tiếng nữa, chàng trai phải có mặt ở văn phòng, nhưng lúc này, anh không nghĩ đến điều đó. Suốt 13 tiếng trước, chuyên viên truyền thông tại một công ty ở TP HCM bị cuốn vào các cuộc họp, tin nhắn khách hàng, KPI và những tình huống cần xử lý khủng hoảng liên tục.
Bữa trưa, anh vừa ăn vừa nhìn màn hình. Về đến nhà lúc 9h tối, tắm rửa và ăn uống qua loa xong đã hơn 10 giờ rưỡi. Cơ thể rệu rã, mắt díu lại vì mệt, nhưng anh không đi ngủ. "Chẳng lẽ cả ngày mệt mỏi thế này, chút thời gian cho riêng mình cũng không có sao?" anh tự nhủ, rồi bật máy tính lên.
Minh Anh không đơn độc trong cái vòng lặp đó. Mai, 32 tuổi, ở Tây Ninh, bắt đầu "sống cho bản thân" lúc 9h30 tối, khi hai đứa con nhỏ và chồng đã ngủ. Người phụ nữ ở nhà nội trợ quay cuồng từ 6h sáng đến 19h tối với bỉm sữa, dọn dẹp, nấu nướng và dỗ con.
Đến tối, Mai ngồi co ro ở góc sofa, tự thưởng cho mình một cốc trà sữa, lướt sàn thương mại điện tử hoặc xem phim truyền hình dài tập đến tận 1h30 sáng. "Lúc này thế giới chỉ thuộc về mình, không ai làm phiền, không ai đòi hỏi", chị nói.
Thạc sĩ tâm lý lâm sàng Vương Nguyễn Toàn Thiện, Giám đốc chuyên môn Trung tâm Tham vấn và Trị liệu Tâm lý Lumos, gọi tên tình huống của Mai và Minh Anh là "Revenge Bedtime Procrastination" hay RBP, trì hoãn giấc ngủ để "trả thù" hoặc "sống bù".
Thuật ngữ này mô tả việc cố tình hy sinh giấc ngủ để giành lại thời gian cá nhân sau một ngày bị ngoại cảnh chi phối hoàn toàn. Điểm cốt lõi khiến RBP khác biệt với thói quen thức khuya thông thường là người mắc nhận thức rõ tác hại của việc thiếu ngủ nhưng vẫn tiếp tục, bởi nhu cầu tâm lý được kiểm soát cuộc sống của chính mình lấn át cả nhu cầu sinh học cơ bản.
Dù chưa được WHO hay DSM-5-TR xếp vào nhóm rối loạn tâm thần chính thức, RBP đang lan rộng theo quy mô đáng lo ngại. Một khảo sát trên nhóm trẻ tuổi và sinh viên cho thấy khoảng 40 đến 50% người tham gia có chỉ số RBP cao, với mối liên hệ rõ ràng đến mức độ căng thẳng ban ngày và thói quen sử dụng công nghệ.
Nghiên cứu đăng trên tạp chí International Journal of Environmental Research and Public Health chỉ ra rằng những người có khả năng tự kiểm soát thấp vào cuối ngày, đặc biệt khi cảm thấy ban ngày "không thuộc về mình", dễ rơi vào bẫy trì hoãn giấc ngủ hơn hẳn. Hiện tượng này tập trung ở nhóm từ 16 đến 40 tuổi, tức thế hệ Gen Z và Millennials, những người chịu áp lực kép về hiệu suất công việc và kết nối xã hội liên tục.
Ông Thiện cho rằng gốc rễ của RBP nằm ở sự thiếu hụt khả năng tự điều chỉnh, không phải ý chí yếu kém. Ở người trẻ và sinh viên, cảm giác thiếu kiểm soát xuất phát từ áp lực học tập và lịch trình dày đặc. Ở người trưởng thành như Minh Anh hay chị Mai, nguyên nhân là gánh nặng công việc và trách nhiệm gia đình tích lũy suốt cả ngày khiến buổi tối trở thành mảnh đất duy nhất họ có thể khai hoang cho bản thân.
Cái bẫy nguy hiểm ở chỗ hành động "giành lại tự do" đó lại chính xác là thứ đang tước đoạt tự do của họ vào ngày hôm sau. Mỗi đêm chỉ ngủ 4 tiếng, Minh Anh dậy trễ, làm việc kém hiệu quả và phải tăng ca để bù đắp, rồi tối về lại thức khuya để "bù đắp" cho cái mà anh đã mất. Chị Mai thiếu ngủ kinh niên đến mức trở nên dễ cáu gắt, thường xuyên quên trước quên sau và nhận ra làn da mình sạm đi trông thấy. Chị biết rõ những điều đó. Nhưng đêm hôm sau người phụ nữ vẫn không cưỡng lại được.
Một nghiên cứu năm 2023 trên tạp chí Sleep Medicine Reviews cho thấy thiếu ngủ kinh niên dưới 6 tiếng mỗi đêm làm tăng nguy cơ mắc bệnh tim mạch lên 48%, tăng nguy cơ trầm cảm lên 35% so với người ngủ đủ giấc. Não bộ mất đi sự linh hoạt nhận thức, phản xạ chậm lại và ngưỡng kiểm soát cảm xúc bị hạ thấp, khiến người thiếu ngủ dễ cáu kỉnh hơn vào chính ngày hôm sau, đúng vào lúc họ cần tỉnh táo nhất.
Thạc sĩ Thiện cho rằng lối thoát không nằm ở việc ép bản thân đi ngủ sớm hơn theo ý chí thuần túy, mà ở chỗ phải giải quyết trực tiếp nguyên nhân gốc rễ: sự thiếu hụt thời gian tự chủ trong ban ngày.
Điều này đòi hỏi phải thiết lập ranh giới cứng giữa công việc và cuộc sống cá nhân, học cách nói không để bảo vệ quỹ thời gian ban ngày, đồng thời lên kế hoạch cụ thể cho các hoạt động thư giãn trong khung giờ hợp lý trước khi đêm muộn, thay vì để chúng "chảy" vào giờ ngủ.
Về vệ sinh giấc ngủ, ông khuyên tránh xa thiết bị điện tử ít nhất 30 phút trước khi ngủ, duy trì giờ ngủ và thức dậy cố định kể cả cuối tuần để củng cố nhịp sinh học của cơ thể.
Minh Anh nói anh biết mình cần thay đổi. Anh chỉ chưa biết bắt đầu từ đâu khi ngày làm việc vẫn kéo dài đến 8 giờ tối và khoảng duy nhất còn lại cho chàng trai vẫn là màn hình máy tính lúc nửa đêm. Đó chính xác là mâu thuẫn mà thạc sĩ Thiện mô tả: "Người mắc RBP không thức khuya vì họ không muốn ngủ. Họ thức khuya vì họ chưa thực sự được sống trong ngày hôm đó".
Ngồi lâu, ít vận động và làm việc liên tục trước máy tính khiến đau lưng dưới trở thành tình trạng phổ biến ở nhiều nhân viên văn phòng. Cơn đau có thể âm ỉ kéo dài hoặc bùng phát dữ dội, ảnh hưởng đến hiệu suất làm việc và sinh hoạt hằng ngày.
Theo bác sĩ Hsieh Ping-Hsien, chuyên khoa phẫu thuật thần kinh tại Bệnh viện Đại học Quốc gia Chiao Tung, một số bài tập giãn cơ đơn giản có thể giúp giảm áp lực lên vùng thắt lưng, cải thiện độ linh hoạt và tăng cường sức mạnh cho cơ lưng dưới.
Thống kê cho thấy khoảng 80% người trưởng thành từng trải qua đau lưng dưới. Nguyên nhân thường liên quan đến việc duy trì một tư thế quá lâu, ngồi sai tư thế, ít vận động hoặc mang vác vật nặng không đúng cách. Những thói quen này làm tăng áp lực lên cột sống thắt lưng và khiến cơ vùng lưng bị căng cứng.
Động tác duỗi người kiểu mèo - bò
Một trong những động tác được khuyến nghị là giãn cơ kiểu mèo bò. Người tập bắt đầu ở tư thế quỳ chống hai tay xuống sàn, hai tay rộng bằng vai, hai gối rộng bằng hông. Từ từ cong lưng lên, siết nhẹ bụng như tư thế mèo vươn vai, sau đó hạ lưng xuống, nâng đầu và mở ngực. Động tác này giúp cột sống vận động linh hoạt hơn và giảm cảm giác căng ở vùng lưng dưới. Có thể lặp lại 10 đến 15 lần.
Tư thế rắn hổ mang
Tư thế rắn hổ mang cũng có thể hỗ trợ giảm căng cứng lưng. Người tập nằm sấp, đặt hai tay gần thân người, từ từ nâng phần thân trên lên trong khi vẫn giữ xương chậu chạm sàn. Khi thực hiện, cần tránh rướn cổ hoặc nhún vai. Giữ tư thế khoảng 15 đến 30 giây để cảm nhận vùng lưng dưới được kéo giãn nhẹ.
Tư thế em bé
Với người thường xuyên mỏi lưng do ngồi lâu, tư thế em bé là lựa chọn phù hợp để thư giãn. Bắt đầu bằng tư thế quỳ, sau đó từ từ gập người về phía trước, duỗi hai tay trên sàn, trán chạm nhẹ xuống đất. Giữ tư thế trong 30 giây đến 1 phút. Động tác này giúp kéo giãn vùng lưng, hỗ trợ lưu thông máu và tạo cảm giác thư giãn.
Tư thế co gối chạm ngực
Bài tập co gối chạm ngực cũng dễ thực hiện tại nhà. Người tập nằm ngửa, gập hai đầu gối rồi kéo nhẹ về phía ngực, hai tay ôm quanh gối. Giữ trong 10 đến 20 giây, sau đó thả lỏng. Lặp lại 3 đến 5 lần. Bài tập này giúp kéo giãn cơ lưng dưới và vùng hông, từ đó giảm cảm giác cứng mỏi.
Các bài tập trên phù hợp với tình trạng đau lưng do căng cơ, ngồi lâu hoặc ít vận động. Tuy nhiên, nếu cơn đau dữ dội, lan xuống chân, kèm tê yếu, sốt, chấn thương hoặc kéo dài không cải thiện, người bệnh nên đi khám để được đánh giá nguyên nhân và điều trị phù hợp.
Trong nhiều thập kỷ qua, ung thư đại trực tràng vốn được coi là căn bệnh chỉ cần lo lắng sau độ tuổi 50, song thực tế này đang thay đổi. Các bác sĩ chuyên khoa tiêu hóa trên khắp thế giới đang ghi nhận một xu hướng: số lượng người ở độ tuổi 20, 30 và 40 được chẩn đoán mắc ung thư đại trực tràng đang cao hơn bao giờ hết, theo Times of India.
Trong chương trình Podcast The Mel Robbins, tiến sĩ Trisha Pasricha, bác sĩ chuyên khoa tiêu hóa kiêm giáo sư tại trường Y Harvard, chia sẻ một trong những vấn đề khoa học lớn nhất hiện nay khiến bà cũng như các nhà khoa học trên toàn cầu đặc biệt lo ngại là lý do tại sao căn bệnh này ngày càng trẻ hóa. Đồng thời, bà cũng liệt kê những triệu chứng phổ biến của bệnh ung thư đại trực tràng khởi phát sớm, vốn có thể áp dụng cho mọi lứa tuổi.
Dấu hiệu đầu tiên cần lưu ý là tình trạng đau bụng. Tình trạng đau quặn, đau âm ỉ hoặc chướng bụng kéo dài mãi không khỏi chính là một dấu hiệu cảnh báo. Mọi người thường dễ nhầm lẫn sự khó chịu dai dẳng ở bụng với hội chứng ruột kích thích (IBS), nhạy cảm với thức ăn hoặc chỉ là chứng khó tiêu thông thường, nhất là khi cơn đau lúc có lúc không. Tuy nhiên, có một sự khác biệt rất lớn giữa các vấn đề tiêu hóa thỉnh thoảng mới gặp với những cơn đau kéo dài hàng tuần hoặc hàng tháng.
Bên cạnh đó, chảy máu khi đi vệ sinh (chảy máu trực tràng) là một trong những dấu hiệu cảnh báo dễ nhận biết nhất, nhưng lại thường bị bỏ qua. Nhiều người thường đinh ninh rằng cứ thấy máu trong bồn cầu thì chắc chắn là do bệnh trĩ hoặc đổ lỗi cho chế độ ăn uống và tự mua thuốc về bôi, uống. Bệnh trĩ có thể gây chảy máu nhẹ nhưng nếu tình trạng này kéo dài, người bệnh cần đi khám. Những người trẻ tuổi thường bỏ qua dấu hiệu này vì tâm lý ngại ngùng không muốn chia sẻ với bác sĩ hoặc nghĩ rằng nó quá nhỏ nhặt để phải đi khám. Tuy nhiên, bất kỳ hiện tượng chảy máu trực tràng nào kéo dài quá vài ngày hoặc tái đi tái lại không được chủ quan.
Một dấu hiệu quan trọng khác nhưng thường bị xem nhẹ, đặc biệt ở phụ nữ trẻ, là tình trạng thiếu máu do thiếu sắt. Nhiều người coi đây là một phần bình thường của cuộc sống thay vì là dấu hiệu cảnh báo tiềm ẩn của ung thư đại tràng. Giáo sư Pasricha giải thích kết quả xét nghiệm máu cho thấy các tế bào hồng cầu nhỏ hơn bình thường chính là tín hiệu cơ thể đang bị mất sắt.
Với phụ nữ, thiếu máu do thiếu sắt thường biểu hiện qua cảm giác mệt mỏi. Lúc này, cả người bệnh lẫn bác sĩ thường dễ dàng đổ lỗi cho chu kỳ kinh nguyệt làm cơ thể mất đi một lượng máu và sắt đáng kể. Song nếu xuất hiện kèm theo các triệu chứng khác hoặc nếu kinh nguyệt ít mà vẫn bị thiếu máu, người bệnh cần đặc biệt lưu ý và không được bỏ qua.
Cuối cùng, sự thay đổi trong thói quen đại tiện được đánh giá là dấu hiệu quan trọng nhất nhưng lại dễ bị lờ đi nhất đơn giản vì nó mơ hồ. Bất kỳ sự thay đổi nào trong thói quen đi vệ sinh như đột ngột bị tiêu chảy, táo bón hoặc bất kỳ sự xáo trộn nào so với chu kỳ sinh lý bình thường đều có thể là dấu hiệu nguy hiểm.
Theo bà Pasricha, hình dạng chất thải có thể thay đổi đột ngột từ khuôn dày sang rất mỏng. Thực tế đã có những trường hợp người nổi tiếng chia sẻ rằng dấu hiệu duy nhất họ gặp phải chính là sự thay đổi trong thói quen đại tiện. "Ban đầu họ chỉ nghĩ do tác động của cà phê hoặc yếu tố khác nhưng khi thay đổi chế độ ăn uống mà tình trạng vẫn không thuyên giảm thì mới phát hiện ra bệnh", bác sĩ nói, khuyên khi có bất kỳ cảm giác bất ổn nào, người bệnh không nên chờ đợi, không tự trấn an đó là điều bình thường mà hãy tham vấn ý kiến của bác sĩ ngay lập tức.
