Thạc sĩ – bác sĩ Lê Ngọc Trầm, Khoa Y học cổ truyền, Trường đại học Khoa học Sức Khỏe, Đại học Quốc gia TP.HCM, cho biết mè đen còn được gọi là vừng đen. Hạt mè là thực phẩm giàu năng lượng và chất béo, chủ yếu là chất béo không bão hòa.
Theo dữ liệu dinh dưỡng dựa trên USDA – Bộ Nông nghiệp Mỹ – 1 muỗng canh mè nguyên hạt khô khoảng 9 g cung cấp khoảng 52 kcal, 4,5 g chất béo, 1,6 g protein, 1,1 g chất xơ, 87,8 mg canxi, 1,3 mg sắt, 0,7 mg kẽm, 0,37 mg đồng và 0,22 mg mangan… Đây đều là những thành phần có vai trò nhất định đối với chuyển hóa tế bào, sức khỏe da, tóc và hệ thống chống oxy hóa của cơ thể.
Ngoài ra, mè còn chứa các hợp chất lignan đặc trưng như sesamin, sesamolin và sesamol có vai trò trong chống oxy hóa, điều hòa chuyển hóa lipid và một số tác động sinh học khác.
Bác sĩ Ngọc Trầm cho biết, màu tóc được quyết định bởi melanin do tế bào melanocyte trong nang tóc tạo ra. Khi các tế bào này suy giảm do tuổi tác, di truyền, stress oxy hóa, rối loạn nội tiết hoặc thiếu vi chất, tóc sẽ dần bạc. Mè đen thường được biết đến với vai trò bổ sung năng lượng, khoáng chất, chất xơ và chất béo có lợi, hỗ trợ nền tảng dinh dưỡng cho sức khỏe nang tóc.
Theo y học cổ truyền, tóc được nuôi dưỡng bởi huyết và thận tinh. Khi can thận hư, tinh huyết bất túc, tóc dễ khô, rụng và bạc sớm. Mè đen có vị ngọt, tính bình, thường được dùng để bổ can thận, ích tinh huyết, nhuận táo, phù hợp với người tóc khô, bạc sớm, da khô, táo bón, cơ thể suy nhược. Ngược lại, người đang tiêu chảy, đầy bụng hoặc tỳ vị hư hàn không nên dùng nhiều.
“Nếu hỏi mè đen có làm giảm bạc tóc không?”, câu trả lời là: “mè đen có cơ sở truyền thống và cơ sở sinh học để được quan tâm trong vấn đề tóc bạc, nhưng hiện chưa có đủ bằng chứng lâm sàng chứng minh rằng ăn mè đen có thể đảo ngược tóc bạc ở người”, bác sĩ Lê Ngọc Trầm cho hay.
Giá trị thực tế của mè đen là hỗ trợ dinh dưỡng, bổ sung một số vi chất liên quan đến sức khỏe nang tóc và cung cấp các hoạt chất chống oxy hóa, hơn là một biện pháp điều trị tóc bạc. Khi bị bạc tóc nên tìm hiểu nguyên nhân. Những trường hợp tóc bạc do di truyền, tuổi tác, bệnh lý tự miễn, rối loạn nội tiết, bệnh tuyến giáp hoặc thiếu hụt vitamin B12, sắt, ferritin, kẽm, đồng cần được đánh giá và kiểm tra thay vì chỉ dùng mè đen.
“Mè đen là thực phẩm giàu dinh dưỡng, đồng thời là vị dược liệu với nhiều công dụng. Tuy nhiên cần hiểu rõ và sử dụng hợp lý để mang lại hiệu quả cho sức khỏe. Nếu sử dụng như thực phẩm hằng ngày, người trưởng thành khỏe mạnh có thể dùng khoảng 10 – 20 g mè đen mỗi ngày, tương đương khoảng 1 – 2 muỗng canh. Lạm dụng mè đen có thể gây đầy bụng, khó tiêu…”, bác sĩ Trầm khuyến cáo.
Ngày 11/5, PGS.TS.BS Phạm Văn Quang, Trưởng khoa Hồi sức tích cực chống độc, Bệnh viện Nhi đồng 1, cho biết bệnh nhi nhập viện trong tình trạng sốc sốt xuất huyết Dengue nặng, suy hô hấp, huyết động không ổn định và tổn thương gan nghiêm trọng với men gan tăng hơn 3.000 UI/L, gấp 100 lần bình thường.
Trước đó, bé gái ngụ Đồng Tháp sốt cao liên tục 5 ngày, kèm nôn ói, đau bụng nên nhập bệnh viện địa phương tại Tiền Giang. Các bác sĩ chẩn đoán sốc sốt xuất huyết Dengue ngày thứ 5 trên nền dư cân béo phì. Xét nghiệm cho thấy tình trạng cô đặc máu nặng với hematocrit tăng đến 53%. Được truyền dịch chống sốc tích cực, men gan của bệnh nhi vẫn tăng rất nhanh nên được chuyển khẩn đến TP HCM.
Ngay khi nhập viện, bệnh nhi được hỗ trợ hô hấp, chống sốc bằng albumin rồi chuyển vào khoa Hồi sức tích cực chống độc. Tại đây, bé tiếp tục được thở NCPAP, truyền albumin để hạn chế tổn thương gan, đồng thời truyền máu và các chế phẩm máu nhằm ổn định rối loạn đông máu.
Dù huyết động cải thiện, bệnh nhi vẫn sốt cao liên tục, tổn thương gan tiếp tục nặng lên. Các xét nghiệm chuyên sâu sau đó phát hiện bé mắc hội chứng thực bào máu với phản ứng viêm rất cao. Chỉ số ferritin tăng gần 50.000 µg/L, trong khi mức trên 500 µg/L đã có thể gợi ý tình trạng tăng phản ứng viêm nặng.
Các bác sĩ Hồi sức và Huyết học lập tức hội chẩn, quyết định dùng Dexamethasone để kiểm soát phản ứng viêm quá mức trong sốt xuất huyết Dengue. Sau 24 giờ điều trị, bệnh nhi bắt đầu hạ sốt, tổn thương gan tạm ổn định. Sau một tuần hồi sức tích cực, chức năng hô hấp, tuần hoàn, gan, thận và đông máu của bé dần trở về bình thường. Hiện bệnh nhi tỉnh táo, ăn uống được và dự kiến xuất viện trong vài ngày tới.
Theo PGS Quang, tăng phản ứng viêm nặng hay hội chứng thực bào máu liên quan sốt xuất huyết Dengue là biến chứng hiếm gặp nhưng rất nguy hiểm, có thể gây suy gan, suy thận, rối loạn đông máu dẫn đến tử vong, nhất là ở trẻ bị sốc nặng.
Bác sĩ cảnh báo sốt xuất huyết đã vào mùa, vài tuần gần đây khoa liên tiếp tiếp nhận trẻ sốc sốt xuất huyết kèm suy đa cơ quan. Phụ huynh cần đưa trẻ đi khám sớm nếu sốt 2-3 ngày, nhất là khi kèm chảy máu mũi, chảy máu chân răng, nổi chấm xuất huyết, đau bụng hoặc nôn ói nhiều.
Khi ngủ, nhịp tim và huyết áp thường giảm xuống, hệ thần kinh được điều hòa để cơ thể nghỉ ngơi và phục hồi. Nếu tim có vấn đề, quá trình này sẽ bị gián đoạn và tạo ra những dấu hiệu bất thường vào ban đêm, theo chuyên trang sức khỏe Healthline (Mỹ).
Nhận biết các dấu hiệu xảy ra trong lúc ngủ không chỉ giúp phát hiện sớm vấn đề về tim mà còn giúp ngăn ngừa những biến chứng nguy hiểm. Người bệnh không được chủ quan nếu có các dấu hiệu sau khi ngủ:
Một dấu hiệu đáng chú ý là đột ngột thức giấc nửa đêm vì cảm thấy khó thở, hụt hơi hoặc phải ngồi dậy mới dễ thở hơn. Đây không phải là hiện tượng bình thường, đặc biệt nếu xảy ra thường xuyên.
Trong nhiều trường hợp, tình trạng này liên quan đến suy tim. Khi tim bơm máu kém hiệu quả, dịch có thể tích tụ trong phổi. Khi nằm ngủ, lượng dịch này dồn lên vùng ngực nhiều hơn, làm giảm khả năng trao đổi ô xy và gây cảm giác nghẹt thở.
Ngoài ra, ngưng thở khi ngủ cũng có thể gây ra hiện tượng này do thiếu ô xy đột ngột. Dù nguyên nhân là gì thì thường xuyên tỉnh giấc vì khó thở cũng cần được kiểm tra. Biểu hiện này có thể do vấn đề nghiêm trọng ở tim hoặc hệ hô hấp.
Nếu đang ngủ mà tỉnh giấc và cảm thấy tim đập rất nhanh, đập mạnh hoặc không đều, đó có thể là dấu hiệu của rối loạn nhịp tim. Một số người mô tả cảm giác như tim bị lỡ nhịp hoặc đập loạn xạ.
Các rối loạn nhịp như rung nhĩ có thể xảy ra trong khi ngủ, đặc biệt ở những người có bệnh nền như huyết áp cao. Nguyên nhân là do sự mất cân bằng của hệ thần kinh và tình trạng thiếu ô xy lặp lại trong đêm, chẳng hạn ngưng thở khi ngủ hay thở nông, khiến tim dễ bị kích thích và loạn nhịp. Nếu tình trạng này xảy ra thường xuyên hoặc đi kèm chóng mặt, mệt mỏi thì cần kiểm tra điện tim để được đánh giá chính xác hơn.
Đau ngực vào ban đêm là dấu hiệu không nên xem nhẹ. Một số người có thể cảm thấy tức ngực, nặng ngực hoặc nóng rát ngực khi đang ngủ. Đây là những vấn đề dễ nhầm với triệu chứng trào ngược dạ dày.
Tuy nhiên, trong một số trường hợp, chúng có thể là biểu hiện của thiếu máu cơ tim. Khi lưu lượng máu đến tim giảm, đặc biệt vào ban đêm, tim có thể không nhận đủ ô xy và gây ra cảm giác đau. Nếu cơn đau kéo dài, lan ra tay, vai hoặc hàm, kèm khó thở thì cần đi khám ngay để loại trừ nguy cơ nhồi máu cơ tim, theo Healthline.
Kết quả nghiên cứu cho thấy ăn bơ (một quả) và xoài mỗi ngày giúp cải thiện chức năng mạch máu và giảm huyết áp tâm trương, hỗ trợ sức khỏe tim mạch mà không làm thay đổi lượng calo tiêu thụ hay trọng lượng cơ thể.
Những người tham gia chế độ ăn có bơ và xoài ghi nhận sự cải thiện đáng kể về chỉ số giãn mạch qua trung gian dòng chảy (FMD) - thước đo chức năng mạch máu. Ngoài ra, huyết áp tâm trương cũng cải thiện ở nam giới. Nghiên cứu được công bố trên Journal of the American Heart Association.
Healthline dẫn lời chuyên gia dinh dưỡng Karen E. Todd cho rằng những phát hiện này mang tính tích cực nhưng không nên xem là giải pháp "thần kỳ".
Bà nhấn mạnh nghiên cứu phản ánh lợi ích của việc thay thế thực phẩm kém chất lượng bằng các lựa chọn giàu dinh dưỡng hơn, từ đó cải thiện các chỉ số tim mạch theo thời gian.
Trong thử nghiệm, việc bổ sung bơ và xoài đã làm tăng lượng trái cây, chất xơ, vitamin C và chất béo không bão hòa đơn - những yếu tố phù hợp với chế độ ăn có lợi cho tim mạch.
Todd cho rằng các dưỡng chất trong hai loại trái cây này có thể đóng vai trò quan trọng. Xoài cung cấp vitamin C, kali và chất xơ. Trong đó, vitamin C hoạt động như chất chống oxy hóa có lợi cho mạch máu, kali giúp điều hòa huyết áp, còn chất xơ hỗ trợ kiểm soát cholesterol và đường huyết.
Bơ lại nổi bật với chất béo không bão hòa đơn, cùng chất xơ và kali, giúp cải thiện mức cholesterol và giảm nguy cơ tim mạch khi thay thế chất béo bão hòa.
Khi kết hợp, hai loại thực phẩm này bổ sung cho nhau về mặt dinh dưỡng. Xoài cung cấp carbohydrate và vitamin, còn bơ cung cấp chất béo lành mạnh và chất xơ, tạo cảm giác no và góp phần hỗ trợ sức khỏe tim mạch hiệu quả hơn so với khi sử dụng riêng lẻ, đặc biệt nếu dùng để thay thế thực phẩm chế biến.
Tuy nhiên, lợi ích dài hạn của việc duy trì thói quen này vẫn chưa rõ ràng. Cỡ mẫu nhỏ (82 người tham gia, 68 người hoàn thành) và thời gian nghiên cứu chỉ kéo dài 8 tuần - tương đối ngắn. Ngoài ra, nghiên cứu chỉ kiểm soát một phần vì người tham gia tự chuẩn bị một số bữa ăn, tạo ra sự biến thiên.
Về khẩu phần, các chuyên gia khuyến nghị nên tiêu thụ ở mức vừa phải. Bơ chứa nhiều calo và chất béo - dù là chất béo tốt, còn xoài có hàm lượng đường tự nhiên cao hơn. Khẩu phần hợp lý thường là khoảng một phần ba đến một nửa quả bơ và từ nửa đến một cốc xoài, vài lần mỗi tuần.
Đường trong trái cây nguyên quả không đáng lo khi ăn ở mức vừa phải nhờ đi kèm chất xơ, nhưng nếu ăn quá nhiều, đặc biệt là bơ, có thể làm tăng lượng calo dư thừa và ảnh hưởng đến mục tiêu kiểm soát cân nặng và chuyển hóa.
Nhìn chung, bơ và xoài nên được xem là những nguyên liệu linh hoạt giúp nâng cao chất lượng bữa ăn hằng ngày. Tuy vậy, yếu tố quan trọng nhất đối với sức khỏe tim mạch lâu dài vẫn là duy trì chế độ ăn dựa trên thực phẩm nguyên chất, ít qua chế biến, thay vì phụ thuộc vào một hoặc hai loại thực phẩm cụ thể.
