“Mẹ đã được giải thoát khỏi những cơn đau, nhưng khi bà mất tôi nhận ra mình thực sự cô độc trên đời”, chị My, 37 tuổi, ở Bắc Ninh nói.
Năm 2023, mẹ chị phát hiện ung thư giai đoạn ba trên nền bệnh Parkinson. Chị My nghỉ việc tại Hà Nội, chuyển sang làm tự do để vừa chăm con nhỏ, vừa lo cho mẹ. Thời điểm bà bị bệnh viện trả về, con thứ hai của chị mới ba tháng tuổi. Một mình chị xoay xở với 5 cữ thuốc, bơm cháo qua ống sonde, thay băng và xử lý dịch khối u mỗi ngày.
Chồng đi làm xa đến khuya, họ hàng chỉ hỗ trợ được lúc ngặt nghèo. Mẹ chị không nói được nên mỗi khi cần con gái trợ giúp, bà vỗ tay. “Có những đêm vừa chợp mắt đã bật dậy vì tiếng vỗ tay. Mọi thứ cứ lặp lại đến kiệt sức”, chị kể.
Anh Trần Quốc Trung, 26 tuổi, ở Ninh Bình cũng rơi vào hoàn cảnh tương tự. Hai năm trước, anh nghỉ việc ở nước ngoài về chăm mẹ đột quỵ nằm liệt giường. Không có anh chị em, Trung vừa làm việc tự do, vừa hỗ trợ bố chăm mẹ. Để duy trì tài chính chi trả viện phí của mẹ, anh làm hai, ba công việc một lúc, mỗi ngày chỉ ngủ 4 tiếng.
“Một bên là mẹ bệnh, một bên là bố đã già yếu. Nhiều lúc tôi muốn trốn đi đâu đó nhưng không thể vì mình là điểm tựa duy nhất”, Trung nói.
Theo tiến sĩ tâm lý Nguyễn Thị Minh, Học viện Chính trị Khu vực II, những người con một phải gánh chịu áp lực như Hà My, Quốc Trung không hiếm, tương lai sẽ tăng lên bởi quy mô gia đình Việt Nam có xu hướng ít người hơn.
Theo thống kê của Bộ Y tế, mức sinh toàn quốc đang giảm mạnh, từ 2,11 con/phụ nữ năm 2021 xuống 1,91 vào năm 2024 và tiếp tục xu hướng giảm. Báo cáo Tổng điều tra dân số và nhà ở năm 2019 cho thấy nhóm hộ gia đình từ 1 đến 3 người chiếm 50% trên cả nước. Đây là sự dịch chuyển cấu trúc xã hội rất lớn khi mô hình gia đình truyền thống (4-5 người trở lên) không còn áp đảo. Điều này đồng nghĩa số gia đình một con, trong đó người con phải gánh toàn bộ trách nhiệm chăm sóc cha mẹ, ngày càng tăng.
GS TS Giang Thanh Long, chuyên gia về dân số, nhận định hệ thống chăm sóc người cao tuổi tại Việt Nam vẫn chủ yếu dựa vào gia đình. Khi quy mô gia đình thu hẹp theo mô hình “1-2-4” (một người con phải lo cho hai bố mẹ và bốn ông bà), gánh nặng sẽ dồn lên vai từng cá nhân. “Khoảng trống giữa nhu cầu chăm sóc và hệ thống hỗ trợ cộng đồng đang ngày càng lớn”, ông Long nhấn mạnh.
Nghiên cứu từ Đại học Missouri (Mỹ) trên 1.800 người cũng chỉ ra con một có mức độ căng thẳng cao hơn hẳn khi chăm sóc người thân. Họ thường rơi vào tình trạng “caregiver burnout” (người chăm sóc kiệt sức) nhanh hơn vì không có người cùng chia sẻ những ký ức gia đình hay cùng bàn bạc trước các quyết định sinh tử của cha mẹ.
Tuy vậy, giáo sư Long cho rằng không nên nhìn vấn đề một chiều. Sinh nhiều con không đồng nghĩa cha mẹ sẽ được chăm sóc tốt. Trong những gia đình khó khăn, sự thiếu thốn có thể kéo dài qua nhiều thế hệ. Ngược lại, nếu con một được đầu tư tốt về giáo dục, sức khỏe và tài chính, việc chăm sóc cha mẹ sẽ được thực hiện tốt trong khả năng.
Ở góc nhìn khác, tiến sĩ Nguyễn Thị Minh cho biết rằng con một không chỉ gánh trách nhiệm tài chính, thể chất mà còn gánh toàn bộ kỳ vọng tình cảm. Trong khi những gia đình đông con có thể bù đắp cho nhau (người góp tiền, người góp công sức), con một hoàn toàn không có “hệ thống dự phòng” này.
Một bất lợi nữa là mối gắn kết sâu sắc giữa con một và cha mẹ. Khi cha mẹ yếu, họ không chỉ mất người thân mà còn mất luôn chỗ dựa tinh thần. Đồng thời, họ cũng thiếu người cùng chia sẻ ký ức gia đình, yếu tố giúp giảm cảm giác cô lập trong quá trình chăm sóc.
Trường hợp của Diệu Linh, 40 tuổi, ở Hưng Yên là minh chứng. Năm năm trước, mẹ chị mắc Alzheimer ở tuổi 54, không còn nhận ra người thân. Tài chính không phải vấn đề, nhưng Linh dần đối diện mất mát lớn hơn khi mẹ, chỗ dựa tinh thần quan trọng nhất, không còn như trước. “Tôi mất hai năm để làm quen với cú sốc này”, chị nói. Chị đón mẹ về sống cùng để tiện chăm sóc.
Nhưng khi mẹ bệnh, bố chị sống một mình tại Thái Nguyên cũng bắt đầu yếu. Ông từng đi phẫu thuật một mình vì không muốn con gái thêm gánh nặng. “Những lúc đó, tôi thấy mình bất lực vì không thể phân thân để ở bên cả hai”, chị Linh nói.
Để giảm bớt áp lực này, các chuyên gia cho rằng cần có sự chuẩn bị từ cả hai phía. Cha mẹ cần xây dựng nền tảng tài chính và sức khỏe độc lập sớm nhất có thể. Với những người con, thay vì tâm lý “tự mình phải làm tất cả”, cần chủ động kết nối với các dịch vụ chăm sóc chuyên nghiệp hoặc mạng lưới họ hàng ngay từ khi cha mẹ còn minh mẫn.
Ở tầm vĩ mô, GS. Giang Thanh Long cho rằng Việt Nam cần sớm hoàn thiện hệ thống an sinh xã hội toàn diện, phát triển các mô hình dưỡng lão cộng đồng và dịch vụ chăm sóc tại nhà chuyên nghiệp để giải phóng sức lao động cho “thế hệ bánh mì kẹp”.
Thế là từ đó tôi tập nói mỗi ngày. Gần cuối tháng 4-2025, ban tổ chức thông báo cuộc thi sẽ phải lùi qua tháng 11. Tôi mừng thầm vì còn thời gian luyện phát âm.
Tôi bắt đầu tạo chiến dịch truyền thông mang tên "Hành trình chinh phục vương miện hoa hậu trăng khuyết Việt Nam" bằng những video, những bài viết có độ lan tỏa. Thật ra với nhóm người khiếm khuyết như chúng tôi, việc theo đuổi hành trình kéo dài gần cả năm trời là một điều khó khăn. 100 thí sinh từ từ tự bỏ cuộc giữa chừng.
Trong thời gian cuộc thi tạm lùi lại vào cuối năm, khi các bạn thí sinh quay về với công việc thường ngày của họ thì tôi bỏ hết công việc qua một bên với quyết tâm chinh phục vương miện.
Là người khuyết tật sống tự lập ở TP lớn, dù ốm đau đến cỡ nào tôi cũng không bao giờ cho phép mình nghỉ việc quá một tháng. Nhưng với hành trình chinh phục vương miện này thì khác. Bởi tôi không còn trẻ để có quyền lưỡng lự và tôi cũng không dám chắc sẽ có mùa hai hay không?
Đó là lý do tôi hay gọi đùa mình phải dồn hết 1000% công lực cho cuộc thi này. Bên cạnh đó, tôi cũng không quên dành thời gian quan tâm các bạn thí sinh khác xem họ có khó khăn gì cần hỗ trợ.
Trong thí sinh có bạn đang nuôi hai con nhỏ và không có tiền cho con tham gia học lớp kỹ năng hè, ngay lập tức tôi liên hệ các mối quan hệ của mình cho con họ được học miễn phí và xin thêm bộ sách giáo khoa cho con họ.
Tuy nhiên hai tuần trước khi diễn ra cuộc thi đối với tôi là những đêm thức trắng, tôi khóc, sốt và viêm họng tái phát. Các bạn thí sinh liên tục động viên tôi giữ sức khỏe để tham gia cuộc thi. 29 thí sinh chúng tôi gần như nín thở chờ đợi kết quả cuối cùng từ ban tổ chức là có được cho thi hay buộc phải dừng lại tiếp. Có những ngày tôi ám ảnh đến tột cùng những âm thanh thông báo của Zalo và Facebook…
Mặc dù đây là cuộc thi dành cho nhóm người yếu thế nhưng đứa mang trong mình tư duy một người bình thường như tôi lại muốn chứng minh cho ban tổ chức thấy mình tự lập, tự có khả năng giải quyết các vấn đề của mình và giảm bớt gánh nặng chi phí cho họ.
Đó cũng là lý do tôi tự chuẩn bị trang phục cho từng vòng thi, tự trang điểm vòng sơ khảo và tự di chuyển xuống chỗ thi ngày đầu tiên. Thậm chí tôi là thí sinh duy nhất mang sash cuộc thi ngay từ vòng sơ khảo.
Ban tổ chức cho thí sinh một ngày tập duyệt để chuẩn bị đêm chung kết được truyền hình trực tiếp trên HTV1. Tôi vẫn sốt và ho liên tục. Ban tổ chức cho thuốc uống nhưng cơ thể tôi gần như kiệt sức. Tôi phải xin nghỉ nửa buổi tập để nằm ngủ trong khách sạn với cơn sốt mê man nhưng tôi vẫn phải cố gắng bật chế độ hẹn giờ điện thoại để dậy ra trường quay tổng duyệt chương trình.
Đêm chung kết đã đến, cái đêm mà tôi chờ đợi năm năm nay cũng đã tới. Và nếu như một bộ phim có nhân vật chính phải trải qua những cung bậc cảm xúc hạnh phúc rồi đau đớn đến tận cùng để chạm tay tới vương miện mơ ước thì ngoài đời thực cũng như vậy…
Chính xác là đêm chung kết của Hoa hậu trăng khuyết Việt Nam, tôi cũng diễn ra đúng y vậy. Và khi MC thông báo top 20 thí sinh đi tiếp vào vòng trong, ngay lập tức đạo diễn catwalk Lại Thanh Hương đã hét lên sau cánh gà sân khấu: "Ủa MC đọc nhầm tên thí sinh à?". Và bạn ấy liên tục nhìn về phía tôi như muốn nói phải là thí sinh này chứ, khi tôi phải dừng lại trước top 20.
Còn tôi lúc đó đang… "bận", nói theo ngôn ngữ của thiền là đang bận kiểm soát tâm trí mình! Bạn trang điểm đi theo tôi lúc đó ra về, một chị đồng hương đi theo hỗ trợ tôi cũng bảo tôi về vì hết hy vọng giành vương miện.
Tôi bảo cố gắng chờ phút cuối để vào chào khán giả, bởi đây là chương trình truyền hình trực tiếp, chắc chắn gia đình và độc giả của tôi đang theo dõi, nếu tôi bỏ về giữa chừng là đang phụ lòng họ.
Tầng ý thức của tôi vẫn đang sôi lên vì cú sốc này. Nhưng thái độ hành xử của tôi vẫn bình tĩnh nhất có thể. Lần đầu tiên trong cuộc đời tôi ngồi yên một góc, để nhìn thấy được những dòng cảm xúc đang tuôn chảy trong tâm trí mình. Tôi ngước lên nhìn những bộ trang phục mà mình chuẩn bị cho từng vòng thi của đêm chung kết trong sự buồn bã.
Và quả thật, nhiều năm đi học về thiền khắp nơi nhưng tôi tin chắc chỉ có đêm chung kết của HHTKVN là giúp tôi có những bài học tuyệt vời nhất. Điện thoại tôi liên tục hiện lên tin nhắn của người thân và một số anh chị em phóng viên quá bất ngờ khi thấy tôi bị out top. Bởi nguyên một năm trời họ theo dõi hành trình nỗ lực chinh phục vương miện hoa hậu trăng khuyết Việt Nam của tôi.
Tâm trí tôi vẫn đang quay cuồng với những cảm xúc hỗn độn nhất, tim tôi như muốn ngưng đập vì khó thở nhưng khi bước ra sân khấu để chào kết chương trình, tôi vẫn phải chuyển sang chế độ tươi cười trước khán giả và trước máy quay.
Lúc đó trong đầu tôi đã nảy ý nghĩ nếu không giành được vương miện cuộc thi tại Việt Nam thì tôi sẽ tìm đường ra thế giới thi. Tận cùng nhất của sự tuyệt vọng, tôi vẫn lôi lên được tia hy vọng! Bất ngờ khi MC công bố danh hiệu đặc biệt, có vài bạn thí sinh xì xào tên tôi mặc dù MC chưa công bố tên thí sinh. Tôi nghĩ mình out top 20 thì mình đâu có giải. Tôi chỉ cố gắng đứng yên chào khán giả và chuẩn bị ra về.
Thế rồi, như một kịch bản đang được vũ trụ viết ra, tức là phải ném cho tôi những cảm xúc tận cùng đau khổ và buộc tôi phải bước qua được nó để chạm tới giấc mơ vương miện của mình.
Khi nghe MC công bố danh hiệu đặc biệt mang tên "Đại sứ Hoa hậu trăng khuyết Việt Nam" dành cho Trà My, nước mắt tôi muốn rơi vì hạnh phúc. Nhưng tâm trí tôi lại bảo: "Lúc này mà khóc là lên hình sẽ rất xấu. Khán giả sẽ cười".
Ở các cuộc thi hoa hậu bình thường, cấu trúc vận hành sẽ là hoa, á hậu được đội vương miện. Các danh hiệu phụ khác sẽ được gọi là "Người đẹp" hoặc "Đại sứ" và đều không có vương miện.
Nhưng với Hoa hậu trăng khuyết Việt Nam dành cho nhóm người đặc biệt, ban tổ chức cuộc thi tiên phong tạo ra thêm một vương miện cho danh hiệu Đại sứ hoa hậu - một danh hiệu hoa hậu chuyên biệt mang sứ mệnh xã hội, đại diện cho cuộc thi qua chính câu chuyện đời mình.
Và đó cũng là lý do vì sao vương miện Đại sứ hoa hậu dành cho tôi lại được thiết kế khác biệt, chứ không hề cùng kiểu dáng ba vương miện hoa, á hậu còn lại. Một cá thể độc lập vì bản thân người được chọn để đội vương miện ấy phải có một câu chuyện cá nhân đặc biệt gắn liền với cuộc thi, cũng như mục tiêu rõ ràng khi tới với hành trình này.
Đọc đến đây chắc mọi người sẽ nghĩ nhân vật nữ chính ấy sau khi chinh phục xong vương miện sẽ có một cái kết bình an và hạnh phúc. Thế nhưng kết thúc đêm chung kết, tôi nhờ chị bạn chở về khách sạn thu dọn hành lý và trở về ngay trong đêm.
Cơ thể tôi rã rời đến mức trong vòng hai ngày trời tôi chỉ ngủ li bì và mọi liên lạc tôi đều cắt hết, kể cả ban tổ chức, người nhà và một số anh chị phóng viên đều không thể liên hệ với tôi. Cơ thể tôi rơi vào trạng thái ngủ mê mệt để bù cho khoảng thời gian tôi tập trung vào cuộc thi.
Năm năm một người khuyết tật như tôi đã dám ước mơ được đội vương miện trong đời và tôi đã làm được. Với danh hiệu Đại sứ hoa hậu, tôi muốn lan tỏa thông điệp đến phụ nữ nói chung và phụ nữ thuộc cộng đồng yếu thế nói riêng rằng: "Sinh ra là nữ giới, ai cũng có khả năng chinh phục mơ ước để có được một vương miện dành riêng cho mình".
Sáng 12-4, anh Nguyễn Công Minh - Bí thư Đoàn phường Vinh Lộc, Nghệ An - cho biết đại diện Đoàn phường và thôn đã tới trao giấy khen và phần quà động viên em Võ Hoàng Thành, học sinh lớp 10 Trường THPT Nghi Lộc 3, vì đã có hành động dũng cảm cứu người đuối nước.
Theo thông tin từ Đoàn phường Vinh Lộc, khoảng 16h20 ngày 10-4, trong lúc đi dạo tại bãi biển Cửa Lò, Thành phát hiện 3 người đang gặp nạn giữa khu vực có dòng nước xoáy.
Không kịp suy nghĩ nhiều, Thành nhanh chóng mượn phao của người dân gần đó rồi bơi ra ứng cứu.
Dù lúc bấy giờ sóng lớn liên tục đẩy ngược, Thành vẫn cố gắng tiếp cận các nạn nhân và lần lượt đưa được hai người vào bờ. Người còn lại, do kiệt sức và dòng nước chảy xiết, Thành không thể cứu được.
Tại buổi trao tặng, đại diện Đoàn phường Vinh Lộc ghi nhận và đánh giá cao hành động không quản hiểm nguy của Thành, coi đây là tấm gương sáng về lòng nhân ái, trách nhiệm và kỹ năng xử lý tình huống trong cộng đồng.
Đồng thời, đơn vị mong muốn việc làm của Thành sẽ được lan tỏa, góp phần giáo dục ý thức và kỹ năng phòng tránh tai nạn đuối nước cho thanh thiếu niên.
Theo ban giám hiệu Trường THPT Nghi Lộc 3, Thành là học sinh chăm ngoan, có trách nhiệm với bạn bè và tích cực tham gia các hoạt động của trường. Gia đình em có hoàn cảnh khó khăn, thuộc diện hộ nghèo.
Dự kiến sáng 13-4, nhà trường sẽ tuyên dương Thành trong buổi chào cờ đầu tuần nhằm lan tỏa hành động dũng cảm tới toàn thể học sinh.
Đoàn phường Vinh Lộc cũng đã làm tờ trình gửi Ban Thường vụ Tỉnh Đoàn và Hội đồng Thi đua - Khen thưởng Tỉnh Đoàn Nghệ An xem xét tặng bằng khen cho Thành, nhằm kịp thời ghi nhận và biểu dương hành động cao đẹp, lan tỏa gương người tốt, việc tốt trong cộng đồng.
Theo Hãng tin Reuters ngày 18-5, Thái tử William (Anh) sẽ bán một phần điền trang ở vùng Cornwall trong thập kỷ tới nhằm đầu tư khoảng 670 triệu USD cho cộng đồng địa phương, bao gồm nhà ở giá rẻ và các dự án môi trường.
Tờ Times of London cho biết các giao dịch nói trên tương đương 20% tổng giá trị bất động sản ông sở hữu. Tài sản của Thái tử bao gồm những vùng đất rộng lớn, bất động sản thương mại và nhà ở.
Vùng Cornwall được thành lập vào thế kỷ 14 nhằm tạo ra nguồn thu nhập cho Thái tử Anh. Cornwall có quy mô 521,73km2.
Ông Will Bax, quan chức quản lý vùng Cornwall, cho biết: "Cornwall nên tồn tại với sứ mệnh tạo ra tác động tích cực, đặc biệt là ở những cộng đồng nơi chúng ta có thể tạo ra sự khác biệt lớn".
Động thái nói trên được đưa ra trong bối cảnh Hoàng gia Anh đang chịu áp lực phải minh bạch hơn về tài chính và chứng minh rằng chế độ quân chủ mang lại giá trị xứng đáng cho người đóng thuế.
Ông Bax cho biết đang lên kế hoạch tập trung vào năm "vùng trọng điểm" ở quần đảo Scilly, Cornwall, Dartmoor và khu vực Bath, tất cả đều nằm ở phía tây nam nước Anh, cũng như khu vực Kennington của London.
Mặc dù Thái tử William hiện tại được hưởng lợi nhuận hoạt động của vùng Cornwall, ông không thể bán tài sản tại đây vì mục tiêu cá nhân. Các hoạt động của Cornwall được một hội đồng quản trị giám sát, có nhiệm vụ bảo vệ tài sản cho các thế hệ tương lai. Các giao dịch bất động sản lớn phải được chính phủ phê duyệt để đảm bảo giá trị lâu dài của tài sản.
