Suy thoái kinh tế luôn mang đến những bất định, nhưng tỷ phú Mark Cuban – “cá mập” đình đám của chương trình Shark Tank – cho rằng việc dự đoán thị trường là vô nghĩa. Thay vào đó, ông đưa ra cẩm nang 9 bước giúp mỗi cá nhân chủ động xây dựng bộ đệm tài chính bền vững.
Đây không chỉ là lời khuyên cho giới đầu tư, mà còn là bài học thực tế cho bất kỳ ai đang muốn giữ vững tay lái trước những cơn gió ngược của nền kinh tế.
Tái cơ cấu nợ, đừng để lãi suất ăn mòn thu nhập
Tỷ phú Cuban nhấn mạnh việc xử lý các khoản nợ lãi suất cao là ưu tiên hàng đầu. “Nợ xấu” giống như một lỗ hổng trong túi tiền, khiến dòng tiền của bạn bị bào mòn bất kể kinh tế đang tăng trưởng hay suy thoái. Việc rà soát, tìm cách chuyển đổi sang các gói vay có lãi suất thấp hơn hoặc ưu đãi là cách nhanh nhất để tối ưu hóa ngân sách cá nhân.
Quỹ dự phòng: “Chìa khóa” của cơ hội
“Cơ hội lớn nhất chỉ đến khi bạn là người có sẵn tiền mặt”, Cuban khẳng định. Một quỹ khẩn cấp đủ sống trong 6 tháng không chỉ giúp bạn an tâm trước các biến cố như mất việc, mà còn là “vé thông hành” để bạn sẵn sàng nắm bắt cơ hội khi người khác buộc phải bán tháo tài sản. Theo vị tỷ phú, trong thời kỳ khó khăn, tiền mặt chính là vị thế.
Hiểu rõ “sức khỏe” doanh nghiệp
Cuban khuyên người lao động đừng đợi đến khi nhận thông báo cắt giảm mới bắt đầu lo lắng mà hãy dành thời gian phân tích cách công ty bạn tạo ra doanh thu. Việc hiểu rõ rủi ro của ngành nghề mình đang làm sẽ giúp bạn sớm nhận diện được các tín hiệu bất ổn, từ đó có lộ trình nâng cao kỹ năng hoặc xây dựng nguồn thu nhập dự phòng ngay từ sớm.
“Nâng cấp” bản thân để không thể thay thế
Trong thời kỳ suy thoái, Cuban luôn khẳng định kỹ năng, cũng giống như tài sản, cần được đầu tư để sinh lãi kép. Việc chủ động học thêm các lĩnh vực mới như AI, phân tích dữ liệu hay quản lý dự án sẽ tạo ra “lớp giáp” bảo vệ bạn trước làn sóng sa thải. Người có kỹ năng càng đa dạng, cơ hội để nhà tuyển dụng giữ chân bạn càng lớn.
Sống như một sinh viên
“Hóa đơn càng thấp, áp lực càng nhỏ”, Cuban chia sẻ triết lý sống tối giản. Điều này không có nghĩa là bạn phải khổ hạnh, mà là cắt giảm những chi phí lãng phí như các dịch vụ đăng ký không sử dụng, đi ăn ngoài quá nhiều. Khi đã quen với lối sống tinh gọn, sự biến động của thu nhập sẽ ít gây ảnh hưởng đến tâm lý và chất lượng cuộc sống của bạn hơn.
Đồ cũ là lựa chọn thông minh
Tại sao phải mua những món đồ mới cứng khi chúng sẽ mất giá ngay khi rời khỏi cửa hàng? Vị tỷ phú khuyến khích ưu tiên mua đồ cũ đối với các vật dụng như xe cộ, nội thất hay đồ điện tử. Việc tiết kiệm từ những món đồ đã qua sử dụng giúp bạn bảo toàn dòng tiền mặt quan trọng, tạo thêm nguồn lực để trả nợ hoặc bổ sung vào quỹ khẩn cấp.
Ngừng tin vào các dự báo của “chuyên gia”
Thế giới vận hành theo hiệu ứng cánh bướm, nơi các sự kiện nhỏ có thể gây ra hệ quả lớn. Cuban cho rằng thay vì chạy theo những dòng tít dự đoán suy thoái từ các chuyên gia, vốn thường có thành tích dự báo không mấy ấn tượng, bạn nên tập trung vào việc chuẩn bị bền bỉ. Hành động dựa trên nỗi sợ từ báo chí chỉ khiến bạn dễ đưa ra các quyết định sai lầm.
Không bán tháo trong hoảng loạn
Lịch sử đã chứng minh, những người bán sạch danh mục đầu tư khi thị trường lao dốc thường là những người thua cuộc lớn nhất. Theo vị tỷ phú, việc giữ vững kỷ luật đầu tư giúp bạn tránh biến những khoản lỗ trên giấy tờ thành lỗ thực tế. Bạn đừng cố gắng căn thời gian để bắt đáy mà hãy kiên trì với danh mục đa dạng và để thời gian phục hồi giá trị.
Thẳng thắn đối diện với “con số thật”
Nhiều người rơi vào cảnh túng quẫn vì không dám đối mặt với các con số tài chính của chính mình. Cuban khuyên bạn hãy kiểm toán chi tiêu, số dư nợ và mức độ an toàn trong công việc ngay lúc này. Việc thành thật với tình hình tài chính cá nhân sẽ giúp bạn có những điều chỉnh cần thiết trước khi tình hình trở nên khó kiểm soát hơn.
Việc chuẩn bị cho suy thoái không bao giờ là quá sớm. Giống như lời khuyên từ các chuyên gia tài chính, sự chủ động và kỷ luật chính là hai yếu tố then chốt giúp mỗi cá nhân không chỉ vượt qua giai đoạn khó khăn mà còn tạo tiền đề cho những bứt phá trong tương lai.
Từ 25/5, Công ty cổ phần Vinhomes triển khai chương trình cho khách đang sở hữu nguồn vàng nhàn rỗi có thể quy đổi thành tiền mặt để mua bất động sản của Vinhomes. Toàn bộ quy trình đổi vàng thành tiền hoặc ngược lại sẽ được thực hiện thông qua các công ty vàng bạc đá quý.
Như vậy, Vinhomes không trực tiếp nhận vàng của khách hàng mua nhà. Thay vào đó, các công ty vàng bạc đá quý sẽ chịu trách nhiệm định giá, quy đổi thành tiền. Nhà đầu tư dùng số tiền này để mua bất động sản của Vinhomes.
Về bản chất, đây không phải đổi vàng lấy nhà mà khách hàng tham gia chương trình trên sẽ bán đứt vàng với mức giá tại thời điểm mua nhà của Vinhomes.
Vinhomes khẳng định sau 5 năm, tùy vào biên độ lợi nhuận, khách hàng có thể lựa chọn một trong hai phương án sau. Thứ nhất là tiếp tục nắm giữ bất động sản của Vinhomes.
Thứ hai, nếu khách hàng trả nhà, họ có thể nhận lại khoản tiền tương đương 110% số vàng đã chuyển đổi. Trong trường hợp thứ hai này - sau 5 năm, giá trị bất động sản không tăng như kỳ vọng hoặc không còn nhu cầu nắm giữ nhà, khách hàng có thể trả lại nhà cho Vinhomes.
Sau đó, họ được hoàn lại đủ khoản tiền để mua lại số vàng đã bỏ ra ban đầu. Cùng với đó, khách hàng còn được nhận thêm khoản lãi tương đương 10% số vàng. Đại diện Vinhomes khẳng định công ty sẽ hoàn trả tiền khách hàng "theo giá vàng tại thời điểm sau 5 năm".
Ví dụ, tháng 5/2026, ông Bắc bán 50 lượng vàng SJC với giá quanh 160 triệu đồng mỗi lượng để nhận gần 8 tỷ đồng và mua một bất động sản vừa ra mắt của Vinhomes tại dự án ở Quảng Ninh. Đến tháng 6/2031, khi thấy giá nhà không như kỳ vọng, ông Bắc chọn trả lại căn nhà cho chủ đầu tư. Giả sử khi đó giá vàng lên 200 triệu đồng mỗi lượng, ông Bắc sẽ được hoàn khoảng 10 tỷ đồng, tương đương giá trị 50 lượng vàng ban đầu theo giá thị trường tại thời điểm 6/2031. Ngoài ra, ông còn nhận thêm khoản lãi tương đương 10% số vàng đã chuyển đổi, tức khoảng 1 tỷ đồng. Tổng giá trị tiền mà khách có thể nhận lại là 11 tỷ đồng.
Trong 5 năm sở hữu nhà theo chương trình quy đổi vàng này, khách hàng được quyền chuyển nhượng hợp đồng mua bán hoặc căn nhà. Bên nhận chuyển nhượng sẽ được kế thừa chương trình này. Vinhomes và các công ty vàng bạc đá quý sẽ hỗ trợ toàn bộ thủ tục liên quan.
Chính sách mới này được Vinhomes đưa ra trong bối cảnh Chính phủ từng nhiều lần yêu cầu Ngân hàng Nhà nước sớm có giải pháp để huy động vàng nhàn rỗi cùng với ngoại tệ trong dân để phục vụ nền kinh tế.
Theo dữ liệu Hội đồng Vàng thế giới (WGC) công bố năm ngoái, Việt Nam nằm trong nhóm tiêu thụ vàng cao nhất khu vực - bình quân mỗi năm tiêu thụ khoảng 55 tấn vàng. Tuy nhiên, theo giới chuyên môn, phần lớn lượng vàng này vẫn nằm trong két của người dân, một nguồn lực khổng lồ chưa được chuyển hóa thành vốn cho nền kinh tế.
Hiện tại, Vinhomes là chủ đầu tư lớn nhất thị trường bất động sản trong nước. Năm nay, công ty mở bán ba đại dự án gồm Hải Vân Bay (Đà Nẵng), Global Gate Hạ Long (Quảng Ninh) và Đô thị Đại học Quốc tế (TP HCM).
Từ nay đến cuối năm, doanh nghiệp họ Vingroup có thể đưa ra thị trường hàng nghìn sản phẩm nhà ở. Công ty đã đặt mục tiêu doanh thu 285.000 tỷ đồng và lãi hợp nhất sau thuế ở mức kỷ lục 60.000 tỷ cả năm nay.
Cụ thể, sản lượng điện được ghi nhận là 1.004,7 triệu kWh trong năm 2026. Con số này chưa từng được ghi nhận từ năm 2024 trở về trước. Năm 2025 đến cao điểm nắng nóng giữa tháng 5 mới bắt đầu ghi nhận sản lượng vượt ngưỡng 1 tỉ kWh/ngày.
Theo NSMO, thực tế này cho thấy nhu cầu sử dụng điện tăng cao rõ rệt qua các năm. Theo đó, công suất cực đại hệ thống điện quốc gia đạt 48.789 MW (vào thời điểm 15h55), tăng 2.512 MW, tương đương với 5,4% so với cùng kỳ năm 2025.
Sản lượng điện toàn quốc đạt 1.004,7 triệu kWh, tăng hơn 69 triệu kWh, tương đương với 7,4% so với cùng kỳ năm 2025.
Sản lượng điện tiêu thụ các miền Bắc/Trung/Nam tương ứng là 464/95/444 triệu kWh, đặc biệt miền Bắc tăng hơn 49 triệu kWh, tương đương với 11,9% so với cùng kỳ năm 2025.
Để đáp ứng nhu cầu điện, NSMO đã huy động từ nguồn thủy điện là 218,1 triệu kWh (chiếm 21,7%); nguồn nhiệt điện than là 552,1 triệu kWh (55,0%); nguồn tua bin khí là 93,8 triệu kWh (9,3%).
Trong đó sản lượng tiêu thụ khí Đông Nam Bộ đạt 10,1 triệu m3 - tối đa theo khả năng cấp khí của hệ thống, khí Tây Nam Bộ đạt 3,3 triệu m3 và khí LNG đạt 3,9 triệu m3. Cơ quan điều độ hệ thống điện không huy động nguồn điện chạy dầu.
Ngoài ra các nguồn năng lượng tái tạo được huy động bao gồm: Điện sinh khối: 5,5 triệu kWh (0,5%); điện gió là 19,8 triệu kWh (2,0%); điện mặt trời là 57,6 triệu kWh (5,7%); điện mặt trời mái nhà là 49,0 triệu kWh (4,9%); nguồn khác là 8,7 triệu kWh (0,9%)
NSMO cho hay hệ thống điện quốc gia trong ngày được vận hành an toàn, ổn định, các nguồn điện được huy động tối ưu, đảm bảo cung ứng điện liên tục, đáp ứng nhu cầu phụ tải tăng cao trong bối cảnh bước vào các tháng mùa khô.
Cơ quan điều độ hệ thống điện quốc gia cho hay để đảm bảo vận hành hệ thống điện an toàn cũng như tối ưu hóa chi phí cho người sử dụng, NSMO khuyến cáo cộng đồng nên áp dụng các giải pháp tiết kiệm và sử dụng năng lượng hiệu quả.
Khuyến nghị này đặc biệt quan trọng trong thời điểm cao điểm mùa khô năm 2026, dự kiến kéo dài từ cuối tháng 4 đến tháng 8-2026, trước mắt trong đợt nắng nóng diện rộng sắp tới (từ ngày 7 đến 14-4) với nền nhiệt độ phổ biến 36-38°C, một số nơi có thể vượt quá 39°C.
Đúng 17h, đóng laptop và rời văn phòng từng được xem là dấu hiệu của một môi trường làm việc văn minh. Nhưng với nhiều tỷ phú và CEO Mỹ, đó lại là tư duy khó tạo ra những người dẫn đầu.
Cuộc tranh luận về chuyện “làm hết giờ hay làm hết việc” đang nóng trở lại sau phát biểu gây chú ý của Kevin O’Leary, nhà đầu tư nổi tiếng của Shark Tank. Ông nói thẳng rằng những người chỉ muốn làm việc từ 9h đến 17h “không làm việc cho tôi” và nên sang công ty đối thủ.
Phát biểu này nhanh chóng tạo ra làn sóng tranh cãi lớn trong giới lao động văn phòng, đặc biệt khi ngày càng nhiều người trẻ ưu tiên cân bằng cuộc sống, sức khỏe tinh thần và thời gian cá nhân hơn là văn hóa “cày cuốc” kiểu cũ.
“Muốn đi xa phải làm hơn phần việc được giao”
Theo tỷ phú Kevin O’Leary, vấn đề lớn nhất của môi trường công sở hiện nay là sự lan rộng của “quiet quitting” - xu hướng nhân viên chỉ làm đúng phần việc tối thiểu theo mô tả công việc.
Vị chủ tịch O’Leary Ventures cho rằng những người giới hạn bản thân trong khung giờ cứng nhắc đang tự làm giảm cơ hội thăng tiến. Theo ông, các công ty luôn đánh giá cao những nhân sự chủ động giải quyết vấn đề và sẵn sàng làm vượt kỳ vọng.
Ông O’Leary nhấn mạnh rằng người được trả lương cao hơn thường không chỉ hoàn thành công việc được giao, mà còn liên tục tạo thêm giá trị cho đội nhóm và doanh nghiệp. Quan điểm này cũng được tỷ phú Mark Cuban nhắc lại trong nhiều cuộc phỏng vấn gần đây. Ông cho rằng nếu muốn “thống trị cuộc chơi”, luôn có người khác đang làm việc nhiều hơn để vượt lên.
Ông Cuban kể rằng trong giai đoạn đầu khởi nghiệp, ông từng sống cùng 6 người trong một căn hộ nhỏ, ban ngày học lập trình, ban đêm làm bartender và không nghỉ phép suốt 7 năm. Theo tỷ phú này, giai đoạn đầu của sự nghiệp gần như không tồn tại khái niệm cân bằng. Đó là thời gian phải chấp nhận đánh đổi để tạo lợi thế cạnh tranh và xây nền tảng tài chính.
Ông Jimmy John Liautaud, nhà sáng lập chuỗi sandwich Jimmy John’s, thậm chí gọi khái niệm cân bằng công việc - cuộc sống là “một trong những điều nhảm nhí nhất từng được tạo ra”. Doanh nhân 62 tuổi cho rằng nhiều người trẻ hiện bước vào kinh doanh với kỳ vọng vừa tăng trưởng nhanh vừa duy trì cuộc sống cân bằng ngay từ đầu, điều mà ông tin là khó khả thi.
Người trẻ lại chọn điều ngược lại
Dù nhiều CEO nổi tiếng tiếp tục bảo vệ văn hóa làm việc cường độ cao, dữ liệu thị trường lao động cho thấy người trẻ ngày càng ưu tiên sự linh hoạt và ranh giới rõ ràng giữa công việc với đời sống cá nhân. Theo khảo sát của KPMG công bố hồi tháng 3, nhiều lao động gen Z sẵn sàng giảm 5.000 USD thu nhập chỉ để đổi lấy môi trường làm việc cân bằng hơn.
Khảo sát Gen Z và Millennials 2025 của Deloitte cũng cho thấy cân bằng cuộc sống tiếp tục là ưu tiên hàng đầu khi người trẻ lựa chọn nơi làm việc, thậm chí quan trọng hơn cả lương với nhiều người.
Báo cáo của ADP năm 2024 cho biết 38% người lao động coi tính linh hoạt về thời gian làm việc là yếu tố quan trọng. Theo kinh tế trưởng ADP Nela Richardson, nhu cầu này sẽ không biến mất mà chỉ thay đổi thứ tự ưu tiên cùng các yếu tố khác như cơ hội phát triển hay mức độ yêu thích công việc.
Không phải lãnh đạo doanh nghiệp nào cũng phản đối việc đặt ranh giới cho công việc. Marc Randolph, đồng sáng lập Netflix, cho biết ông duy trì “giới hạn cứng” suốt nhiều năm khi luôn rời văn phòng lúc 17h mỗi thứ Ba để dành thời gian cho cuộc sống cá nhân.
Tuy nhiên, ngay cả những tỷ phú ủng hộ làm việc cường độ cao cũng bắt đầu thay đổi cách nhìn về sự kiệt sức. Kevin O’Leary gần đây cho rằng việc các nhà sáng lập trẻ khoe làm việc 18 tiếng mỗi ngày là “ngu ngốc”, bởi thiếu ngủ và kiệt sức dễ dẫn tới quyết định sai lầm. Ông Mark Cuban cũng nói ông không muốn đầu tư vào những nhà sáng lập xuất hiện với vẻ ngoài quá mệt mỏi vì điều đó phản ánh rủi ro trong vận hành doanh nghiệp.
Cuộc đổi chác lớn nhất của người đi làm
Điểm chung trong quan điểm của các tỷ phú là họ xem cân bằng công việc - cuộc sống như một “phần thưởng đến sau”, thay vì điều có thể đạt được ngay từ đầu sự nghiệp.
Mark Cuban nói thẳng rằng hiện tại ông có thể chơi với con hay lên máy bay riêng đi du lịch bất cứ lúc nào đơn giản vì đã giàu. Nhưng để có tự do đó, ông từng chấp nhận nhiều năm không cân bằng cuộc sống.
Cách nhìn này đang tạo nên cuộc đổi chác lớn nhất trên thị trường lao động hiện nay. Một bên là tư duy chấp nhận hy sinh thời gian cá nhân ở giai đoạn đầu để đổi lấy cơ hội bứt phá tài chính và quyền kiểm soát thời gian trong tương lai. Bên còn lại ưu tiên sự ổn định, sức khỏe tinh thần và nhịp sống bền vững ngay từ hiện tại.
Điều khiến cuộc tranh luận này thu hút sự chú ý là bởi nó không còn chỉ xoay quanh số giờ làm việc. Đằng sau đó là câu hỏi lớn hơn về định nghĩa thành công trong thời đại mới.
Với nhiều CEO và nhà sáng lập thế hệ cũ, thành công đồng nghĩa với hy sinh mạnh mẽ ở giai đoạn đầu. Nhưng với một bộ phận lao động trẻ, đặc biệt sau đại dịch, thành công ngày càng gắn với khả năng duy trì cuộc sống cá nhân, sức khỏe tinh thần và quyền kiểm soát thời gian của chính mình.
