Nuôi thú cưng, đặc biệt là chó, từ lâu đã là sở thích và nhu cầu tinh thần chính đáng của nhiều người. Bản thân tôi hoàn toàn tôn trọng điều đó. Thế nhưng, tại các đô thị lớn, việc nuôi chó thiếu ý thức đang vô tình trở thành một vấn nạn, bào mòn sự bình yên và an toàn của không gian chung mỗi ngày.
Nhiều người thường chỉ chú ý khi sự việc đã đi quá xa như có tai nạn hay người bị chó cắn. Thế nhưng trên thực tế, vấn nạn chó thả rông không rọ mõm hay phóng uế bừa bãi đang âm thầm gây ra những hệ lụy dai dẳng về cả an sinh lẫn an toàn đô thị.
Từ việc ô nhiễm tiếng ồn, mất vệ sinh môi trường cho đến tâm lý bất an của người dân tại các khu dân cư và không gian công cộng, sự ức chế tích tụ lâu ngày rất dễ bùng phát thành những xung đột cộng đồng không đáng có.
Tôi đã từng chứng kiến nhiều người rơi vào bế tắc, bất lực chịu đựng hoặc chọn cách đối đầu gay gắt với chủ nuôi nhưng không hiệu quả. Để giải quyết triệt để vấn đề này, điều quan trọng nhất là người dân cần nắm rõ quyền lợi của mình và biết đến những công cụ công nghệ tiện lợi có sẵn.
Thực tế, quy định pháp luật hiện hành rất rõ ràng: Mọi hộ nuôi chó đều có trách nhiệm đăng ký quản lý với chính quyền địa phương, và khi đưa vật nuôi ra nơi công cộng bắt buộc phải có xích giữ, đeo rọ mõm.
Đối với những người nuôi chó văn minh luôn giữ vật nuôi an toàn trong khuôn viên nhà và xích dắt cẩn thận họ hầu như không gây ảnh hưởng đến ai. Sự bức xúc của cộng đồng thực chất chỉ nhắm vào nhóm nuôi chó thả rông, những người vừa vi phạm nghiêm trọng lỗi hành vi (để vật nuôi phóng uế, không rọ mõm) vừa hoàn toàn nằm ngoài tầm quản lý của địa phương.
Để xử lý triệt để, giải pháp hiệu quả và khả thi nhất chính là tận dụng thiết bị công nghệ làm bằng chứng. Ngay tại khu phố, thay vì ngồi canh chừng để bắt quả tang việc phóng uế bừa bãi trước cửa nhà, người dân có thể linh hoạt dùng công nghệ làm bằng chứng.
Nếu vô tình bắt gặp, chúng ta có thể dùng ngay điện thoại thông minh để ghi hình trực tiếp. Còn để xử lý những trường hợp chủ nuôi cố tình dắt chó đi phóng uế vào ban đêm hoặc lúc vắng người, việc lắp một chiếc camera giám sát tự động 24/7 sẽ là giải pháp tối ưu giúp lưu trữ và trích xuất chứng cứ chính xác.
Còn tại các không gian mở rộng lớn như công viên, bờ kè, vỉa hè, bất kỳ người dân nào cũng có thể chủ động dùng điện thoại thông minh ghi lại hình ảnh vi phạm quy định đeo rọ mõm của cả chủ lẫn vật nuôi.
Hiện nay, nhiều người dân vẫn chưa biết đến các ứng dụng hoặc Cổng thông tin Tổng đài 1022 hiện đã có mặt tại các tỉnh thành. Đây là những kênh công nghệ rất thuận tiện, cho phép người dân gửi hình ảnh, video phản ánh vi phạm một cách nhanh chóng, bảo mật thông tin cá nhân mà không phải mất thời gian đi lại hay trực tiếp ra mặt đối đầu.
Đáng chú ý, hiệu quả của giải pháp này sẽ tăng lên gấp bội nếu có sự đồng lòng, chung tay của cả cộng đồng thay vì chỉ phụ thuộc vào một vài cá nhân đơn lẻ. Khi chỉ có một vài người phản ánh, những chủ nuôi thiếu ý thức thường có tâm lý chủ quan, coi đó chỉ là phản ứng đơn lẻ và không chịu thay đổi.
Nhưng nếu ở đâu, từ con hẻm ra đến công viên, bờ kè, họ cũng bắt gặp ánh mắt giám sát của đám đông và những chiếc điện thoại sẵn sàng ghi hình vi phạm, áp lực tâm lý từ cộng đồng sẽ buộc họ phải tự điều chỉnh hành vi.
Đồng thời, việc một địa điểm nhận được nhiều phản ánh đồng loạt từ người dân sẽ tạo thành một “điểm nóng” dữ liệu trên hệ thống, thôi thúc cơ quan chức năng phải nhanh chóng vào cuộc xử lý dứt điểm.
Khi việc sử dụng công nghệ để phản ánh trở thành một thói quen văn minh và phổ biến, nó sẽ tạo ra một lá chắn giám sát tự động của số đông. Đây không chỉ là câu chuyện giải quyết vấn nạn chó thả rông, mà chính là bước đi căn cơ để trả lại sự văn minh, an toàn cho không gian sống đô thị.
Bị "sa thải thầm lặng" là một cuộc chơi tâm lý. Hồi trẻ tôi cũng rơi vào tình huống bị sếp "khích tướng" theo kiểu không giao cho việc gì, không cho cơ hội phấn đấu, cô lập khỏi tập thể, đối xử bất công. Rốt cuộc tôi bị chạm vào tự ái và quyết định nộp đơn nghỉ việc ngay.
Nhưng sau này, khi qua một công ty mới vào năm 2015, tôi mới có cơ hội quan sát một người anh đồng nghiệp lớn tuổi, làm lâu năm trong công ty và học hỏi được các phản ứng rất thông minh khi bị "sa thải thầm lặng". Lúc đó, tôi chỉ là nhân sự mới đến, còn anh đã là người duy nhất còn trụ lại team bán hàng sau nhiều đời thay đổi lãnh đạo.
Anh thuộc thế hệ cũ, cực kỳ chăm chỉ và siêng năng, mặc dù vẫn có những hạn chế như không có những thế mạnh như ngoại ngữ, tin học như lớp trẻ. Các sếp mới về đều muốn tìm cách "đuổi khéo" anh để thay thế đội ngũ nhân sự mới của mình. Vậy là anh bị giao cho những khách hàng không tiềm năng, phụ trách cả những khu vực xa, bị gửi thư cảnh báo "warning" nhiều lần vì không đạt doanh số...
Thế nhưng, thay vì ức chế nghỉ việc như tôi, thời gian cứ trôi, anh vẫn cứ cặm cụi làm việc, còn các sếp của team bán hàng lại lần lượt rời đi. Tôi gắn bó với công ty này được hơn ba năm thì cũng chuyển sang một lĩnh vực mới. Chỉ có anh vẫn kiên trì bám trụ tới cùng.
>> Tôi chờ thời cơ sau một năm bị sếp mới 'sa thải thầm lặng'
Sau này tôi mới biết, chính nhờ thái độ làm việc ấy mà anh được công ty ghi nhận những đóng góp và sự trung thành. Anh cũng được công ty trao quyền ưu tiên dù không cần giỏi ngoại ngữ - một trong những tiêu chuẩn bắt buộc khi tuyển dụng các lứa nhân sự mới sau này.
Đầu năm nay, anh mới tự xin nghỉ việc. Lý do không phải anh bị sếp mới chèn ép mà vì đã đóng đủ bảo hiểm xã hội suốt 25 năm, trong đó có 17 năm làm cho công ty này. Ngày làm việc cuối cùng của anh, công ty còn tổ chức tiệc chia tay, tri ân rất hoành tráng, mọi người đều vui vẻ chúc tụng.
Nhìn câu chuyện của anh, tôi rút ra một bài học: để đánh giá một nhân sự giỏi hay dở cần rất nhiều góc nhìn. Có thể với nhiều người như tôi, nhảy việc là cách nhanh nhất để có lương cao, môi trường phù hợp. Với tôi, cái gì cũng cần vừa phải, nếu cố sức quá thì mình không có thời gian tận hưởng những cái khác. Nhưng với công ty và khách hàng thì những người như anh mới là một nhân sự giỏi, liêm chính, và là một mắt xích quan trọng trong sự phát triển của doanh nghiệp gần hai thập kỷ.
Mỗi mùa tổng kết năm học, mạng xã hội lại ngập tràn hình ảnh giấy khen, phần thưởng và những dòng trạng thái đầy tự hào của cha mẹ. Là phụ huynh, hẳn ai cũng hạnh phúc khi thấy nỗ lực của con cái được ghi nhận. Nhưng tôi nghĩ, phía sau những lời tung hô ấy còn có những cảm xúc ít khi được nói ra.
Tôi từng là một trong những phụ huynh lặng lẽ chạnh lòng khi thấy con mình không có tên trong danh sách được tuyên dương cuối năm của lớp. Không phải vì tôi yêu con ít hơn những người khác. Cũng không phải vì tôi cho rằng con mình giỏi giang hơn tất cả. Chỉ đơn giản là khi nhìn những đứa trẻ khác bước lên nhận giấy khen, còn con mình đứng dưới sân trường như bao học sinh bình thường khác, tôi không tránh khỏi cảm giác hụt hẫng.
Tôi bắt đầu tự hỏi: Liệu con có đang bị đánh giá chưa công bằng? Liệu giáo viên có vô tình thiên vị những học sinh nổi bật, ngoan ngoãn hoặc hợp với cách nhìn của mình hơn? Liệu năng lực và nỗ lực của con có bị bỏ sót?
Tôi nghĩ những băn khoăn ấy không phải vô cớ. Giáo viên, dù tận tâm đến đâu, vẫn là con người. Mà đã là con người thì khó tránh khỏi cảm xúc cá nhân, những thiện cảm hay định kiến vô thức. Trong thực tế, không phải lúc nào việc đánh giá học sinh cũng hoàn toàn khách quan. Có những em được chú ý nhiều hơn vì năng động hơn, lễ phép hơn, tương tác tốt hơn hoặc đơn giản là tạo được ấn tượng tích cực với thầy cô.
Nhưng rồi, sau những bức xúc ban đầu, tôi buộc phải đối diện với một câu hỏi khó hơn nhiều: Liệu mình đang thật sự bảo vệ con trước sự bất công, hay chỉ đang bảo vệ cái tôi của một người cha khi thấy con mình không được công nhận như những đứa trẻ khác?
>> Tôi khoe con 'không bị đúp' trên Facebook
Cha mẹ nào cũng yêu con và chính tình yêu ấy đôi khi khiến chúng ta mất đi sự khách quan cần thiết. Chúng ta nhìn thấy nỗ lực của con ở nhà, nhìn thấy những điểm mạnh, những tiến bộ và cả những thiệt thòi mà con có thể đang chịu đựng. Trong khi đó, giáo viên lại nhìn con trong một môi trường khác: lớp học, tập thể, kỷ luật, kết quả học tập và cách con tương tác với bạn bè.
Có thể cha mẹ chưa nhìn thấy toàn bộ bức tranh. Tôi từng nhận ra mình mang sự thất vọng đó về nhà sau buổi họp phụ huynh. Không phải bằng những lời trách mắng nặng nề với con, nhưng bằng ánh mắt, bằng những câu hỏi vô tình tạo áp lực. Và rồi tôi hiểu rằng nếu tôi để cảm xúc ấy chi phối, người tổn thương không phải giáo viên, mà chính là con.
Một đứa trẻ khi nghe cha mẹ buồn vì mình không có giấy khen thường chỉ nghĩ rất đơn giản: "Mình kém cỏi nên ba mẹ thất vọng". Từ đó, trẻ có thể hình thành một suy nghĩ nguy hiểm: giá trị của bản thân phụ thuộc vào thành tích và sự công nhận của người lớn. Có giấy khen thì mình giỏi, còn không có nghĩa là mình kém hơn người khác. Đó không phải là điều tôi muốn con học được sau một năm học.
Suy cho cùng, giấy khen chỉ là một hình thức ghi nhận. Nhưng trong nhiều trường hợp, người lớn lại vô tình biến nó thành thước đo giá trị của trẻ, thậm chí là thước đo thành công của chính mình. Tôi từng tự hỏi: từ khi nào mùa tổng kết năm học lại trở thành mùa so sánh giữa các gia đình? Từ khi nào niềm vui học tập của trẻ em lại bị thay thế bằng nỗi lo của người lớn về việc con mình có "bằng bạn bằng bè" hay không?
Sau nhiều lần tự vấn, tôi nghĩ điều cần thiết nhất có lẽ là sự công bằng từ cả hai phía. Với giáo viên, đó là sự minh bạch trong đánh giá, sự cẩn trọng trong lời nói và ý thức rằng mọi học sinh đều cần được nhìn thấy, không chỉ những em nổi bật nhất hay hợp ý mình nhất. Với phụ huynh, đó là sự tỉnh táo để phân biệt giữa việc bảo vệ con và việc áp đặt kỳ vọng của bản thân lên con. Không phải lúc nào con không được khen cũng là thất bại.
Điều một đứa trẻ cần nhất sau một năm học đôi khi chỉ là câu hỏi của người lớn: "Năm nay con đã cố gắng điều gì? Điều gì khiến con vui nhất? Con muốn mình tiến bộ ở điểm nào trong năm tới?". Nếu con còn hạn chế, hãy dạy con cải thiện nhưng không mặc cảm. Nếu con không được ghi nhận, hãy giúp con hiểu rằng giá trị của bản thân không nằm trọn trong một tờ giấy khen.
Tôi viết những dòng này không phải để phê phán phụ huynh. Tôi viết từ trải nghiệm của chính mình, từ những lần nhận ra rằng đôi khi tôi nhìn câu chuyện của con bằng nỗi so sánh và kỳ vọng của người lớn nhiều hơn là bằng nhu cầu thật sự của một đứa trẻ. Cuối cùng, điều chúng ta mong muốn ở con là gì? Một đứa trẻ luôn được gọi tên trong các lễ tuyên dương, hay một con người có năng lực, có nhân cách, biết nỗ lực, biết đối diện với những điều chưa công bằng mà vẫn giữ được lòng tự trọng?
Nếu câu trả lời là điều thứ hai, có lẽ chính người lớn cũng cần học lại cách nhìn về giấy khen, về giáo viên, về con cái và về những kỳ vọng của mình. Bởi vết thương lớn nhất của trẻ không đến từ việc thiếu một tờ giấy khen, mà đến từ ánh mắt thất vọng của cha mẹ khi các em không đạt được điều người lớn mong đợi.
Tôi năm nay 55 tuổi, đã thất nghiệp gần 5 năm nay, nhưng cuộc sống hiện tại ở Hà Nội vẫn khá thoải mái. Mỗi tháng, hai căn hộ cho thuê mang về cho tôi khoảng gần 35 triệu đồng, đủ để chi tiêu, chăm sóc sức khỏe và sống ung dung mà không phải phụ thuộc con cái hay lo lắng chuyện cơm áo gạo tiền mỗi sáng.
Nhiều người nghe vậy thường nghĩ tôi may mắn. Nhưng thật ra, đó là kết quả của một quyết định mà tôi đã kiên trì theo đuổi suốt gần 30 năm qua: có tiền là ưu tiên mua nhà sớm. Tôi xuất thân bình thường, đi làm công ăn lương như bao người khác. Hồi ngoài 30 tuổi, thu nhập của tôi cũng tương đối, nhưng chẳng có ai hỗ trợ tài chính. Tôi luôn nghĩ rằng tiền tiết kiệm nếu chỉ nằm trong ngân hàng thì rất khó tạo ra bước ngoặt tài sản. Vì thế, thay vì tiêu dùng nhiều, tôi dồn tiền, vay thêm để mua căn nhà đầu tiên.
Lúc đó, nhiều người can ngăn. Họ bảo tôi liều, vay nợ áp lực, sống kham khổ. Quả thật, những năm đầu rất mệt. Tôi gần như không dám tiêu gì ngoài nhu cầu thiết yếu. Nhưng đổi lại, mỗi tháng trả góp giống như đang ép bản thân tích lũy tài sản. Vài năm sau, bất động sản tăng giá. Tôi bán căn đầu tiên, cộng thêm tiền tích lũy để mua căn khác tốt hơn. Cứ như vậy, tôi tiếp tục mua thêm hai căn hộ nhỏ để cho thuê. Đến tuổi 50, tôi có ba bất động sản: một căn để ở, hai căn tạo dòng tiền.
Rồi biến cố đến, công ty cắt giảm nhân sự, tôi mất việc đúng lúc tuổi không còn trẻ. Ở tuổi này rất khó xin việc mới với mức lương phù hợp. Nhưng may mắn là tôi không rơi vào cảnh mất thu nhập hoàn toàn. Tiền cho thuê nhà đều đặn mỗi tháng giúp tôi sống ổn định suốt 5 năm qua.
>> 'Thuê nhà 12 triệu lời hơn mua chung cư 7 tỷ'
Trong khi đó, nhìn sang một người bạn thân cùng tuổi, tôi thấy một hình ảnh rất khác. Bạn tôi cũng chăm chỉ, đi làm bền bỉ mấy chục năm, nhưng có bao nhiêu tiền tích lũy đều gửi ngân hàng lấy lãi. Hồi trước, mức lãi suất cao nên bạn khá yên tâm. Nhưng vài năm gần đây, lãi suất giảm mạnh, trong khi đồng tiền mất giá, giá nhà lại tăng gấp đôi, gấp ba. Khoản tiết kiệm năm xưa từng đủ mua một căn hộ, giờ chỉ may ra trả được phần tiền đặt cọc.
Ở tuổi 55, bạn tôi vẫn ngày ngày đi làm hơn 10 tiếng ở cơ quan, không dám nghỉ vì sợ mất thu nhập. Trong khi đó, tôi có thể chủ động thời gian, tập thể dục, chăm sóc sức khỏe, thỉnh thoảng đi du lịch ngắn ngày. Thế mới thấy, sự khác biệt không nằm ở việc ai kiếm được nhiều tiền hơn, mà là cách mỗi người sử dụng đồng tiền khi còn trẻ.
Tôi luôn khuyên những người còn trẻ rằng hãy tranh thủ thời gian khi còn khả năng vay và trả nợ, để cố gắng sở hữu nhà càng sớm càng tốt. Nhà không chỉ là chỗ ở, mà còn là tài sản tích lũy dài hạn và một dạng "lương hưu" cho tương lai. Tuổi trẻ, người ta thường nghĩ còn nhiều thời gian. Nhưng thực tế, sức khỏe và khả năng kiếm tiền đều có giới hạn. Đến lúc không còn đủ sức làm việc nữa, muốn mua nhà cũng khó, mà ngân hàng cũng chẳng còn mặn mà cho vay.
