“Có học sinh chạy không kịp, đi nặng luôn trong lớp. Tôi phải lấy nước lau dọn, xịt dầu gió để bớt mùi và dỗ dành các em vì sợ bị bạn bè trêu chọc”, cô giáo Lê Thị Cúc kể.
Điểm trường làng Tpé 2 thuộc Trường Tiểu học và THCS Chơ Glong, xã Chơ Long nằm lọt thỏm giữa vùng đồng bào dân tộc thiểu số, có 75 học sinh từ lớp 1 đến lớp 5 theo học, nhưng không có nhà vệ sinh. Mỗi khi có nhu cầu, học sinh và giáo viên phải ra các bụi cây quanh trường.
Năm học 2025 – 2026, riêng lớp 1 và lớp 2 do cô Cúc phụ trách xảy ra 3-4 trường hợp học sinh đi vệ sinh ra quần. Do phụ huynh đi làm rẫy, cô giáo phải chở học sinh về thay quần áo rồi đưa trở lại lớp. Điểm trường hiện chỉ có hai phòng học. Vì thiếu phòng, một lớp phải chuyển sang học nhờ ở điểm trường khác cách hơn một km. Mỗi tuần, học sinh học 9 buổi tại trường.
Giáo viên cũng gặp bất tiện suốt nhiều năm qua. Cô Cúc và đồng nghiệp phải đợi học sinh về hết hoặc tranh thủ giờ nghỉ để giải quyết nhu cầu cá nhân. Hai giáo viên thường phải thay nhau, một người đi vệ sinh, một người đứng canh. Việc xin đi nhờ nhà dân xung quanh gặp khó khăn do giáo viên e ngại, đặc biệt trong giờ dạy hoặc khi chỉ có nam giới.
“Nhiều năm nay giáo viên đã kiến nghị với nhà trường, với các đoàn thiện nguyện nhưng chưa thực hiện được”, cô Cúc cho biết.
Ông Phạm Đình Long, Chủ tịch UBND xã Chơ Long, cho biết địa bàn xã rộng, dân cư không tập trung. Toàn xã có 4 trường học với tổng số 1.836 học sinh. Ngoài điểm trường Tpé 2, còn hai điểm trường khác với hơn 100 giáo viên, học sinh cũng đang thiếu công trình vệ sinh. Đời sống của người dân chủ yếu dựa vào sản xuất nông nghiệp, tỷ lệ hộ nghèo và cận nghèo còn ở mức cao. Những khó khăn đó phần nào ảnh hưởng đến công tác giáo dục, chăm sóc và tạo điều kiện học tập cho con em.
Cách đó hàng chục km, điểm trường làng Hrach Kôn thuộc Trường Phổ thông Dân tộc bán trú Tiểu học và THCS Chư Krey cũng chung tình trạng. Điểm trường nằm cách trường chính 12 km, có 32 học sinh và ba giáo viên. Không có nhà vệ sinh, cô trò phải tìm đến những bụi cây ven làng.
Cô giáo Lê Thị Hoa cho biết mỗi lần đi vệ sinh phải quan sát xung quanh xem có người qua lại hay không. Vào những ngày mưa, các bụi cây ẩm ướt, trơn trượt. Nhiều học sinh trở lại lớp với quần áo ướt sũng.
Theo ông Nguyễn Xuân Ân, Hiệu trưởng nhà trường, ngoài điểm trường Hrach Kôn còn 4 điểm trường lẻ khác chưa được đầu tư. Tổng cộng hơn 200 giáo viên và học sinh của trường đang sinh hoạt trong điều kiện không có nhà vệ sinh đạt chuẩn.
Ở nhiều nơi, một nhà vệ sinh trường học là công trình bình thường. Nhưng tại các điểm trường vùng sâu Gia Lai, đó vẫn là mong ước kéo dài nhiều năm. “Mong muốn lớn nhất của chúng tôi bây giờ chỉ là học sinh có một nhà vệ sinh đàng hoàng để sử dụng mỗi ngày”, cô Cúc nói.
Với những đứa trẻ người Ba Na, Jrai, có được nhà vệ sinh không chỉ giúp các em sinh hoạt thuận tiện hơn mà còn bảo đảm sức khỏe, sự an toàn và lòng tự trọng. Còn với những giáo viên cắm bản như cô Cúc hay cô Hoa, đó là điều kiện tối thiểu để họ yên tâm bám lớp, bám trường.
Ông Jiang Hongtao và bà Li Yanfen ở huyện Hoàn Đài, thành phố Truy Bác, tỉnh Sơn Đông kết hôn năm 2002. Cặp vợ chồng có hai người con trai sinh năm 2004 và 2014. Trong thời kỳ hôn nhân, ông Jiang giao quyền quản lý tài chính cho bà Li. Tháng 5/2023, hai người ly hôn. Ông Jiang sang tên hai căn nhà cho con trai lớn, bản thân giữ lại một ôtô.
Tuy nhiên, sau đó người con lớn Jiang Ze thường xuyên đến nhà ông đòi tiền và tranh giành tài sản. Ngày 19/9/2024, người con đến nhà bố đập phá đồ đạc và đánh ông. Ông Jiang phải bỏ chạy xuống lầu kêu cứu và nhờ hàng xóm can ngăn mới thoát nạn.
Trong lúc xô xát, người này buột miệng nói ông không phải cha ruột.
Ông Jiang sinh nghi nên mang bàn chải đánh răng của Jiang Ze đi xét nghiệm ADN. Kết quả cho thấy hai người không có quan hệ huyết thống. Ông nộp đơn khởi kiện để xác định lại quan hệ nhân thân. Tại tòa, thẩm phán yêu cầu xét nghiệm ADN người con thứ hai và tiếp tục phát hiện người này cũng không phải con ông Jiang.
Danh tính cha ruột của hai người con sau đó được xác định: con lớn là của bí thư chi bộ thôn quê nhà bà Li, người con thứ hai là của anh họ ông Jiang.
Những phát hiện này kéo theo hàng loạt vụ kiện và xô xát giữa các bên. Tháng 5/2025, bà Wang (chị dâu của ông Jiang) đâm đơn kiện chồng, bà Li và Jiang Ze, yêu cầu trả lại tài sản mà chồng bà đã tuồn cho nhân tình.
Tháng 4/2025, ông Jiang kiện bà Li và các con đòi lại hai căn nhà, tiền cấp dưỡng 22 năm và 280.000 nhân dân tệ bồi thường tổn thất tinh thần. Tại tòa, bà Li không công nhận kết quả giám định trước đó và từ chối xét nghiệm lại. Tuy nhiên, trong một vụ kiện khác liên quan đến tài sản, bà thừa nhận có quan hệ với anh họ của chồng cũ.
Ngày 27/5/2026, tại phiên tòa sơ thẩm lần hai, luật sư đại diện của ông Jiang cung cấp chứng cứ cho thấy bà Li đã tự ý mang hai căn nhà sang tên cho con trai lớn đi thế chấp, sau đó chuyển số tiền rút được cho người anh họ.
Ngày 29/5, tòa án ra phán quyết buộc bà Li và con trai lớn bồi thường cho ông Jiang 83.000 nhân dân tệ (khoảng 11.500 USD), hủy bỏ điều khoản tặng nhà trong thỏa thuận ly hôn. Tuy nhiên, do hai căn nhà đang bị thế chấp, ông Jiang phải thanh toán các khoản nợ mới có thể thu hồi tài sản.
Tòa án cũng đã buộc bà Li và người anh họ phải trả 360.000 nhân dân tệ (khoảng 50.000 USD) cho bà Wang (vợ người anh họ) trong một đơn kiện khác liên quan đến việc tẩu tán tài sản.
Luật sư Wen Hongyan cho biết, nếu không bị con trai lớn đánh đập và nhục mạ tại tòa, ông Jiang vốn định để lại căn nhà cho người này vì tình cảm gắn bó hơn 20 năm. Chính sự cạn tình của Jiang Ze đã buộc ông phải đứng lên dùng pháp luật bảo vệ quyền lợi.
Vụ việc không chỉ gây thiệt hại về kinh tế, còn để lại tổn thương nặng nề cho gia đình ông Jiang. Những đứa trẻ ông nuôi nấng từ nhỏ nay tỏ thái độ lạnh nhạt với cả ông bà nội. Thậm chí, vào cuối năm 2025, người anh họ đã chặn đường xô xát, đánh đập cha mẹ ông Jiang trên phố khiến người mẹ gãy xương sườn, người cha nằm liệt giường. Vụ hành hung này đã được cảnh sát địa phương lập án điều tra.
Trong những ngày nắng nóng, các loại thức uống giải nhiệt lên ngôi, tiêu biểu là trà ủ lạnh (cold brew). Đầu bếp Vũ Nhất Thông, người sáng lập Trung tâm dạy nấu ăn Eric Vũ Cooking Class, cho biết phương pháp ủ lạnh trà giúp loại bỏ vị chát, tốt cho sức khỏe và tận dụng được hương vị tự nhiên từ nguyên liệu mà không cần đến đường tinh luyện.
Cơ chế chiết xuất hương vị
Chất tannin gây ra vị chát trong trà. Khi hãm bằng nước sôi, nhiệt độ cao sẽ giải phóng các hợp chất này.
Ngược lại, với kỹ thuật ủ ở 4 độ C, nước lạnh từ từ chiết xuất các hợp chất tạo hương thơm và axit amin sinh vị ngọt như L-theanine. Quá trình này kìm hãm tannin và caffeine hòa tan, mang lại cốt trà êm dịu, thơm tự nhiên. Chất L-theanine tạo ra vị ngọt, giúp nước trà đậm đà.
Sự kết hợp giữa trà lạnh và trái cây còn tương đồng với triết lý âm dương ngũ hành. Ngày hè, cơ thể dễ tích tụ nhiệt độc gây bứt rứt. Trà mang tính bình, khi kết hợp cùng trái cây mang tính dương nhẹ như cam vàng hay dứa sẽ tạo sự cân bằng. Thức uống này giúp thanh nhiệt từ sâu bên trong cơ thể, hạn chế tình trạng sốc nhiệt do thời tiết.
Cách pha chế trà lạnh trái cây
Để có một mẻ trà Ô long trái cây ủ lạnh chuẩn vị, người pha chế cần tuân thủ sự chính xác về định lượng và thời gian.
Nguyên liệu:
- 50 g trà Ô long rang mộc (không tẩm ướp hương liệu)
- 1.000 ml nước tinh khiết
- Trái cây tươi: cam vàng, dâu tây hoặc dứa
Cách làm: Cho 50 g trà Ô long vào bình thủy tinh sạch, rót từ từ 1.000 ml nước tinh khiết ở nhiệt độ phòng. Đậy kín nắp và bảo quản bình trong ngăn mát tủ lạnh, duy trì ở mức nhiệt 4 độ C.
Để yên bình trà trong khoảng 10 đến 12 tiếng để áp suất thẩm thấu tự nhiên làm việc. Lưu ý không mở nắp khuấy trộn trong quá trình này. Sau khi ủ đủ thời gian, lọc bỏ phần bã. Lúc này, cốt trà sẽ có màu vàng hổ phách và tỏa hương hoa cỏ tự nhiên.
Khi thưởng thức, rót khoảng 150 ml cốt trà lạnh ra ly, thêm vài lát cam vàng, dâu tây hoặc dứa tươi cắt mỏng. Lượng đường fructose tự nhiên từ trái cây tươi sẽ từ từ tiết ra, hòa quyện với vị ngọt umami của trà để tạo nên một thức uống thanh mát, hấp dẫn.
Vì công thức trà ủ lạnh không sử dụng đường tinh luyện nhằm giữ nguyên tính thanh mát, tránh sinh nhiệt cho cơ thể, nên độ ngọt của thức uống phụ thuộc nhiều vào đường fructose tiết ra từ hoa quả. Fructose có độ ngọt cao, đủ sức cân bằng lượng axit nhẹ tự nhiên, đồng thời giúp người uống cảm nhận rõ tầng hương hoa cỏ nguyên bản của trà.
Do đó, nên chọn dứa mật, dứa chín vàng để đảm bảo thơm, ngọt. Cam vàng (navel) là lựa chọn tối ưu nhờ độ ngọt cao, lượng axit thấp. Bạn có thể dùng thêm dâu tây cho thơm; dưa hấu cho ngọt.
Trong vùng xám của những mối quan hệ hiện đại, ranh giới giữa lòng tốt và sự phản bội nhiều khi không rõ ràng. Việc một đồng nghiệp nam nhiều lần trả tiền bữa trưa, đề nghị đưa về nhà hay chủ động khoác áo cho bạn khi văn phòng bật điều hòa lạnh là những hành động thường gây tranh cãi.
Nhà tâm lý học Melanie Schilling gọi đây là "ngoại tình vi mô" (micro-cheating) - thuật ngữ chỉ những hành động nhỏ, kín đáo cho thấy một người đang hướng sự chú ý hoặc tình cảm vào người thứ ba. Dù chưa vượt qua giới hạn thể xác, những hành vi này vẫn gây đổ vỡ lòng tin.
Chuyên gia cho rằng ranh giới của "ngoại tình vi mô" thường mang tính chủ quan. Ví dụ, một số người cho rằng việc đi nhờ xe đồng nghiệp là bình thường nếu quãng đường ngắn. Những người khác lại phản đối, cho rằng không gian kín của ôtô sau giờ làm việc dễ tạo cơ hội cho những chuyện không hay xảy ra. Thậm chí, nhiều phụ nữ khẳng định họ thà chịu lạnh còn hơn mượn áo khoác của đồng nghiệp nam vì hành động đó quá thân mật.
Bà Tan Yuyun, chuyên gia tư vấn tâm lý tại Singapore, nói điều quan trọng nằm ở ý định. "Nếu việc đưa đón mang tính thiết thực, minh bạch thì không vấn đề gì. Nhưng nếu bạn bắt đầu cảm thấy sự mập mờ, hãy học cách nói 'không' và tự chuẩn bị vật dụng cá nhân để tránh lệ thuộc vào người khác", chuyên gia nói.
Ngoại tình không phải vấn đề mới, nhưng công nghệ đã thay đổi cách nó xảy ra. Thay vì những cuộc hẹn lén lút, người ta có thể dùng tài khoản bí mật để nhấn "thích" các nội dung gợi cảm; gửi tin nhắn tán tỉnh ở chế độ tự động xóa hoặc chi tiền mua quà ảo cho các streamer trên mạng xã hội.
Bà Theresa Pong, giám đốc phòng khám tư vấn tâm lý The Relationship Room (Singapore), cho biết áp lực công việc và những nhu cầu tình cảm không được đáp ứng tại nhà khiến nhiều người tìm kiếm sự an ủi qua màn hình điện thoại. "Những tương tác lén lút này làm xói mòn sự an toàn, khiến người bạn đời cảm thấy bị bỏ rơi và tổn thương dù đối phương chưa 'đi quá giới hạn' trên thực tế", bà Pong nói.
Để nhận biết bản thân hoặc bạn đời có rơi vào bẫy "ngoại tình vi mô" hay không, các chuyên gia gợi ý ba dấu hiệu:
Tâm trí xao nhãng: Thường xuyên mơ tưởng về một người khác ngoài bạn đời.
So sánh ngầm: Bắt đầu chỉ trích người cũ, vợ hoặc chồng và so sánh họ với "đối tượng" mới.
Bí mật hóa: Đặt mật khẩu thiết bị, giấu giếm các cuộc trò chuyện hoặc cảm thấy tội lỗi sau mỗi lần tương tác với người kia.
Chuyên viên công tác xã hội Brenda Tham thuộc tổ chức REACH Community Services nói khi một người dành nhiều năng lượng cảm xúc cho một người lạ hơn là gia đình, đó là lúc cần dừng lại.
"Hóa đơn, việc nhà và con cái có thể khiến hôn nhân trở nên khô khan, làm một người mới trông có vẻ hấp dẫn hơn. Nhưng cái mới nào rồi cũng sẽ cũ", bà Tham nói.
