Tổng thống Ba Lan Karol Nawrocki đã cho người đồng cấp Ukraine Volodymyr Zelensky thêm vài ngày để từ bỏ hành động mà Warsaw coi là “tôn vinh các lực lượng dân tộc chủ nghĩa từ Thế chiến II”.
Căng thẳng ngoại giao giữa hai nước láng giềng nóng lên vào tháng trước khi ông Zelensky đổi tên một đơn vị biệt kích tinh nhuệ theo tên gọi Quân đội Khởi nghĩa Ukraine (UPA).
UPA bị cáo buộc thực hiện các cuộc thảm sát Volyn giai đoạn 1943-1944 tại các vùng lãnh thổ do phe phát xít chiếm đóng, dẫn tới cái chết của nhiều người Ba Lan. Các cuộc tấn công trả đũa cũng gây ra cái chết của nhiều người Ukraine. Đây là một trong những chương đau buồn nhất trong lịch sử quan hệ Ba Lan – Ukraine.
Trong khi đó, Ukraine cho rằng đây là một phần của cuộc xung đột rộng lớn mà cả 2 bên đều phải chịu trách nhiệm. Động thái của Ukraine đã gây ra phản ứng mạnh mẽ trong chính trường Ba Lan.
Tổng thống Nawrocki trước đó đã cảnh báo sẽ ủng hộ đề nghị của nghị sĩ Ba Lan Grzegorz Płaczek nhằm tước Huân chương Đại bàng Trắng, phần thưởng nhà nước cao quý nhất của Ba Lan, đã được cựu Tổng thống Andrzej Duda trao cho ông Zelensky vào năm 2023.
Theo Rzeczpospolita, ông Nawrocki muốn chứng minh rằng mình “không hành động theo cảm tính” và khoảng thời gian dành cho nhà lãnh đạo Ukraine để khắc phục vấn đề này là “không phải vô thời hạn”. Tờ báo cho biết thời hạn này được tính “bằng ngày chứ không phải bằng tuần”.
“Quả bóng hiện đang nằm trên sân của Ukraine. Nếu không có phản hồi tích cực, quy trình sẽ kết thúc bằng quyết định của tổng thống”, ông Marcin Przydacz, người đứng đầu Văn phòng Chính sách Quốc tế của Tổng thống Ba Lan, phát biểu trong cuộc họp báo cuối tuần trước.
Phát biểu với kênh TV Republika, người phát ngôn tổng thống Rafal Leskiewicz cho biết ông Nawrocki kỳ vọng ông Zelensky sẽ đảo ngược hành động này. “Chúng tôi sẽ chờ thêm vài ngày nữa. Đừng để mình bị gây áp lực”, ông nói thêm.
Ba Lan là một trong những quốc gia ủng hộ Ukraine mạnh mẽ nhất trong cuộc xung đột với Nga. Nước này đóng vai trò là trung tâm huấn luyện binh sĩ Ukraine và trung chuyển vũ khí tới Kiev.
Tuần trước, Thủ tướng Ba Lan Donald Tusk cho rằng Ukraine phải tự giải quyết những căng thẳng trong quan hệ Ba Lan – Ukraine phát sinh sau quyết định trên. Ông Tusk mô tả tình hình là “một cuộc xung đột hoàn toàn không cần thiết về các cách diễn giải lịch sử”.
“Sau sự việc đáng tiếc này, cụ thể là quyết định được Tổng thống Zelensky công bố, tôi hoàn toàn hiểu phản ứng của Tổng thống Nawrocki. Có thể tôi đã phản ứng theo cách khác”, Thủ tướng Ba Lan nói về cảnh báo tước huân chương Đại bàng Trắng.
Ông thừa nhận “không thể hiểu” vì sao Ukraine muốn tôn vinh “những người đã sát hại người Ba Lan, những đồng minh gần gũi nhất của họ”.
Cuối tháng trước, người phát ngôn Bộ Ngoại giao Ukraine Heorhii Tykhyi nói với báo giới rằng ông lấy làm tiếc trước phản ứng tiêu cực từ phía Ba Lan đối với việc đặt tên đơn vị quân đội theo UPA. Ông khẳng định Ukraine không có ý xúc phạm Ba Lan.
Theo The Guardian ngày 7.5, công tố viên Pháp Paul-Edouard Lallois cho biết ông Montaclair hiện bị điều tra về các tội danh làm giả tài liệu, mạo danh và lừa đảo.
Khởi nguồn của vụ việc là vào năm 2016, tại buổi lễ trao giải ở trụ sở quốc hội Pháp, trước sự chứng kiến của nhiều quan chức và học giả, bao gồm những người đoạt giải Nobel, ông Florent Montaclair đã lên bục nhận “Huy chương Vàng Ngữ văn” từ tổ chức học thuật mang tên “Hiệp hội Quốc tế về Ngữ văn”.
Thế nhưng, thực tế hiệp hội nói trên không hề tồn tại. Ngôi trường đại học ở Mỹ được cho là cơ quan chủ quản của hiệp hội này cũng là một trang web ảo.
Giải thưởng danh giá được ví tương tự “giải Nobel” mà ông Montaclair nhận năm 2016 thực chất do chính ông tự phong. Vị giáo sư đã bỏ 250 euro để mua một tấm huy chương tại tiệm kim hoàn ở Paris và "tự biên tự diễn" lễ trao giải cho chính mình.
Sau lần trót lọt ban đầu, ông Montaclair tiếp tục trao “giải thưởng ảo" này cho triết gia nổi tiếng người Mỹ Noam Chomsky vào năm 2017. Vị học giả này thậm chí đã lặn lội tới Paris để nhận giải. Sau đó, giải thưởng do ông Montaclair bịa ra được trao cho học giả người Romania Eugen Simion vào năm 2018.
Đó là lúc vụ việc vỡ lở khi các nhà báo Romania điều tra giải thưởng do đồng hương nhận được và phát hiện toàn bộ tổ chức học thuật đứng sau thực tế đều là các trang web do ông Montaclair lập ra.
Trọng tâm vụ điều tra hiện nay là làm rõ liệu vị giáo sư thuộc Đại học Marie và Louis Pasteur (Pháp) có dùng tấm huy chương "tự phong" và một "bằng tiến sĩ" giả mạo từ Mỹ để xin thăng chức và tăng lương vào năm 2018 hay không.
Công tố viên Lallois gọi đây là “trò lừa bịp khổng lồ có thể dựng thành phim".
Về phần mình, ông Montaclair thừa nhận đã đặt làm huy chương nhưng phủ nhận mọi hành vi lừa đảo. Luật sư của ông lập luận rằng việc tự tạo ra một giải thưởng quốc tế không phải là tội hình sự.
Nếu bị kết tội, ông Montaclair có thể đối mặt mức án lên đến 5 năm tù. Ông cũng đã nhận được thông báo đình chỉ công tác từ phía Đại học Marie và Louis Pasteur nhưng cho biết sẽ tiến hành kháng cáo.
Hãng thông tấn nhà nước Iran IRNA hôm nay cho biết sau nhiều vòng sửa đổi, bản ghi nhớ với Mỹ đã "thực sự đạt đến giai đoạn cuối cùng" dựa trên đề xuất 14 điểm của Iran.
Đầu tiên là việc chấm dứt chiến tranh trên tất cả các mặt trận, bao gồm cả Lebanon, theo IRNA và hãng thông tấn bán chính thức Mehr. Mỹ sẽ "cam kết buộc Israel" chấm dứt các hành động thù địch ở Beirut nếu thỏa thuận được ký kết.
Các vấn đề hạt nhân sẽ được gác lại để đàm phán sau. Washington muốn một thỏa thuận đảm bảo rằng Iran không bao giờ phát triển vũ khí hạt nhân, trong khi Iran khẳng định họ không theo đuổi mục tiêu này.
Về eo biển Hormuz, các hãng thông tấn Iran nhấn mạnh rằng Tehran không cam kết nhượng quyền quản lý eo biển hoặc khôi phục tình trạng như trước chiến tranh. Bản ghi nhớ chỉ đề cập "việc bình thường hóa giao thông hàng hải" trên tuyến hàng hải này và chấm dứt việc Mỹ phong tỏa các cảng của Iran. Mỹ sẽ không đóng vai trò gì trong quản lý eo biển, mà chỉ được phối hợp với các quốc gia ven biển trong khu vực.
Dự thảo yêu cầu giải phóng 24 tỷ USD tài sản đóng băng của Iran, trong đó một nửa phải được giải ngân ngay lập tức sau khi ký kết. Hãng thông tấn IRNA cho biết văn kiện còn nêu Iran "nhận được các đảm bảo cụ thể từ bên thứ ba" để nhận được khoản thanh toán cuối cùng.
Yêu cầu của Iran về việc dỡ bỏ tất cả các lệnh trừng phạt đối với nước này sẽ được giải quyết trong vòng 60 ngày. Trong thời gian đó, Mỹ cam kết không tăng thêm lực lượng quân sự trong khu vực hoặc áp đặt các lệnh trừng phạt mới đối với Tehran.
Về bồi thường chiến tranh, Mehr cho biết văn kiện bao gồm kế hoạch tái thiết cho Iran với tổng trị giá ít nhất 300 tỷ USD. Cơ chế thực hiện cụ thể sẽ được đàm phán trong vòng 60 ngày, theo IRNA.
Mehr thêm rằng những điều khoản về chương trình tên lửa đạn đạo của Iran và các lực lượng ủy nhiệm "đã bị loại bỏ".
Hãng thông tấn Tasnim, thân cận với Lực lượng Vệ binh Cách mạng, cho biết văn bản "vẫn cần được các cơ quan liên quan ở Iran xem xét và hoàn thiện". Hãng tin Fars cho hay thông tin về việc thỏa thuận giữa Mỹ và Iran sẽ được ký kết tại Geneva, Thụy Sĩ vào ngày 14/6 là "hoàn toàn sai sự thật".
Tuy nhiên, Tổng thống Mỹ Donald Trump khẳng định những thông tin rò rỉ về điều khoản trong dự thảo với Mỹ mà phía Iran tung ra không đúng với những gì đã được thỏa thuận.
"Những gì họ nói, bao gồm cả tuyên bố yếu đuối và đáng thương của họ về việc đạt được một thỏa thuận, không phải là sự thật. Những người này rất thiếu trung thực khi giao dịch. Với họ, không có chuyện giao dịch thiện chí", ông viết trên Truth Social.
Ông Trump cảnh báo "tốt hơn hết họ nên chấn chỉnh lại hành động của mình một cách nhanh chóng".
Một quan chức Nhà Trắng nói với AFP rằng Iran đồng ý phá dỡ chương trình hạt nhân và phá hủy kho uranium làm giàu. Người này thêm rằng Tehran cũng đồng ý mở eo biển và không nhận được khoản tiền bị đóng băng nào cho đến khi thực hiện các cam kết theo thỏa thuận.
Trước đó một ngày, ông Trump tuyên bố hủy kế hoạch không kích Iran vì đã nhận được tín hiệu lãnh đạo Tehran chấp thuận dự thảo thỏa thuận. Ông cho hay các điểm chính của bản ghi nhớ đã được tất cả các bên liên quan thông qua, bao gồm Mỹ, Israel, Arab Saudi, Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE), Qatar, Thổ Nhĩ Kỳ, Pakistan, Bahrain, Kuwait, Jordan và Ai Cập.
Văn phòng Thủ tướng Benjamin Netanyahu hôm nay cho biết lãnh đạo Israel đã nói chuyện với ông Trump và Tổng thống Mỹ cam kết thỏa thuận sẽ bao gồm việc loại bỏ kho uranium làm giàu cũng như tháo dỡ cơ sở hạ tầng tên lửa của Iran.
"Chừng nào tôi còn là Thủ tướng Israel, Iran sẽ không có vũ khí hạt nhân", ông Netanyahu nói.
Reuters ngày 20.5 dẫn thông tin từ Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) nêu rằng dịch Ebola bùng phát ở CHDC Congo có thể đã bắt đầu từ nhiều tuần trước và dự kiến tiếp tục lan rộng. Giới chức y tế tại CHDC Congo đã xác nhận những trường hợp tử vong đầu tiên hồi cuối tháng 4.
Tính đến ngày 19.5, đã có ít nhất 136 ca tử vong do bùng phát dịch Ebola tại CHDC Congo. Giới chức y tế nước này cho hay có 543 ca nghi nhiễm và 32 trường hợp đã xác nhận nhiễm Ebola. Nước láng giềng Uganda cũng xác nhận 2 trường hợp nhiễm bệnh.
WHO ngày 17.5 đã tuyên bố đợt bùng phát Ebola ở CHDC Congo và Uganda là tình trạng khẩn cấp y tế công cộng gây lo ngại quốc tế (PHEIC).
Trong đợt bùng phát mới này, những ca nghi nhiễm Ebola đầu tiên được ghi nhận ngày 24.4 tại thành phố Bunia, thủ phủ tỉnh Ituri ở đông bắc CHDC Congo. Theo Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa dịch bệnh (CDC) châu Phi, bệnh nhân đầu tiên là một nhân viên y tế, người đã xuất hiện các triệu chứng xuất huyết nghiêm trọng giống sốt xuất huyết.
Bộ trưởng Y tế CHDC Congo Samuel Roger Kamba cho biết bệnh nhân tử vong ngày 24.4, trong khi CDC châu Phi lại thông báo người này tử vong ngày 27.4 sau khi xuất huyết nghiêm trọng.
Quá trình xét nghiệm các bệnh nhân ban đầu cho kết quả âm tính với chủng vi rút Zaire, chủng phổ biến gây dịch Ebola ở CHDC Congo.
Đến ngày 5.5, WHO tiếp tục ghi nhận hàng loạt cảnh báo về một đợt bùng phát bệnh chưa rõ nguồn gốc tại thị trấn Mongbwalu, tỉnh Ituri. Giới chức cho rằng thi thể của bệnh nhân đầu tiên được đưa đến Mongbwalu có thể là nguồn lây.
Sau quá trình điều tra dịch tễ, Bộ Y tế CHDC Congo ngày 15.5 chính thức tuyên bố đợt bùng phát dịch Ebola lần thứ 17 tại nước này. Ngoài ra, giới chức Uganda cũng thông tin về 2 ca nhiễm, là những người vừa trở về từ CHDC Congo.
WHO hôm 16.5 đã xác nhận đợt bùng phát Ebola tại CHDC Congo và Uganda bắt nguồn từ chủng virus hiếm mang tên Bundibugyo.
AP dẫn tuyên bố từ Trung tâm Phân tích Bệnh truyền nhiễm Toàn cầu MRC, có trụ sở tại London (Anh), ngày 20.5 cảnh báo quy mô thực tế của dịch Ebola có thể nghiêm trọng hơn nhiều so với các thống kê hiện tại. Theo ước tính của tổ chức này, số ca nhiễm thực tế có thể đã vượt mốc 1.000 trường hợp, đồng thời nhấn mạnh “quy mô thực sự của đợt bùng phát vẫn chưa thể xác định rõ”.
Hiện chưa có bất kỳ loại vắc xin nào được phê duyệt dành riêng cho việc phòng ngừa chủng Bundibugyo, cũng như chưa có thuốc đặc hiệu điều trị Ebola chủng này.
Tiến sĩ Gabriel Nsakala, chuyên gia về y tế công tại CHDC Congo và từng tham gia công tác ứng phó các đợt bùng phát Ebola trước đây, nói với AP rằng CHDC Congo đã có nhiều kinh nghiệm xử lý dịch Ebola, thế nhưng việc một chủng vi rút hiếm như Bundibugyo là nguyên nhân lây bệnh khiến công tác ứng phó càng thêm phức tạp.
Vấn đề tài chính cũng là một thách thức cho nỗ lực chống dịch, trong bối cảnh các chương trình y tế toàn cầu bị cắt giảm ngân sách. Tổng giám đốc WHO Tedros Ghebreyesus hôm 19.5 thông báo đã phê duyệt sử dụng 3,4 triệu USD từ quỹ dự phòng khẩn cấp để hỗ trợ chống dịch. CDC châu Phi cũng đã huy động 2 triệu USD hỗ trợ phòng chống dịch.
Mặc dù diễn biến chống dịch phức tạp và WHO đã ra tuyên bố PHEIC hôm 17.5, cơ quan này cũng khuyến cáo các nước không nên đóng cửa biên giới, vì mức báo động hiện nay không nguy cấp như thời đại dịch Covid-19.
