Một bức tranh do AI tạo ra có thể bán được tiền. Một bài hát do AI sáng tác có thể thu hút hàng triệu lượt nghe. Vậy ai có quyền sở hữu đối với chúng? Đây là câu hỏi gây tranh luận ở nhiều quốc gia, bởi đằng sau một sản phẩm AI có thể là người phát triển thuật toán, người sở hữu hệ thống, người cung cấp dữ liệu để AI học và cả người đưa ra câu lệnh để có được sản phẩm cuối cùng.
Nhiều quốc gia, trong đó có Việt Nam, chọn cách tiếp cận thận trọng: tạo điều kiện cho công nghệ phát triển nhưng vẫn từng bước nghiên cứu các cơ chế bảo vệ quyền và lợi ích của các bên liên quan. Ông Trần Lê Hồng, Phó cục trưởng Sở hữu trí tuệ – Bộ Khoa học và Công nghệ, chia sẻ với VnExpress về những vấn đề nảy sinh từ sự phát triển của trí tuệ nhân tạo.
– Với sản phẩm tạo ra bởi AI, ai có quyền sở hữu?
– Đây là vấn đề thế giới vẫn chưa thống nhất được cách nhìn nhận. Có quan điểm quyền này nên thuộc về đơn vị phát triển AI, bởi họ tạo ra công cụ, giúp nó có tư duy. Nhưng cũng có ý kiến rằng người sử dụng AI là bên đưa ra yêu cầu, dữ liệu đầu vào để AI sáng tạo, nên quyền phải thuộc về họ.
Tuy nhiên, câu chuyện không dừng lại ở hai chủ thể trên. Đằng sau còn có những người sở hữu dữ liệu mà AI dùng để học, rồi các tác giả trực tiếp của AI – những người xây dựng thuật toán, cách thức để hệ thống vận hành…
Nói cách khác, xung quanh một sản phẩm do AI tạo ra có rất nhiều chủ thể và lợi ích liên quan nên các quốc gia hiện chưa thống nhất được cách giải quyết.
– Vậy Việt Nam đang thực hiện thế nào?
– Do còn gây tranh cãi, quy định của Việt Nam không nói chấp nhận hay không chấp nhận sản phẩm do AI tạo ra. Thay vào đó, chúng ta áp dụng theo hệ thống cũ, tức sản phẩm không phải do con người tạo ra thì không bảo hộ.
Các quy định hiện hành về sở hữu công nghiệp và sáng chế đều hoạt động theo nguyên lý: sáng chế phải có tác giả con người, không phải AI. Nếu tác giả của sáng chế không chứng minh được AI chỉ là công cụ hỗ trợ sự sáng tạo, đơn đăng ký sẽ không được chấp nhận.
Tuy nhiên, AI đã lần đầu được nhắc đến trong Luật Sở hữu trí tuệ sửa đổi, có hiệu lực từ ngày 1/4, như một tuyên bố mang tính chính sách, định hình nguyên tắc để có thể đề xuất những giải pháp phù hợp. Chúng ta thể hiện sự ủng hộ AI và mong muốn phát triển lĩnh vực này qua việc tạo điều kiện để các nhà phát triển huấn luyện AI.
– Luật Sở hữu trí tuệ cho phép sử dụng dữ liệu để nghiên cứu, thử nghiệm và huấn luyện AI với điều kiện “không ảnh hưởng bất hợp lý”. Yêu cầu này cần hiểu sao cho đúng?
– “Không ảnh hưởng bất hợp lý” rất khó xác định trong thực tế. Dữ liệu dùng để huấn luyện AI là dữ liệu lớn. Muốn biết dữ liệu có xâm phạm quyền hay không thì phải đánh giá trên từng hành vi, từng trường hợp và điều kiện cụ thể.
Vấn đề đặt ra là, với lượng dữ liệu lớn như vậy, có thể đánh giá hết hay không? Đó là thách thức đặt ra không chỉ với Việt Nam mà với tất cả các nước. Nếu bảo hộ quá chặt chẽ và tuyệt đối, AI sẽ rất khó phát triển.
Đây cũng là lý do nhiều quốc gia cố trì hoãn việc đưa ra giải pháp hay tạm thời chưa muốn đương đầu trực diện với vấn đề này. Thay vào đó, các nước tìm cách hạn chế tối đa tác động tiêu cực có thể phát sinh từ việc sử dụng dữ liệu để huấn luyện AI, đồng thời tiếp tục nghiên cứu để tìm ra cách xử lý phù hợp.
– Ngày càng nhiều người phản ánh việc giọng nói và hình ảnh cá nhân bị đánh cắp bởi AI. Đây có phải là tài sản trí tuệ cần được bảo vệ?
– Hình ảnh cá nhân thuộc về quyền nhân thân, được bảo vệ theo luật Dân sự. Việc sử dụng hình ảnh của người khác phải được sự đồng ý của người đó. Nếu quyền này bị hệ thống AI xâm phạm, người bị ảnh hưởng có thể yêu cầu chấm dứt hành vi hoặc bồi thường thiệt hại tinh thần.
Trước đây, giọng nói không có khả năng bắt chước và ứng dụng sang nội dung khác, nên ít được đề cập và quy định về sử dụng cũng chưa rõ ràng. Nhưng hiện nay, đây là câu chuyện nghiêm túc cần được đặt ra khi AI có khả năng bắt chước và sử dụng giọng nói để tạo ra nội dung mới.
Để được bảo hộ, cần xác định được những yếu tố làm nên một giọng nói, như tần số, quãng giọng, âm lượng, âm sắc… Ngoài ra, AI không phải lúc nào cũng sử dụng nguyên giọng của người thật mà có thể biến đổi. Vậy mức độ nào được chấp nhận, hay việc sử dụng chất giọng của nghệ sĩ cho các sản phẩm AI phải trả phí ra sao… cần được nghiên cứu trước khi đưa ra câu trả lời hợp lý.
– Nếu một người phát hiện khuôn mặt hoặc giọng nói của mình bị AI giả mạo, họ có thể làm gì để bảo vệ quyền lợi?
– Trước tiên phải xem ai là người sáng tạo, ai là người sử dụng và quan trọng nhất là người sử dụng sản phẩm do AI tạo ra. Bởi hành vi sử dụng mới dẫn đến sự xâm hại lợi ích của người có khuôn mặt hay giọng nói.
Thứ hai, phải xem rõ mức độ xâm hại đã được thể chế hóa trong quy định chưa và đến mức độ nào, ở phạm vi nào, từ đó mới nói đến việc bị ảnh hưởng và có khả năng yêu cầu xử lý về mặt pháp lý hay không.
Tùy từng trường hợp cụ thể, dựa trên mức độ thiệt hại và bản chất của hành vi xâm hại, chúng ta mới xác định được cần xử lý hành chính, hình sự, hay chỉ xử lý dân sự, như yêu cầu dừng xâm phạm và bồi thường.
– Việc AI bắt chước phong cách của họa sĩ hoặc studio nổi tiếng có vi phạm bản quyền?
– Về nguyên tắc, Luật Sở hữu trí tuệ bảo hộ tác giả và tác phẩm cụ thể, không bảo hộ phong cách sáng tạo. Phong cách là một phương pháp sáng tạo, cách thức thể hiện ý tưởng. Các nghệ sĩ có quyền dùng phương pháp khác nhau để thực hiện hoạt động sáng tạo của mình. Điều này rất bình thường.
Phong cách của Van Gogh, của trường phái siêu thực, điển hình như Dalí và nhiều nghệ sĩ khác, được vận dụng và ứng dụng rất nhiều. Ngay tại Việt Nam, các nghệ sĩ cũng thường nói họ bị ảnh hưởng bởi phong cách sáng tác hoặc tác phẩm nào đó. Không thể nói vì thế mà họ xâm phạm bản quyền.
Một khi pháp luật không bảo hộ phong cách, AI sử dụng để sáng tạo là chuyện bình thường. Tuy nhiên, trong nghệ thuật, nếu đi theo phong cách đã phổ biến, người xem sẽ có cảm giác nhàm chán và không đánh giá cao, bởi tính sáng tạo không lớn.
Dữ liệu từ CoinMarketCap và TradingView cho thấy giá Bitcoin hôm nay giảm nhẹ 0,16% trong vòng 24 giờ. Tính đến 7 giờ ngày 2.4 (giờ Việt Nam), mỗi Bitcoin (BTC) được giao dịch quanh mốc 68.071 USD. Trước đó, tiền mã hóa lớn nhất thế giới liên tục kiểm tra vùng hỗ trợ 69.000 USD nhưng không giữ được đà tăng giá.
Vốn hóa toàn thị trường mã hóa tăng nhẹ 0,23% so với hôm qua, ước đạt 2.350 tỉ USD. Ethereum tăng 1,63%, XRP tăng 0,69% trong khi BNB, Solana lần lượt giảm 1% và 2,36%.
Sau khi Tổng thống Mỹ Donald Trump gợi ý về khả năng ngừng bắn trong cuộc chiến ở Iran, Bitcoin và thị trường tiền mã hóa đã có xu hướng hồi phục. Ngay cả khi BTC được giao dịch trên 68.000 USD, một nhà đầu tư lớn trên Hyperliquid DEX đã đặt cược 80 triệu USD vào sự sụp đổ của thị trường. Các nhà đầu tư đang theo dõi sát sao liệu vị thế "siêu thanh khoản" của "cá voi" này có báo hiệu một đợt giảm giá mạnh của Bitcoin.
Nhà đầu tư lớn trên Hyperliquid, liên kết với địa chỉ ví 0x94d373…c933814, đã cẩn thận xây dựng vị thế giao dịch đòn bẩy gần 80 triệu USD trong hai ngày 31.3 - 1.4. Giao dịch bao gồm lệnh bán khống 40 triệu USD với hợp đồng tương lai Bitcoin ở mức gần 68.760 USD, lệnh bán khống 2 triệu USD với hợp đồng chỉ số S&P 500 tổng hợp và lệnh mua 37 triệu USD với hợp đồng dầu Brent tổng hợp.
Tổng đòn bẩy vị thế của "cá voi" này gấp 7 lần, cho thấy mức độ tin tưởng cao. Giá thanh lý hợp đồng tương lai Bitcoin là 80.083 USD, trong khi vị thế dầu Brent sẽ bị thanh lý nếu giá trên 93 USD. Thời điểm giao dịch khá đáng chú ý khi hợp đồng tương lai chỉ số S&P 500 tăng 4% trong hai ngày gần nhất. Các nhà giao dịch dự đoán cuộc chiến ở Iran sẽ lắng xuống trong vài tuần tới.
Hôm qua, ông Trump nói rằng "Tổng thống chế độ mới của Iran" đang xem xét một "lệnh ngừng bắn" dù các điều kiện để mở cửa hoàn toàn eo biển Hormuz vẫn chưa được thống nhất. Trong khi đó, Iran bác bỏ thông tin, yêu cầu bồi thường và chủ quyền. Các nhà phân tích cho rằng "cá voi" của Hyperliquid đang giao dịch ngược với quan điểm lạc quan của thị trường, đặt cược rằng giá dầu Brent sẽ tăng trong khi Bitcoin mất giá.
Dữ liệu lịch sử cho thấy địa chỉ này thuộc về một con "cá voi" đặc biệt kém may mắn, kể từ cuối tháng 1. Ví này dường như sử dụng bot để thực hiện lệnh. Bằng chứng là số lượng lớn các giao dịch nhỏ tích lũy thành các vị thế khổng lồ, nhưng vẫn để mất 37 triệu USD trong tháng 12.2025.
Trước đó, địa chỉ ví này đã chịu tổn thất lớn từ các giao dịch đòn bẩy đặt cược vào đà tăng giá của Ethereum hôm 5.2. Tuy nhiên, "cá voi" này từng kiếm được 25 triệu USD từ việc bán khống nhiều token khác nhau. Sau đó, quyết định "đảo chiều vị thế" lại khiến tài khoản lỗ 40 triệu USD. Điều này cho thấy ngay cả những nhà đầu tư lớn trên thị trường cũng có thể dự đoán sai và mất tiền.
Với diễn biến hiện tại về kinh tế vĩ mô và tình hình chiến sự bất ổn ở Trung Đông, các nhà phân tích vẫn theo dõi sát sao lệnh cược lớn của "cá voi". Không gì đảm bảo khoản cược 80 triệu USD này sẽ đi đúng hướng vì trước đó tài khoản nhiều lần nhận định sai diễn biến của thị trường.
Với smartphone hiện đại, người dùng có thể mở nhiều ứng dụng cùng lúc và chơi các trò chơi đồ họa cao (AAA) mà không gặp khó khăn. Đặc biệt, với các tính năng như Samsung DeX, điện thoại còn có thể hoạt động như một máy tính để bàn trong văn phòng.
Mặc dù việc chơi game có thể khiến smartphone nóng hơn bình thường, nhưng các thiết bị này vẫn có khả năng tản nhiệt hiệu quả mà không cần đến quạt. Chính điều này khiến không ít người đặt ra dấu hỏi về lý do tại sao smartphone không cần quạt làm mát giống như laptop, ngay cả khi chúng ngày càng trở nên mạnh mẽ.
Theo SlashGear, không giống như laptop, smartphone sử dụng hệ thống làm mát thụ động, vốn biến bề mặt của chúng thành một bộ tản nhiệt lớn. Mặc dù không hoàn hảo nhưng hệ thống này hoạt động hiệu quả trong điều kiện sử dụng thông thường bởi các linh kiện trong máy tiêu thụ ít điện năng, giúp giảm thiểu sự sinh nhiệt. Ngay cả khi nhiệt độ tăng cao, smartphone sẽ tự động chuyển sang các biện pháp kiểm soát để ngăn chặn sự gia tăng nhiệt độ cho đến khi mọi thứ nguội lại.
Một số smartphone cao cấp và chơi game còn sử dụng hệ thống làm mát bằng chất lỏng, như buồng hơi, để tản nhiệt hiệu quả hơn. Chất lỏng trong buồng hơi sẽ sôi do nhiệt từ các linh kiện, sau đó bay hơi và truyền nhiệt ra bề mặt điện thoại, rồi ngưng tụ trở lại để lặp lại quá trình.
Bên cạnh đó, các vật liệu làm mát như tấm than chì và keo tản nhiệt cũng được các nhà sản xuất sử dụng để phân tán nhiệt trên smartphone. Những điện thoại có nhu cầu làm mát lớn hơn, như Asus ROG Phone 9, thường kết hợp cả buồng hơi và vật liệu thụ động.
Khi hệ thống làm mát chính không đủ, smartphone sẽ giảm tốc độ xung nhịp CPU để giảm thiểu sinh nhiệt, đó là lý do giải thích tại sao chúng có thể trở nên chậm chạp khi nóng lên. Một tình huống phổ biến là khi người dùng chơi game nặng trong khi sạc, có thể dẫn đến hiện tượng quá nhiệt.
Nếu các biện pháp an toàn vẫn không đủ, smartphone có thể cảnh báo người dùng về tình trạng quá nóng và thậm chí tự động tắt để bảo vệ các linh kiện bên trong. Tuy nhiên, để đạt đến mức độ này, máy thường phải tiếp xúc với nhiệt độ cao, chẳng hạn như để dưới ánh nắng trực tiếp hoặc trong xe hơi nóng.
Chính những công nghệ tản nhiệt tiên tiến này không chỉ bảo vệ smartphone mà còn bảo vệ người dùng, vì một chiếc điện thoại quá nóng có thể gây ra nguy hiểm, thậm chí là cháy nổ.
Mặc dù Google Maps là ứng dụng đầu tiên mà nhiều người mở ngay khi lên xe, vẫn có những lựa chọn thay thế dễ dàng hơn dịch vụ của Google. Từ việc muốn tiết kiệm dữ liệu, bảo mật hay đơn giản là muốn trải nghiệm khác biệt, dưới đây là một số ứng dụng mà người dùng có thể lựa chọn thay vì Google Maps.
Waze có lẽ là lựa chọn thay thế phổ biến nhất cho Google Maps, đặc biệt là trong môi trường đô thị với điểm mạnh nhất là hiển thị thông tin thời gian thực do người dùng cung cấp.
Những tính năng nổi bật từ Waze:
HERE WeGo có cách tiếp cận trực tiếp hơn, là lựa chọn tốt cho những ai muốn một sản phẩm đơn giản và tiện dụng, tập trung vào những gì người dùng thực sự cần. Dịch vụ đặc biệt hữu ích cho những người thường xuyên đi du lịch hoặc muốn tiết kiệm dữ liệu di động.
Những tính năng nổi bật từ HERE WeGo:
Apple Maps đã phát triển đáng kể trong những năm gần đây và trở thành một trong những ứng dụng điều hướng được sử dụng rộng rãi nhất, đặc biệt bởi người dùng iPhone trên toàn thế giới. Ứng dụng tập trung vào trải nghiệm đơn giản, tích hợp và ngày càng tin cậy.
Những tính năng nổi bật từ Apple Maps:
Nhìn chung, Google Maps vẫn là lựa chọn toàn diện nhất đối với hầu hết người dùng, nhưng nó không phải là lựa chọn duy nhất. Waze nổi bật với thông tin giao thông, HERE WeGo nhờ sự đơn giản và khả năng hoạt động ngoại tuyến, còn Apple Maps tận dụng sức mạnh từ hệ sinh thái thiết bị Apple.
