Ngày 25.6, Trường đại học Ngân hàng TP.HCM phối hợp với Trung tâm Trọng tài thương mại quốc tế TGAC tổ chức hội thảo khoa học quốc gia về “Giải quyết tranh chấp kinh doanh thương mại bằng trọng tài thương mại trong bối cảnh mới”.

Tại hội thảo, ông Tôn Trung Tuấn, Phó chánh án TAND khu vực 1 – TP.HCM, đã làm rõ phạm vi thẩm quyền của trọng tài thương mại trong giải quyết tranh chấp bất động sản, nhất là đối với tranh chấp đất đai và nhà ở.

Theo ông Tôn Trung Tuấn, thẩm quyền giải quyết tranh chấp về bất động sản của trọng tài thương mại hiện nay không được quy định cụ thể trong luật Trọng tài thương mại, mà được quy định gián tiếp thông qua các văn bản pháp luật về đất đai và bất động sản.

Căn cứ điều 236 luật Đất đai năm 2024, tranh chấp đất đai được hiểu là tranh chấp về quyền, nghĩa vụ của người sử dụng đất giữa hai hoặc nhiều bên trong quan hệ đất đai. Đối với loại tranh chấp này, pháp luật chỉ trao thẩm quyền giải quyết cho tòa án, hoặc UBND có thẩm quyền theo quy định.

“Điều đó đồng nghĩa, trọng tài thương mại không có thẩm quyền giải quyết các tranh chấp đất đai theo nghĩa hẹp, tức các tranh chấp liên quan trực tiếp đến việc xác lập, thay đổi hoặc chấm dứt quyền sử dụng đất”, ông Tôn Trung Tuấn nói.

Tuy nhiên, theo ông Tuấn, khoản 5 điều 236 luật Đất đai năm 2024 cho phép giải quyết bằng trọng tài thương mại đối với các tranh chấp phát sinh từ hoạt động thương mại liên quan đến đất đai.

Theo đó, mặc dù trọng tài thương mại không có thẩm quyền giải quyết các tranh chấp về quyền sử dụng đất, nhưng vẫn có thể giải quyết các tranh chấp phát sinh từ hợp đồng, hoặc các quan hệ thương mại có đối tượng là quyền sử dụng đất, hoặc bất động sản gắn liền với đất.

Đối với nhà ở, theo điều 194 luật Nhà ở, trọng tài thương mại được giải quyết không chỉ các tranh chấp phát sinh từ giao dịch về nhà ở mà còn cả các tranh chấp liên quan đến quyền sở hữu và quyền sử dụng nhà ở.

Theo điều 158 bộ luật Dân sự năm 2015, quyền sở hữu bao gồm quyền chiếm hữu, quyền sử dụng và quyền định đoạt tài sản. Do đó, về nguyên tắc, các tranh chấp liên quan đến các quyền năng này đối với nhà ở đều có thể thuộc thẩm quyền của trọng tài thương mại nếu các bên có thỏa thuận trọng tài hợp lệ.

Đà Nẵng không di dời Làng Đại học về Tam Kỳ

“Phạm vi điều chỉnh trên bao gồm cả nhà ở hiện có và nhà ở hình thành trong tương lai theo điều 3 luật Nhà ở. Tuy nhiên, tranh chấp liên quan đến nhà ở thuộc sở hữu nhà nước không thuộc phạm vi giải quyết của trọng tài thương mại do gắn liền với hoạt động quản lý tài sản công và lợi ích công cộng”, ông Tôn Trung Tuấn nói.

Khác với luật Trọng tài thương mại năm 2010, luật Nhà ở năm 2023 không đặt ra yêu cầu các bên tranh chấp phải có hoạt động thương mại. Do đó, ngay cả các tranh chấp nhà ở mang tính dân sự giữa cá nhân với nhau cũng có thể được giải quyết bằng trọng tài thương mại nếu tồn tại thỏa thuận trọng tài hợp lệ.

Theo ban tổ chức, cả nước đã có gần 100 trung tâm thương mại được thành lập với gần 1.000 trọng tài viên, trong đó có một số trọng tài viên là người nước ngoài.

Hiện nay đa phần lựa chọn trung tâm trọng tài tại Việt Nam để giải quyết tranh chấp đều là các doanh nghiệp trong nước. Chỉ có một số trung tâm trọng tài hoạt động lâu năm, có nhiều kinh nghiệm và uy tín quốc tế mới thu hút được các khách hàng nước ngoài…

Trọng tài viên Lê Đông Triều, Phó chủ tịch Trung tâm Trọng tài thương mại quốc tế TGAC, cho biết khác với tòa án đã mặc định có thẩm quyền theo luật định, hội đồng trọng tài chỉ có thẩm quyền giải quyết vụ tranh chấp khi các bên có thỏa thuận tự nguyện.

Khi đã có thỏa thuận trọng tài hợp lệ, tòa án sẽ phải từ chối thụ lý vụ án nếu một bên khởi kiện tại tòa án, trừ trường hợp thỏa thuận vô hiệu hoặc không thể thực hiện được.

Các bên tranh chấp có thể chọn những trọng tài viên là những chuyên gia có kiến thức chuyên sâu về lĩnh vực đang tranh chấp (như tranh chấp hợp đồng xây dựng; tranh chấp hợp đồng hợp tác kinh doanh; tranh chấp hợp đồng mua bán thiết bị…) thay vì một thẩm phán ở tòa án.

Buýt mini liệu có phù hợp với TP HCM?

Phán quyết trọng tài là chung thẩm có giá trị thi hành ngay, không qua các cấp phúc thẩm hay giám đốc thẩm kéo dài như tòa án.

Tin Gốc: Thanh Niên