Tiến sĩ Shelly Mahajan, Giám đốc Phòng xét nghiệm tại Mahajan Imaging & Labs (Ấn Độ), cho biết: Bước sang tuổi 40, cơ thể nam giới bắt đầu có những thay đổi âm thầm về mặt sinh hóa. Quá trình trao đổi chất thay đổi, nội tiết tố biến động và những tác động của lối sống trong nhiều năm bắt đầu bộc lộ rõ hơn.
Dưới đây là các xét nghiệm tầm soát được bà đề xuất nam giới từ tuổi 40 nên thực hiện, theo Times of India (Ấn Độ).
Trên thực tế, các mảng xơ vữa có thể tích tụ trong động mạch suốt nhiều năm mà không gây khó chịu đáng kể.
Các chuyên gia khuyến nghị nam giới nên kiểm tra mỡ máu định kỳ. Xét nghiệm này đánh giá cholesterol toàn phần, LDL (cholesterol “xấu”), HDL (cholesterol “tốt”) và triglyceride. Kết hợp với theo dõi huyết áp thường xuyên, các chỉ số này có thể giúp phát hiện nguy cơ tim mạch từ rất sớm, trước khi xảy ra nhồi máu cơ tim hoặc đột quỵ.
Tiến sĩ Mahajan nhận định: “Bước sang tuổi 40 thường đi kèm với tình trạng ít vận động và tích tụ mỡ bụng, đây là những yếu tố quan trọng dẫn đến đề kháng insulin”.
Ngoài xét nghiệm đường huyết lúc đói, nhiều chuyên gia khuyến nghị thực hiện xét nghiệm HbA1c vì chỉ số này phản ánh mức đường huyết trung bình trong khoảng 2 – 3 tháng trước đó.
Việc phát hiện tiền tiểu đường từ sớm có thể mang lại khác biệt lớn. Trong nhiều trường hợp, thay đổi chế độ ăn uống, giảm cân và tăng cường vận động có thể trì hoãn hoặc ngăn ngừa bệnh tiểu đường loại 2.
Theo tuổi tác, tuyến tiền liệt sẽ có những thay đổi tự nhiên. Phần lớn là lành tính nhưng một số trường hợp có thể liên quan đến các bệnh lý nghiêm trọng, bao gồm ung thư.
Điều quan trọng là ung thư tuyến tiền liệt giai đoạn sớm thường không gây triệu chứng. Theo tiến sĩ Mahajan, nam giới nên trao đổi với bác sĩ về việc tầm soát tuyến tiền liệt. Việc đánh giá thường bao gồm xét nghiệm PSA và thăm khám trực tràng trong những trường hợp phù hợp.
Kiểm tra gan, thận hoạt động liên tục để chuyển hóa, xử lý chất dinh dưỡng và loại bỏ các chất thải, độc tố khỏi cơ thể. Tuy nhiên, đây cũng là những cơ quan có thể bị tổn thương trong thời gian dài mà không biểu hiện triệu chứng rõ rệt.
Nam giới nên xét nghiệm chức năng gan (LFT) để giúp đánh giá các enzyme và protein phản ánh sức khỏe gan; xét nghiệm chức năng thận (KFT) giúp đánh giá các chỉ số như creatinine.
Theo tiến sĩ Mahajan, thiếu các vitamin này có thể gây mệt mỏi kéo dài, yếu cơ, giảm khả năng tập trung và dễ bị nhầm với biểu hiện của căng thẳng hoặc tuổi tác.
Vitamin D thấp còn có thể ảnh hưởng đến khả năng hấp thu canxi, từ đó làm giảm mật độ xương theo thời gian. Các xét nghiệm máu đơn giản có thể giúp phát hiện tình trạng thiếu hụt và hướng dẫn bổ sung phù hợp thay vì tự ý dùng thực phẩm chức năng.
Thông qua hợp tác này, Bệnh viện Đại học Y Dược TP.HCM kỳ vọng mạng lưới KMOLs (đội ngũ chuyên gia y tế tạo ảnh hưởng - Key Medical Opinion Leaders) không chỉ đóng vai trò chuyên môn mà còn góp phần lan tỏa kiến thức y khoa chính thống, giúp nâng cao nhận thức và hành vi chăm sóc sức khỏe của người dân.
Phát biểu tại sự kiện, phó giáo sư - tiến sĩ - bác sĩ Lê Khắc Bảo, Phó giám đốc bệnh viện, cho biết trong bối cảnh thông tin y tế trên môi trường số ngày càng đa chiều, việc bảo đảm tính chính xác và định hướng đúng cho cộng đồng là trách nhiệm của cơ sở y tế và đội ngũ chuyên gia.
Theo thạc sĩ Đỗ Thị Nam Phương, Trưởng Trung tâm Truyền thông bệnh viện, truyền thông trong lĩnh vực y tế cần bảo đảm tính chuẩn mực, tinh tế và nhân văn. Việc phối hợp với Red Communications được kỳ vọng giúp mở rộng hoạt động của các chuyên gia y tế trên nền tảng truyền thông số, đồng thời tăng cường năng lực truyền đạt kiến thức chuyên môn một cách phù hợp, chính xác và bền vững.
Bà Sue Le, Giám đốc Điều hành Red Communications, cho rằng các KMOLs không chỉ giữ vai trò chuyên môn mà còn tham gia định hướng thông tin và đối thoại xã hội về sức khỏe.
Sự hợp tác này hướng đến kết nối giữa năng lực chuyên môn của bệnh viện và kinh nghiệm truyền thông, thông qua các nền tảng nội dung và chương trình đào tạo, giúp chuyên gia y tế nâng cao kỹ năng truyền đạt kiến thức khoa học một cách dễ tiếp cận với cộng đồng.
Trong khi không ít người tin vào tác dụng “thần kỳ” của dầu cá với huyết áp, các nghiên cứu liên quan lại cho kết quả không đồng nhất. Một số nghiên cứu cho thấy dầu cá có thể giúp hạ huyết áp, trong khi một số khác lại không ghi nhận tác dụng này. Do đó, cần nhìn nhận rõ hiệu quả này là có giới hạn để tránh lạm dụng, theo Health (Mỹ).
Một phân tích năm 2022 cho thấy bổ sung 2 - 3 g omega-3 mỗi ngày giúp hạ huyết áp ở mức khiêm tốn, hiệu quả này đặc biệt rõ hơn ở người đã tăng huyết áp. Tuy vậy, lợi ích bổ sung của dầu cá ở những người đang dùng thuốc hạ áp vẫn chưa được làm rõ.
Với người có huyết áp bình thường, việc bổ sung dầu cá thường ít hoặc không làm thay đổi huyết áp.
Một lý do khiến kết quả của các nghiên cứu khác nhau là vì trên thị trường có nhiều loại sản phẩm dầu cá với tỷ lệ DHA và EPA khác nhau. Ngoài ra, các nghiên cứu cũng sử dụng liều lượng không thống nhất; có liều cho thấy hiệu quả, có liều thì không.
Dù chưa có bằng chứng chắc chắn, một số nghiên cứu cho rằng omega-3 trong dầu cá có thể giúp mạch máu thư giãn và giãn rộng hơn. Điều này về lý thuyết có thể làm giảm viêm và cải thiện chức năng mạch máu.
Omega-3 cũng được cho là giúp giảm stress oxy hóa - tình trạng tích tụ các gốc tự do gây tổn thương tế bào và có liên quan đến tăng huyết áp.
Dầu cá nhìn chung khá an toàn, nhưng vẫn có thể gây tác dụng phụ. Nhẹ thì có thể gây vị tanh trong miệng, ợ nóng. Nặng hơn, một số nghiên cứu ghi nhận nguy cơ tăng rung nhĩ, tăng cholesterol LDL và nguy cơ chảy máu.
Các bác sĩ thường không khuyến khích dùng viên dầu cá như lựa chọn bổ sung thường quy nếu không có chỉ định cụ thể. Thay vào đó, chuyên gia ưu tiên bổ sung omega-3 từ thực phẩm tự nhiên.
Các loại cá béo như cá hồi, cá thu, cá ngừ albacore, cá hồi nước ngọt và cá mòi là nguồn omega-3 tốt. Hiệp hội Tim mạch Mỹ (AHA) khuyến nghị ăn 2 khẩu phần cá (mỗi khẩu phần khoảng 100 gram) mỗi tuần.
Trước khi sử dụng dầu cá, nên trao đổi với bác sĩ hoặc dược sĩ để được tư vấn lợi ích và nguy cơ dựa trên tình trạng sức khỏe cá nhân.
Thông thường, hạn sử dụng của các loại dầu ăn phổ biến trên thị trường khi chưa mở nắp là từ 18 đến 24 tháng, theo trang HK01. Tuy nhiên, mốc thời gian in trên nhãn chai này chỉ áp dụng cho trường hợp thùng dầu được niêm phong hoàn toàn, cách ly tuyệt đối với không khí. Nó hoàn toàn không đồng nghĩa với việc dầu sau khi mở nắp vẫn có thể để lâu như vậy mà không bị biến chất.
Một khi thùng dầu đã mở nắp và tiếp xúc với không khí, các axit béo trong dầu sẽ liên tục xảy ra phản ứng oxy hóa với oxy. Quá trình này khiến dầu bị ôi thiu, biến chất theo thời gian, đồng thời sản sinh ra các loại phụ phẩm có hại cho cơ thể người như peroxide, aldehyde và ketone.
4 dấu hiệu cảnh báo dầu ăn đã biến chất hoàn toàn
Nếu dầu ăn lưu trữ tại nhà xuất hiện các dấu hiệu rõ rệt sau đây, điều đó chứng tỏ dầu đã bị biến chất nghiêm trọng, tuyệt đối không được tiếp tục sử dụng:
Mùi gắt: Xuất hiện mùi hôi dầu, mùi khét hoặc mùi ôi thiu gây kích ứng mũi rõ rệt.
Trạng thái thay đổi: Chất dầu vốn trong suốt, bóng bẩy trở nên vẩn đục; xuất hiện cặn ở đáy hoặc phân lớp trên - dưới rõ rệt.
Vị bất thường: Khi nếm thử có vị đắng, chát dị thường.
Mất mùi hương: Dầu hoàn toàn mất đi mùi thơm tự nhiên vốn có.
Dầu ăn mở nắp bao lâu thì biến chất?
Các số liệu nghiên cứu liên quan chỉ ra rằng, với loại dầu ăn đóng chai lớn dung tích 5 lít phổ biến, trong điều kiện mở - đóng nắp hàng ngày để sử dụng, chỉ đến ngày thứ 42 đến 63, chỉ số peroxide (chỉ số oxy hóa) đã vượt quá tiêu chuẩn an toàn. Thậm chí đối với loại chai nhỏ dung tích 1 lít, sau khi mở nắp và dùng từ 28 đến 56 ngày, chỉ số peroxide cũng sẽ vượt ngưỡng an toàn.
Dựa trên lượng lớn dữ liệu thực nghiệm, các chuyên gia trong lĩnh vực thực phẩm và dinh dưỡng đưa ra lời khuyên rõ ràng:
Việc này nhằm hạn chế tối đa việc dầu ăn tiếp xúc lâu ngày với không khí dẫn đến oxy hóa và biến chất.
Mối nguy hại khi tích tụ độc tố lâu ngày
Các bác sĩ đồng thời đưa ra cảnh báo, nếu vô tình ăn phải dầu biến chất có chỉ số peroxide vượt chuẩn một vài lần, khả năng chuyển hóa của một người trưởng thành bình thường hoàn toàn có thể đào thải được, cơ thể sẽ không xuất hiện tổn thương nghiêm trọng ngay lập tức.
Tuy nhiên, nếu ăn loại dầu không đạt chuẩn này liên tục từ ngày này sang ngày khác, từ tháng này qua tháng nọ, tổn thương tích tụ theo thời gian sẽ kích ứng liên tục lên niêm mạc đường tiêu hóa. Điều này rất dễ dẫn đến các triệu chứng khó chịu như buồn nôn, nôn mửa, đau bụng, tiêu chảy, và việc dung nạp lâu dài chắc chắn sẽ kéo theo nhiều rủi ro tiềm ẩn khác cho sức khỏe.
