Kết quả nghiên cứu về xét nghiệm phát hiện sớm đa ung thư (MCED) SPOT-MAS được công bố tại Hội nghị ASCO Breakthrough 2026 diễn ra từ 25-27/6 – một trong năm nghiên cứu nổi bật của hội nghị năm nay. Đây là hội nghị ung thư khu vực châu Á – Thái Bình Dương do Hiệp hội Ung thư Lâm sàng Mỹ (ASCO) phối hợp cùng 16 hội ung thư trong khu vực tổ chức, nhằm cập nhật những tiến bộ mới trong nghiên cứu và điều trị ung thư.
Ung thư gây gần 10 triệu ca tử vong trên toàn cầu mỗi năm, khoảng 70% xảy ra ở các quốc gia thu nhập thấp và trung bình. Tuy nhiên, nhiều nước vẫn chưa có chương trình sàng lọc ung thư quốc gia hoặc chỉ triển khai cho một số bệnh như ung thư vú và cổ tử cung. Điều này khiến nhiều bệnh nhân chỉ được phát hiện khi bệnh đã ở giai đoạn muộn.
SPOT-MAS được phát triển nhằm giải quyết khoảng trống này. Đây là xét nghiệm máu có khả năng phát hiện đồng thời 10 loại ung thư thông qua phân tích DNA khối u tự do trong máu bằng công nghệ đa lớp kết hợp trí tuệ nhân tạo. Đáng chú ý, xét nghiệm có thể phát hiện cả những loại ung thư chưa có phương pháp sàng lọc chuẩn như ung thư gan, dạ dày và vòm họng – các bệnh phổ biến tại châu Á.
Nghiên cứu thực tế trên 84.145 mẫu từ những người được xét nghiệm SPOT-MAS trong thực hành lâm sàng thường quy. Phần lớn người tham gia là người Việt Nam, nữ giới, không hút thuốc lá nhiều, không uống rượu, không mắc viêm gan B hoặc C và không có tiền sử gia đình mắc ung thư. Tuổi trung vị là 46.
Những người có kết quả xét nghiệm dương tính (phát hiện tín hiệu ung thư) được chuyển đến bác sĩ để đánh giá và thực hiện các xét nghiệm chẩn đoán ung thư bổ sung, bao gồm chẩn đoán hình ảnh và/hoặc sinh thiết mô, theo thực hành lâm sàng thường quy. Chỉ những người có ít nhất 12 tháng theo dõi và hoàn tất quy trình chẩn đoán mới được đưa vào phân tích.
Tính đến thời điểm chốt dữ liệu tháng 2/2026, hơn 22.500 người được theo dõi tối thiểu 12 tháng đủ điều kiện phân tích. Kết quả cho thấy SPOT-MAS đạt độ nhạy 79% và độ đặc hiệu 99,9% trong phát hiện tổn thương tiền ung thư và ung thư. Trong số những người có kết quả dương tính, khoảng 2/3 được xác nhận thực sự mắc tiền ung thư hoặc ung thư. Ngược lại, kết quả âm tính có độ tin cậy rất cao, với giá trị tiên đoán âm tính đạt 99,9%.
Ngoài khả năng phát hiện bệnh, SPOT-MAS còn xác định đúng cơ quan nghi ngờ mắc ung thư trong gần 80% trường hợp, giúp bác sĩ định hướng các bước chẩn đoán tiếp theo.
Kết quả nghiên cứu phù hợp với thử nghiệm lâm sàng K-DETEK trước đó trên hơn 9.000 người tại Việt Nam, cho thấy xét nghiệm không chỉ hiệu quả trong môi trường nghiên cứu mà còn có thể triển khai trong thực hành lâm sàng hằng ngày.
Tiến sĩ Nguyễn Lưu Hồng Đăng, Viện Di truyền Y học (TP HCM), cho hay châu Á là châu lục có tình trạng ung thư khác biệt căn bản so với các nhóm dân số mà các xét nghiệm phát hiện sớm đa ung thư khác đã được xác nhận. Ung thư gan, ung thư dạ dày và ung thư vòm họng có tỷ lệ mắc cao tại khu vực này nhưng chưa có chương trình sàng lọc chuẩn. Vì vậy, đây là nghiên cứu thực tế lớn nhất tại châu Á về xét nghiệm phát hiện sớm đa ung thư, đồng thời là báo cáo quy mô lớn đầu tiên được thực hiện trên dân số châu Á.
“Nhóm nghiên cứu sẽ tiếp tục theo dõi người tham gia trong thời gian dài hơn để đánh giá khả năng giảm tử vong do ung thư cũng như hiệu quả kinh tế của việc triển khai xét nghiệm trên diện rộng”, BS Đăng nói.
BS.CK2 Ngô Phi Phương, Viện trưởng Kiểm định Quốc gia Vaccine và Sinh phẩm y tế thuộc Bộ Y tế, tại lễ ký kết hợp tác với Sanofi ngày 2/6, cho biết tăng năng lực kiểm định, quản lý chất lượng vaccine là yêu cầu tất yếu trong bối cảnh nhu cầu sử dụng vaccine ngày càng tăng và Việt Nam hội nhập quốc tế sâu rộng. Điều này không chỉ giúp bảo đảm chất lượng vaccine lưu hành mà còn góp phần củng cố an ninh y tế và tăng khả năng tiếp cận vaccine an toàn, hiệu quả cho người dân.
Những năm gần đây ngành y tế chuyển mạnh từ tư duy tập trung điều trị sang chủ động phòng bệnh. Nghị quyết 72 của Bộ Chính trị ban hành năm 2025 đặt mục tiêu duy trì tỷ lệ tiêm chủng các vaccine thiết yếu trên 95%, đồng thời mở rộng phạm vi và đối tượng của chương trình tiêm chủng.
Vaccine được xem là một trong những thành tựu y tế công cộng quan trọng nhất, góp phần cứu sống hơn 150 triệu người trên thế giới trong 50 năm qua. Để mỗi liều vaccine phát huy hiệu quả và bảo đảm an toàn cho người sử dụng, công tác kiểm định chất lượng trước khi lưu hành là yêu cầu bắt buộc. Mỗi lô vaccine trước khi đưa vào sử dụng đều phải trải qua quá trình đánh giá, kiểm tra nhằm bảo đảm các tiêu chí về an toàn và hiệu lực.
Tại Việt Nam, nhiệm vụ này do Viện Kiểm định Quốc gia Vaccine và Sinh phẩm y tế đảm trách. Đơn vị hiện được WHO công nhận năng lực ở cả lĩnh vực kiểm định phòng thí nghiệm và xuất xưởng vaccine, đồng thời đang tiếp tục cập nhật các phương pháp kiểm định hiện đại nhằm đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của hệ thống tiêm chủng.
Theo thỏa thuận hợp tác giai đoạn 2026-2029, hai bên sẽ tổ chức các hoạt động đào tạo, hội thảo khoa học, chia sẻ kinh nghiệm chuyên môn và hỗ trợ tiếp cận các phương pháp kiểm định vaccine hiện đại. Hai bên cũng thúc đẩy kết nối với các tổ chức chuyên môn trong và ngoài nước nhằm cập nhật các tiêu chuẩn, quy định và thực tiễn kiểm định theo thông lệ quốc tế.
Ông Lucas Steinberg, Giám đốc ngành hàng vaccine kiêm Tổng giám đốc Sanofi Việt Nam, kỳ vọng chương trình hợp tác sẽ góp phần nâng cao năng lực kiểm định vaccine quốc gia, hỗ trợ phát triển hệ thống quản lý chất lượng theo chuẩn quốc tế, qua đó bảo đảm mỗi liều vaccine đến tay người dân đều đáp ứng các yêu cầu về an toàn và hiệu quả.
Tuy nhiên, sự thay đổi nhiệt độ quá nhanh giữa môi trường bên ngoài và phòng kín có thể gây khó chịu rõ rệt. Một số người có thể gặp tình trạng choáng nhẹ, khô cổ họng hoặc nghẹt mũi ngay sau khi bước vào phòng lạnh, theo trang NDTV (Ấn Độ).
Ông Basavaraj S Kumbar, bác sĩ nội khoa tại Bệnh viện Aster Whitefield (Ấn Độ), cho biết việc chuyển từ môi trường nóng sang phòng lạnh khiến hệ điều hòa thân nhiệt bị “quá tải”. Làm lạnh quá nhanh có thể gây đau đầu, nghẹt mũi và kích ứng cổ họng, thậm chí làm nặng thêm tình trạng hen suyễn hoặc viêm xoang.
Ông cũng nhấn mạnh cơ thể cần thời gian để thích nghi. Những thay đổi nhiệt độ đột ngột có thể tạo áp lực lên hệ tim mạch và hô hấp.
Các chuyên gia khuyến nghị nên đứng ở nơi râm mát hoặc khu vực mát trong vài phút trước khi vào phòng máy lạnh. Cách này giúp cơ thể giảm dần tiết mồ hôi, hạn chế co mạch đột ngột và giảm nguy cơ đau đầu, khó chịu.
Theo bác sĩ Kumbar, việc chuyển nhiệt độ từ từ giúp cơ thể thích nghi tốt hơn và hạn chế nguy cơ “sốc nhiệt”.
Ngoài ra, uống đủ nước cũng rất quan trọng. Nắng nóng dễ gây mất nước, làm giảm khả năng thích nghi của cơ thể khi chuyển sang môi trường lạnh.
Bà Nilesh Sonawane, bác sĩ hô hấp tại Phòng khám Apollo (Ấn Độ), cho biết việc sử dụng máy lạnh trong thời gian dài có thể gây đau họng và ho khan. Nguyên nhân chủ yếu là do không khí khô, không phải nhiễm trùng.
Máy lạnh làm giảm độ ẩm trong phòng, khiến niêm mạc đường hô hấp bị khô. Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh (CDC) Mỹ cũng cho biết môi trường có độ ẩm thấp dễ gây kích ứng đường hô hấp.
Nhiệt độ quá thấp có thể làm tăng nguy cơ khô và kích ứng. Mức phù hợp nên duy trì trong khoảng 24 - 26°C. Tránh để luồng gió lạnh thổi trực tiếp vào cơ thể, đặc biệt với người mắc hen suyễn.
Bên cạnh đó, bộ lọc máy lạnh nếu không được vệ sinh định kỳ có thể tích tụ bụi và vi khuẩn, làm giảm chất lượng không khí trong phòng. Việc làm sạch thường xuyên sẽ giúp hạn chế các nguy cơ này và bảo vệ sức khỏe tốt hơn.
Tiến sĩ Lê Thị Hương Giang, Trưởng khoa Tiết chế Dinh dưỡng, Bệnh viện 19-8 (Bộ Công an), cho biết xoài có giá trị dinh dưỡng cao, song là sai lầm nếu ăn 3-4 quả một lúc vì nghĩ "trái cây tự nhiên thì ăn bao nhiêu cũng tốt".
Xoài chín cung cấp vitamin C, beta-caroten (tiền vitamin A), chất xơ và các chất chống oxy hóa. Theo Bộ Nông nghiệp Mỹ (USDA), trong 100 g thịt xoài chín chứa khoảng 60 kcal, 15g carbohydrate, trong đó đường chiếm khoảng 13,7 g trong khi chỉ có 1,6 g chất xơ.
Xoài chín có chỉ số đường huyết ở mức trung bình (GI từ 51-56). Một quả xoài cỡ lớn, nặng khoảng 300-400 g bỏ hạt có thể chứa 45-60 g carbohydrate. Xoài chín lại mềm, ngọt và mọng nước nên rất dễ nuốt, khiến não bộ dễ bỏ qua tín hiệu no của hormone leptin dẫn đến bạn ăn quá mức kiểm soát (overeating).
"Do đó, ăn liên tục 3-4 quả, lượng carbohydrate tương đương với ăn 2-3 bát cơm trắng khiến cơ thể quá tải đường", tiến sĩ nói.
Người trẻ tuổi, thường xuyên vận động, cơ thể có thể tiêu thụ nhanh chóng lượng đường này. Người ít vận động, người thừa cân, gan nhiễm mỡ hoặc đang ở giai đoạn tiền đái tháo đường, ăn nhiều xoài sẽ gây áp lực lớn lên tuyến tụy, làm tăng đột ngột đường huyết và tích lũy mỡ dư thừa.
Ngoài ra, hàm lượng kali (168 mg/100 g) trong xoài rất tốt cho huyết áp của người bình thường, nhưng lại là mối nguy tiềm ẩn với bệnh nhân suy thận mạn giai đoạn muộn. Khả năng đào thải kali của thận ở giai đoạn này đã suy giảm, cơ thể nạp một lượng lớn kali từ xoài có thể gây tăng kali máu, dẫn đến loạn nhịp tim, hại sức khỏe.
Do đó, người đái tháo đường phải kiểm soát khẩu phần. Nên ăn xoài vào các bữa phụ, cách bữa ăn chính ít nhất hai tiếng để tránh hiện tượng cộng hưởng đường huyết, thay vì ăn ngay sau bữa chính.
Người thừa cân, béo phì, gan nhiễm mỡ cần tính toán lượng xoài vào tổng lượng calo nạp vào trong ngày, không coi đây là món ăn vặt "vô thưởng vô phạt". Người suy thận mạn cần tuân thủ nghiêm ngặt lượng kiểm soát kali theo chỉ định của bác sĩ điều trị.
Nhựa ở cuống xoài chứa urushiol, chất có thể gây viêm da tiếp xúc, ngứa, nổi mẩn quanh vùng miệng.
Người có bệnh lý dạ dày nên hạn chế ăn xoài xanh khi đói. Lượng acid hữu cơ và tannin cao trong xoài xanh dễ gây kích ứng niêm mạc, cồn ruột và khó tiêu.
Để an toàn, người trưởng thành khỏe mạnh chỉ nên ăn 150-200 g xoài chín/lần (khoảng nửa quả đến một quả cỡ vừa). Không ăn quá hai lần mỗi ngày.
"Thực phẩm chỉ thực sự là 'thuốc bổ' khi được nạp vào đúng lượng và đúng thời điểm", tiến sĩ Giang nói.
