Ngâm hàng nghìn kg gạo, gói bánh ú lá tre bán Tết Đoan Ngọ

Tiến sĩ tâm lý học lâm sàng Larry F. Waldman (Mỹ) từng cùng vợ từ bang Arizona về Wisconsin tham dự kỷ niệm 50 năm tốt nghiệp trung học. Ông nhận ra với nhiều người, họp lớp giống như chuyến du hành ngược thời gian, khơi dậy cả sự tự ti lẫn những khoảnh khắc khó xử tuổi thiếu niên. Bà Nan (vợ ông) từng là học sinh tiêu biểu, năng nổ trong các hoạt động. Ngược lại, vì là học sinh chuyển trường từ khu nội thành, ông Waldman không thuộc nhóm nổi bật nào.

Tiến sĩ cho biết thời trẻ ông mắc hội chứng "tầm nhìn hạn hẹp", một trạng thái phổ biến ở tuổi vị thành niên khi không thể hình dung được tương lai mà chỉ cố gắng thi qua môn. Sự khác biệt trong tâm thế thời trẻ khiến mỗi người mang một cảm xúc khác nhau khi nhận lời mời về lại trường cũ.

Biến đổi tâm lý qua các cột mốc

Dẫn số liệu từ tờ Chicago Tribune, tiến sĩ Waldman cho biết mỗi sự kiện họp lớp mang một đặc trưng riêng, phản ánh quá trình trưởng thành của người tham dự:

Kỷ niệm 10 năm: Thường ít người dự nhất nhưng lại phô trương nhất. Các cá nhân tham gia đều nỗ lực chứng tỏ những thành công bước đầu.

Kỷ niệm 20 năm: Có số lượng người tham dự đông nhất. Sự hời hợt bề ngoài giảm bớt, thay vào đó là sự đa dạng trong trải nghiệm sống.

Kỷ niệm 30 năm: Cuộc sống trở nên phức tạp với những biến cố như ly hôn, tái hôn hoặc thay đổi công việc. Người tham dự tự tin hơn, không còn phụ thuộc vào việc phải đưa vợ hoặc chồng đi cùng để làm điểm tựa giao tiếp.

Kỷ niệm 40 năm: Sự tương đồng bắt đầu xuất hiện khi mọi người bước vào tuổi già, cùng đối diện với bệnh tật và kế hoạch nghỉ hưu.

Kỷ niệm 50 năm: Mọi sự giả tạo trong quá khứ biến mất, nhường chỗ cho hoài niệm.

Họp lớp và các giai đoạn khủng hoảng

Để giải thích sự kết nối giữa các cuộc hội ngộ và tâm lý học, ông Waldman vận dụng lý thuyết "8 giai đoạn con người" của nhà phân tâm học Erik Erikson. Mỗi lần họp lớp là một lần con người đối diện với những khủng hoảng tâm lý đặc trưng:

Sự thân mật đối lập cô lập (18-35 tuổi): Ở mốc 20 năm ra trường, nhiều người vẫn loay hoay với câu hỏi về tình yêu, hôn nhân. Những người chưa tạo được sự gắn bó thường thấy lạc lõng trong các buổi gặp này.

Sự sáng tạo đối lập trì trệ (35-60 tuổi): Tại mốc kỷ niệm 30 và 40 năm, trọng tâm cuộc sống chuyển sang sự nghiệp và đóng góp cộng đồng. Các cựu học sinh thường nhìn vào nhau để đánh giá mức độ năng suất của bản thân trong xã hội.

Sự toàn vẹn đối lập tuyệt vọng (từ 65 tuổi): Tại mốc 50 năm, cuộc sống chậm lại. Mọi người thường tự vấn: "Chúng ta đã sống hết mình chưa?". Mục tiêu cuối cùng trong giai đoạn này là đạt được sự khôn ngoan và thanh thản khi nhìn lại quá khứ.

Tiến sĩ Waldman cho biết, dù xuất phát điểm khác nhau, theo thời gian, con người có xu hướng giống nhau nhiều hơn là khác biệt. Việc dự họp lớp nên được nhìn nhận như một cơ hội để kết nối và trân trọng sự tồn tại của nhau, thay vì mặc cảm ngoại hình hay so sánh thành tựu.

Tin Gốc: Vnexpress

22h, Ngọc Huyền, 23 tuổi, mang vợt đến cụm sân cầu lông tại phường Khương Đình, Hà Nội. Ở đó có một nhóm gần 10 người đang đợi. Hai tháng nay, nữ nhân viên truyền thông duy trì lịch đánh cầu 2-3 buổi mỗi tuần, từ 22h đến 0h30.

Do đặc thù công việc, Huyền thường về nhà vào 20h. Cô chỉ còn khung thời gian từ đó đến nửa đêm cho thể thao. "Từ ngày các cụm sân mở cửa khuya, tôi tham gia để giải tỏa căng thẳng và vận động giúp ngủ sâu hơn", cô nói.

Tại TP HCM, Lê Hoàng, 28 tuổi, dành khoảng hai tiếng, từ 23h đến 1h sáng cho môn pickleball. Anh cho biết do khung 17h-20h thường kín lịch, phải đặt chỗ trước cả tháng mới có sân trống. "Sau giờ làm, tôi ăn uống, nghỉ ngơi rồi mới ra sân. Ban đêm đường thông thoáng, thời tiết dịu mát và có nhiều lựa chọn", Hoàng nói.

Với những người làm việc ca kíp, thể thao đêm là lựa chọn tối ưu. Hàng ngày, Trần Phương, 32 tuổi, quản lý chuỗi đồ uống, làm việc từ 14h đến 22h30. Cô rảnh cả buổi sáng nhưng thời gian đó cơ thể uể oải và không có bạn chơi cùng. "Thể thao lúc 23h phù hợp hơn với nhịp sinh hoạt của người làm dịch vụ như tôi", cô nói.

Theo khảo sát của VnExpress với một số trung tâm thể thao, xu hướng rèn luyện thể chất bắt đầu xuất hiện ở một số đô thị từ khoảng năm 2024. Trước đây chủ yếu tập trung ở hai môn bóng đá và thể hình (gym) nhưng từ đầu năm 2026 đến nay lan rộng sang các môn như pickleball, cầu lông, tennis. Người chơi phần lớn là trẻ tuổi, dân văn phòng với khung thời gian hoạt động phổ biến từ 23h đến 1-2h sáng hôm sau.

Nhu cầu này khiến nhiều cơ sở thể thao phải đổi mô hình vận hành. Tại hệ thống 24 sân pickleball ở phường Long Biên, Hà Nội, chị Minh Tú cho biết trước đây chỉ mở cửa đến 22h. Nhưng vài tháng qua, chị phải nới thời gian hoạt động đến 1h sáng để phục vụ khách. "Chúng tôi yêu cầu người chơi kiểm soát âm thanh, tránh ảnh hưởng đến người dân", chị Tú nói.

Tại TP HCM, cụm sân pickleball ở phường An Khánh của anh Thanh Tuấn, 39 tuổi thường hoạt động đến 2h sáng. Khách chơi thường là những người tan làm muộn nhưng cũng có nhiều người chọn giờ này vì giá thuê sân giảm 10-20%.

Xu hướng này cũng xuất hiện tại các phòng tập thể hình. Ông Nguyễn Thế Thanh Tùng, Giám đốc hệ thống phòng tập tại TP HCM, cho biết các cơ sở đóng cửa lúc 22h không đáp ứng đủ nhu cầu, buộc hệ thống phải mở cửa 24/7. "Người dân ở đô thị lớn như TP HCM có cuộc sống bận rộn, nhu cầu công việc cao và bị thu hẹp thời gian tập luyện. Chúng tôi mở xuyên đêm để phục vụ tệp khách này", ông nói.

PGS TS Đinh Trọng Thịnh, chuyên gia kinh tế, nhận định xu hướng thể thao đêm minh chứng cho sự phát triển tất yếu của nền kinh tế ban đêm (night economy) tại các đô thị lớn. Diễn biến này xuất phát từ mật độ dân cư đông cùng áp lực công việc kéo dài, khiến nhu cầu giải tỏa căng thẳng dịch chuyển về đêm. Hoạt động này đồng thời giúp tối ưu hóa hiệu suất sử dụng cơ sở hạ tầng vốn bỏ trống sau giờ hành chính. "Sự dịch chuyển này thúc đẩy các chuỗi dịch vụ phụ trợ như giao thông, ẩm thực đêm, tạo không gian kinh tế năng động, phù hợp mô hình đô thị hiện đại", ông Thịnh nói.

Về khía cạnh y khoa, bác sĩ Nguyễn Viết Chung, Trưởng khoa Sức khỏe Tâm thần, Bệnh viện E, Hà Nội, cho biết một số người có nhịp sinh học thức - ngủ muộn hơn cộng đồng. Với nhóm này, việc tập luyện vào buổi tối không ảnh hưởng đến chức năng cơ thể, miễn là họ đảm bảo thời lượng ngủ đủ vào ban ngày.

Tuy nhiên, với những người có nhịp sinh học bình thường, vận động mạnh dưới ánh đèn cường độ cao lúc tối muộn sẽ làm ức chế hormone melatonin (kích hoạt chu trình ngủ), gây khó ngủ, mất ngủ. "Nếu thức đêm chơi thể thao mà không ngủ bù đủ giấc vào ban ngày, lâu dần người tập sẽ bị suy nhược", bác sĩ nói.

Anh Trịnh Kiên, Phó Giám đốc Trung tâm Giáo dục Thể chất và Thể thao (Đại học Quốc gia Hà Nội), cho biết trong trường hợp vướng bận công việc, chỉ có thể chơi thể thao muộn, người tập chỉ nên duy trì 2-3 buổi mỗi tuần, xen kẽ các ngày nghỉ ngơi, tránh những tác động tiêu cực đến sức khỏe.

"Người chơi không nên dừng vận động đột ngột rồi đi tắm hoặc ngủ ngay vì axit lactic tích tụ sẽ gây nhức mỏi. Cần dành 10 phút đi bộ nhẹ, giãn cơ để nhịp tim hạ từ từ", anh Kiên nói.

Sau hai tháng chơi thể thao muộn, Ngọc Huyền nói việc đi ngủ lúc 2h sáng khiến cô mệt mỏi vào những tuần nhiều công việc. "Tôi nhận ra thể thao là tốt nhưng giấc ngủ là điều quan trọng hơn", Huyền nói.

Tin Gốc: Vnexpress

Khoảng 1,3 tỉ người trên thế giới sống với khuyết tật, tức khoảng 16% dân số toàn cầu. Điều tra năm 2023 cho thấy Việt Nam có khoảng 7 triệu người khuyết tật (khoảng 6,11% dân số).

Có thể nói số liệu trên đây là một bộ phận không nhỏ trong xã hội song vẫn đang gặp nhiều rào cản trong tiếp cận giáo dục, việc làm, giao thông, dịch vụ công… Rào cản lớn nhất không nằm ở bản thân khuyết tật mà ở môi trường chưa được thiết kế để mọi người cùng tham gia bình đẳng.

Một công trình không có lối đi phù hợp, một trang thông tin không thể truy cập bằng công nghệ hỗ trợ hay một doanh nghiệp từ chối tuyển dụng vì định kiến… tất cả đều là rào cản xã hội, tạo ra khuyết tật về cơ hội với người khuyết tật. Điểm nghẽn lớn nhất hiện nay không phải là thiếu chính sách mà là thiếu cơ chế thực thi hiệu quả và trách nhiệm giải trình rõ ràng.

Muốn xóa bỏ rào cản cần chuyển từ cách làm mang tính phong trào sang cách làm dựa trên chuẩn tiếp cận, có kiểm tra giám sát, có chế tài và có sự tham gia của chính người khuyết tật. Một trong những biểu hiện rõ nhất của rào cản xã hội là khoảng cách về việc làm. Tỉ lệ người khuyết tật trong độ tuổi lao động đang làm việc chỉ khoảng 23,5% (theo số liệu điều tra năm 2023).

Nhiều người khuyết tật không thiếu năng lực nhưng lại thiếu cơ hội tiếp cận. Họ không được đào tạo nghề phù hợp, không được hỗ trợ điều chỉnh môi trường làm việc và thường bị loại khỏi vòng tuyển dụng ngay từ đầu do định kiến.

Tăng cơ hội việc làm cho người khuyết tật không thể dựa vào thiện chí mà phải dựa trên hệ thống chính sách đồng bộ, từ chống phân biệt đối xử đến hỗ trợ doanh nghiệp và dịch vụ việc làm công.

Doanh nghiệp đóng vai trò quan trọng trong tạo việc làm cho người khuyết tật song chính sách chưa thực sự tạo động lực. Chẳng hạn doanh nghiệp chỉ được hưởng ưu đãi thuế khi có từ 30% trở lên số lao động bình quân trong năm là người khuyết tật (hoặc các đối tượng yếu thế khác). Đồng thời có quy mô từ 20 lao động trong năm trở lên.

Có những cơ sở đạt tỉ lệ lao động khuyết tật như quy định nhưng vẫn không được hưởng ưu đãi do không đáp ứng điều kiện về quy mô lao động tối thiểu.

Tương tự, doanh nghiệp phải bảo đảm tỉ lệ từ 30% tổng số lao động trở lên là người khuyết tật (hoặc các đối tượng yếu thế khác) mới được hưởng chính sách ưu đãi vay vốn giải quyết việc làm cho người lao động. Không ít doanh nghiệp không thể tiếp cận chính sách này do không đạt ngưỡng tỉ lệ lao động là người khuyết tật.

Do vậy yêu cầu đặt ra là điều chỉnh chính sách theo hướng bỏ hoặc linh hoạt hóa điều kiện về quy mô lao động, đặc biệt với cơ sở có tỉ lệ lao động là người khuyết tật cao.

Hoặc thiết kế cơ chế ưu đãi theo hướng lũy tiến hay đa ngưỡng thay vì áp dụng cứng tỉ lệ 30% nhằm ghi nhận cả những doanh nghiệp có đóng góp đáng kể nhưng chưa đạt ngưỡng.

Cần kết hợp đồng thời tiêu chí về tỉ lệ và số lượng tuyệt đối lao động là người khuyết tật, mở rộng hình thức hỗ trợ ngoài thuế như cải tạo nơi làm việc, công nghệ trợ giúp, đào tạo tại chỗ song song với tận dụng mua sắm công và chuỗi cung ứng.

Kinh nghiệm khu vực châu Á - Thái Bình Dương cho thấy các quốc gia thành công thường kết hợp nhiều công cụ: ưu đãi, hỗ trợ kỹ thuật, cơ chế trách nhiệm và cả áp lực thị trường.

Tin Gốc: Tuổi Trẻ