“Mẹ đã được giải thoát khỏi những cơn đau, nhưng khi bà mất tôi nhận ra mình thực sự cô độc trên đời”, chị My, 37 tuổi, ở Bắc Ninh nói.
Năm 2023, mẹ chị phát hiện ung thư giai đoạn ba trên nền bệnh Parkinson. Chị My nghỉ việc tại Hà Nội, chuyển sang làm tự do để vừa chăm con nhỏ, vừa lo cho mẹ. Thời điểm bà bị bệnh viện trả về, con thứ hai của chị mới ba tháng tuổi. Một mình chị xoay xở với 5 cữ thuốc, bơm cháo qua ống sonde, thay băng và xử lý dịch khối u mỗi ngày.
Chồng đi làm xa đến khuya, họ hàng chỉ hỗ trợ được lúc ngặt nghèo. Mẹ chị không nói được nên mỗi khi cần con gái trợ giúp, bà vỗ tay. “Có những đêm vừa chợp mắt đã bật dậy vì tiếng vỗ tay. Mọi thứ cứ lặp lại đến kiệt sức”, chị kể.
Anh Trần Quốc Trung, 26 tuổi, ở Ninh Bình cũng rơi vào hoàn cảnh tương tự. Hai năm trước, anh nghỉ việc ở nước ngoài về chăm mẹ đột quỵ nằm liệt giường. Không có anh chị em, Trung vừa làm việc tự do, vừa hỗ trợ bố chăm mẹ. Để duy trì tài chính chi trả viện phí của mẹ, anh làm hai, ba công việc một lúc, mỗi ngày chỉ ngủ 4 tiếng.
“Một bên là mẹ bệnh, một bên là bố đã già yếu. Nhiều lúc tôi muốn trốn đi đâu đó nhưng không thể vì mình là điểm tựa duy nhất”, Trung nói.
Theo tiến sĩ tâm lý Nguyễn Thị Minh, Học viện Chính trị Khu vực II, những người con một phải gánh chịu áp lực như Hà My, Quốc Trung không hiếm, tương lai sẽ tăng lên bởi quy mô gia đình Việt Nam có xu hướng ít người hơn.
Theo thống kê của Bộ Y tế, mức sinh toàn quốc đang giảm mạnh, từ 2,11 con/phụ nữ năm 2021 xuống 1,91 vào năm 2024 và tiếp tục xu hướng giảm. Báo cáo Tổng điều tra dân số và nhà ở năm 2019 cho thấy nhóm hộ gia đình từ 1 đến 3 người chiếm 50% trên cả nước. Đây là sự dịch chuyển cấu trúc xã hội rất lớn khi mô hình gia đình truyền thống (4-5 người trở lên) không còn áp đảo. Điều này đồng nghĩa số gia đình một con, trong đó người con phải gánh toàn bộ trách nhiệm chăm sóc cha mẹ, ngày càng tăng.
GS TS Giang Thanh Long, chuyên gia về dân số, nhận định hệ thống chăm sóc người cao tuổi tại Việt Nam vẫn chủ yếu dựa vào gia đình. Khi quy mô gia đình thu hẹp theo mô hình “1-2-4” (một người con phải lo cho hai bố mẹ và bốn ông bà), gánh nặng sẽ dồn lên vai từng cá nhân. “Khoảng trống giữa nhu cầu chăm sóc và hệ thống hỗ trợ cộng đồng đang ngày càng lớn”, ông Long nhấn mạnh.
Nghiên cứu từ Đại học Missouri (Mỹ) trên 1.800 người cũng chỉ ra con một có mức độ căng thẳng cao hơn hẳn khi chăm sóc người thân. Họ thường rơi vào tình trạng “caregiver burnout” (người chăm sóc kiệt sức) nhanh hơn vì không có người cùng chia sẻ những ký ức gia đình hay cùng bàn bạc trước các quyết định sinh tử của cha mẹ.
Tuy vậy, giáo sư Long cho rằng không nên nhìn vấn đề một chiều. Sinh nhiều con không đồng nghĩa cha mẹ sẽ được chăm sóc tốt. Trong những gia đình khó khăn, sự thiếu thốn có thể kéo dài qua nhiều thế hệ. Ngược lại, nếu con một được đầu tư tốt về giáo dục, sức khỏe và tài chính, việc chăm sóc cha mẹ sẽ được thực hiện tốt trong khả năng.
Ở góc nhìn khác, tiến sĩ Nguyễn Thị Minh cho biết rằng con một không chỉ gánh trách nhiệm tài chính, thể chất mà còn gánh toàn bộ kỳ vọng tình cảm. Trong khi những gia đình đông con có thể bù đắp cho nhau (người góp tiền, người góp công sức), con một hoàn toàn không có “hệ thống dự phòng” này.
Một bất lợi nữa là mối gắn kết sâu sắc giữa con một và cha mẹ. Khi cha mẹ yếu, họ không chỉ mất người thân mà còn mất luôn chỗ dựa tinh thần. Đồng thời, họ cũng thiếu người cùng chia sẻ ký ức gia đình, yếu tố giúp giảm cảm giác cô lập trong quá trình chăm sóc.
Trường hợp của Diệu Linh, 40 tuổi, ở Hưng Yên là minh chứng. Năm năm trước, mẹ chị mắc Alzheimer ở tuổi 54, không còn nhận ra người thân. Tài chính không phải vấn đề, nhưng Linh dần đối diện mất mát lớn hơn khi mẹ, chỗ dựa tinh thần quan trọng nhất, không còn như trước. “Tôi mất hai năm để làm quen với cú sốc này”, chị nói. Chị đón mẹ về sống cùng để tiện chăm sóc.
Nhưng khi mẹ bệnh, bố chị sống một mình tại Thái Nguyên cũng bắt đầu yếu. Ông từng đi phẫu thuật một mình vì không muốn con gái thêm gánh nặng. “Những lúc đó, tôi thấy mình bất lực vì không thể phân thân để ở bên cả hai”, chị Linh nói.
Để giảm bớt áp lực này, các chuyên gia cho rằng cần có sự chuẩn bị từ cả hai phía. Cha mẹ cần xây dựng nền tảng tài chính và sức khỏe độc lập sớm nhất có thể. Với những người con, thay vì tâm lý “tự mình phải làm tất cả”, cần chủ động kết nối với các dịch vụ chăm sóc chuyên nghiệp hoặc mạng lưới họ hàng ngay từ khi cha mẹ còn minh mẫn.
Ở tầm vĩ mô, GS. Giang Thanh Long cho rằng Việt Nam cần sớm hoàn thiện hệ thống an sinh xã hội toàn diện, phát triển các mô hình dưỡng lão cộng đồng và dịch vụ chăm sóc tại nhà chuyên nghiệp để giải phóng sức lao động cho “thế hệ bánh mì kẹp”.
Sáng 9/7, trong chuyến công tác tại Lệ Giang, tỉnh Vân Nam, anh Chen sống tại Thượng Hải đến hồ Lugu ngắm bình minh. Tại đây, anh giúp một nam du khách chụp ảnh. Hai người sau đó kết bạn qua ứng dụng WeChat để gửi hình.
Trong lúc trò chuyện, nam du khách cho biết ông mang họ Fei, quê gốc tại trấn Phố Viện, tỉnh Chiết Giang và hiện định cư ở Cao Hùng, Đài Loan. Nhận thấy ba thông tin này trùng khớp với gốc gác của gia đình mình, anh Chen báo tin cho cha để đối chiếu.
Sau khi gọi điện xác minh chéo tên tuổi các thành viên ở thế hệ trước, hai bên xác nhận là người nhà. Ông nội của Chen và cha ông Fei là anh em ruột. Hai người mất liên lạc từ trước năm 1949. Người anh sang Đài Loan sinh sống, trong khi người em ở lại và được một gia đình họ Chen nhận làm con nuôi.
"Giữa hơn một tỷ dân, chúng tôi lại tình cờ gặp nhau bên hồ Lugu cách quê nhà hàng nghìn km. Sự trùng hợp này khiến chính tôi cũng khó tin", Chen nói.
Khi Chen chia sẻ sự việc vào nhóm trò chuyện gia đình, mọi người đều bất ngờ. Cha của Chen cũng tìm lại được lá thư do cha ông Fei gửi về từ năm 1991. Trong thư, người bác ở Đài Loan nhờ người mang 200 USD gửi cho em trai tại đại lục.
Do lịch trình di chuyển khác nhau, anh Chen và ông Fei không có nhiều thời gian lưu lại Vân Nam. Hai người hẹn sẽ tổ chức một buổi gặp mặt chính thức khi ông Fei trở lại Trung Quốc đại lục.
"Bác nói lần sau sẽ ghé thăm gia đình tôi. Mối liên kết giữa hai bên từ nay sẽ do thế hệ chúng tôi tiếp tục giữ gìn", Chen cho biết.
Một người mẹ ở Trung Quốc đang thu hút sự chú ý trên mạng xã hội khi cho con trai ngồi trên… bàn máy khâu để học bài.
Theo báo South China Morning Post, cậu bé nói trên học tiểu học tại An Dương, tỉnh Hà Nam. Cậu thường xuyên mất tập trung khi làm bài tập về nhà, đồng thời liên tục nghịch tẩy, rung chân và rời khỏi chỗ ngồi.
Để giải quyết tình trạng này, người mẹ đã chuyển chiếc máy khâu cũ của người bà vào phòng học và để con trai vừa đạp bàn đạp vừa viết bài. Phương pháp này đã mang lại hiệu quả bất ngờ khi giữ cho cả tay và chân của cậu bé đều bận rộn, giúp cậu tập trung liên tục trong hơn một giờ và cải thiện hiệu suất học.
Người mẹ cho biết chiếc máy khâu thuộc thương hiệu lâu đời Feiren của Trung Quốc. Bà đã tra dầu bôi trơn để máy vận hành gần như không tiếng động, bà đồng thời lắp thêm một mặt bàn mới và giá đỡ cằm để ngăn con trai cúi đầu quá thấp khi viết.
Đoạn video chia sẻ trên mạng cho thấy cậu bé đạp theo một nhịp điệu đều đặn, đầu chuyển động nhẹ trong khi ngòi bút vẫn lướt nhanh trên giấy.
Một số ý kiến cho rằng phương pháp của bà mẹ có cơ sở y khoa. Trong Đông y, các bài tập kiễng chân được tin là giúp hướng thân nhiệt xuống dưới, làm dịu tâm trí. Ngoài ra, chuyển động và độ rung ổn định cũng có thể kích thích não bộ.
Nhiều người bày tỏ sự đồng cảm khi nhớ lại tuổi thơ nghèo khó, không có bàn học tử tế và phải mượn máy khâu của bà để làm bài tập. Số khác khen ngợi người mẹ vì đã chọn sự sáng tạo thay vì nổi giận với con.
Ngược lại, một số nhà phê bình cho rằng khối lượng bài tập về nhà quá tải đang bào mòn thời gian nghỉ ngơi của trẻ em, dẫn đến mệt mỏi, kém tập trung và suy giảm thị lực.
Giữa bối cảnh cạnh tranh học tập khốc liệt, nhiều phụ huynh vẫn lấp đầy thời gian sau giờ học của con bằng các lớp học trực tuyến và gia sư riêng.
Để ép con tập trung, không ít người đã tìm đến các phương pháp kỳ lạ như yêu cầu con giẫm lên quả bóng đá hoặc đạp các thiết bị kiểu xe đạp khi làm bài. Một người mẹ ở tỉnh Chiết Giang thậm chí đã phát trực tiếp cảnh con gái làm bài tập để hàng vạn cư dân mạng cùng vào "giám sát".
22h, Ngọc Huyền, 23 tuổi, mang vợt đến cụm sân cầu lông tại phường Khương Đình, Hà Nội. Ở đó có một nhóm gần 10 người đang đợi. Hai tháng nay, nữ nhân viên truyền thông duy trì lịch đánh cầu 2-3 buổi mỗi tuần, từ 22h đến 0h30.
Do đặc thù công việc, Huyền thường về nhà vào 20h. Cô chỉ còn khung thời gian từ đó đến nửa đêm cho thể thao. "Từ ngày các cụm sân mở cửa khuya, tôi tham gia để giải tỏa căng thẳng và vận động giúp ngủ sâu hơn", cô nói.
Tại TP HCM, Lê Hoàng, 28 tuổi, dành khoảng hai tiếng, từ 23h đến 1h sáng cho môn pickleball. Anh cho biết do khung 17h-20h thường kín lịch, phải đặt chỗ trước cả tháng mới có sân trống. "Sau giờ làm, tôi ăn uống, nghỉ ngơi rồi mới ra sân. Ban đêm đường thông thoáng, thời tiết dịu mát và có nhiều lựa chọn", Hoàng nói.
Với những người làm việc ca kíp, thể thao đêm là lựa chọn tối ưu. Hàng ngày, Trần Phương, 32 tuổi, quản lý chuỗi đồ uống, làm việc từ 14h đến 22h30. Cô rảnh cả buổi sáng nhưng thời gian đó cơ thể uể oải và không có bạn chơi cùng. "Thể thao lúc 23h phù hợp hơn với nhịp sinh hoạt của người làm dịch vụ như tôi", cô nói.
Khoảng 30 trong số 100 trung tâm thể thao VnExpress đã khảo sát cho biết có hoạt động sau 23h. Các cơ sở này tập trung chủ yếu tại các phường nội thành như Cầu Giấy, Thanh Xuân, Thanh Liệt, Yên Hòa, Hoàn Kiếm, Long Biên (Hà Nội) và Gò Vấp, Bình Thạnh, Sài Gòn ở TP HCM. Chủ các sân tập cho biết đây thói quen chơi thể thao đêm chủ yếu tập trung ở hai môn bóng đá và thể hình (gym) nhưng từ đầu năm 2026 đến nay xuất hiện ở các môn như pickleball, cầu lông, tennis. Người trẻ (22-35 tuổi), dân văn phòng chiếm khoảng 60-70% với khung thời gian hoạt động phổ biến từ 23h đến 1-2h sáng hôm sau.
Nhu cầu này khiến nhiều cơ sở thể thao phải đổi mô hình vận hành. Tại hệ thống 24 sân pickleball ở phường Long Biên, Hà Nội, chị Minh Tú cho biết trước đây chỉ mở cửa đến 22h. Nhưng vài tháng qua, chị phải nới thời gian hoạt động đến 1h sáng để phục vụ khách. "Chúng tôi yêu cầu người chơi kiểm soát âm thanh, tránh ảnh hưởng đến người dân", chị Tú nói.
Tại TP HCM, cụm sân pickleball ở phường An Khánh của anh Thanh Tuấn, 39 tuổi thường hoạt động đến 2h sáng. Anh cho biết từ đầu năm 2026 đến nay, lượng khách đặt chơi khung 21h đến 1h sáng tăng gấp đôi so với năm ngoái. Khách chơi thường là những người tan làm muộn nhưng cũng có nhiều người chọn giờ này vì giá thuê sân giảm 10-20%. "Mùa hè nắng nóng, các khung giờ đêm đặt kín chỗ cả tuần nay", anh nói.
Xu hướng này cũng xuất hiện tại các phòng tập thể hình. Ông Nguyễn Thế Thanh Tùng, Giám đốc hệ thống phòng tập tại TP HCM, cho biết các cơ sở đóng cửa lúc 22h không đáp ứng đủ nhu cầu, buộc hệ thống phải mở cửa 24/7. "Người dân ở đô thị lớn như TP HCM có cuộc sống bận rộn, nhu cầu công việc cao và bị thu hẹp thời gian tập luyện. Chúng tôi mở xuyên đêm để phục vụ tệp khách này", ông nói.
PGS TS Đinh Trọng Thịnh, chuyên gia kinh tế, nhận định xu hướng thể thao đêm minh chứng cho sự phát triển tất yếu của nền kinh tế ban đêm (night economy) tại các đô thị lớn. Diễn biến này xuất phát từ mật độ dân cư đông cùng áp lực công việc kéo dài, khiến nhu cầu giải tỏa căng thẳng dịch chuyển về đêm. Hoạt động này đồng thời giúp tối ưu hóa hiệu suất sử dụng cơ sở hạ tầng vốn bỏ trống sau giờ hành chính. "Sự dịch chuyển này thúc đẩy các chuỗi dịch vụ phụ trợ như giao thông, ẩm thực đêm, tạo không gian kinh tế năng động, phù hợp mô hình đô thị hiện đại", ông Thịnh nói.
Về khía cạnh y khoa, bác sĩ Nguyễn Viết Chung, Trưởng khoa Sức khỏe Tâm thần, Bệnh viện E, Hà Nội, cho biết một số người có nhịp sinh học thức - ngủ muộn hơn cộng đồng. Với nhóm này, việc tập luyện vào buổi tối không ảnh hưởng đến chức năng cơ thể, miễn là họ đảm bảo thời lượng ngủ đủ vào ban ngày.
Tuy nhiên, với những người có nhịp sinh học bình thường, vận động mạnh dưới ánh đèn cường độ cao lúc tối muộn sẽ làm ức chế hormone melatonin (kích hoạt chu trình ngủ), gây khó ngủ, mất ngủ. "Nếu thức đêm chơi thể thao mà không ngủ bù đủ giấc vào ban ngày, lâu dần người tập sẽ bị suy nhược", bác sĩ nói.
Anh Trịnh Kiên, Phó Giám đốc Trung tâm Giáo dục Thể chất và Thể thao (Đại học Quốc gia Hà Nội), cho biết trong trường hợp vướng bận công việc, chỉ có thể chơi thể thao muộn, người tập chỉ nên duy trì 2-3 buổi mỗi tuần, xen kẽ các ngày nghỉ ngơi, tránh những tác động tiêu cực đến sức khỏe.
"Người chơi không nên dừng vận động đột ngột rồi đi tắm hoặc ngủ ngay vì axit lactic tích tụ sẽ gây nhức mỏi. Cần dành 10 phút đi bộ nhẹ, giãn cơ để nhịp tim hạ từ từ", anh Kiên nói.
Sau hai tháng chơi thể thao muộn, Ngọc Huyền nói việc đi ngủ lúc 2h sáng khiến cô mệt mỏi vào những tuần nhiều công việc. "Tôi nhận ra thể thao là tốt nhưng giấc ngủ là điều quan trọng hơn", Huyền nói.
