Trên chính trường Mỹ, không ít phó tổng thống từng được xem là người kế nhiệm tự nhiên của tổng thống, nhưng cuối cùng lại thất bại khi bước vào cuộc đua giành Nhà Trắng. Với ông JD Vance, hồ sơ Iran có thể trở thành bước ngoặt quyết định liệu ông có thực sự trở thành người thừa kế chính trị của Tổng thống Donald Trump hay không.
Theo Reuters, ông Trump đã giao cho ông Vance vai trò dẫn dắt các cuộc đàm phán, nhằm triển khai thỏa thuận hòa bình tạm thời vừa đạt được giữa Mỹ và Iran sau gần 3 tháng xung đột. Đây được xem là nhiệm vụ đối ngoại quan trọng nhất mà ông Vance từng đảm nhận kể từ khi bước vào Nhà Trắng hồi đầu năm nay.
Thỏa thuận tạm thời được công bố hôm 18/6 mới chỉ giúp đình chỉ các hoạt động quân sự giữa hai bên. Những vấn đề cốt lõi nhất vẫn chưa được giải quyết, bao gồm chương trình hạt nhân của Iran, mạng lưới các lực lượng đồng minh của Tehran tại Trung Đông cũng như tương lai của eo biển Hormuz – tuyến hàng hải chiến lược vận chuyển khoảng 20% lượng dầu mỏ giao dịch trên toàn cầu.
Điều đó đồng nghĩa với việc 60 ngày đàm phán có thể quyết định không chỉ tương lai an ninh Trung Đông mà còn cả sự nghiệp chính trị của ông JD Vance.
“Bài kiểm tra” ở tầm chiến lược
Trước khi trở thành Phó Tổng thống, ông JD Vance chủ yếu được biết đến như một gương mặt đại diện cho thế hệ chính trị gia Cộng hòa mới nổi lên cùng phong trào “Nước Mỹ trên hết” của Tổng thống Trump.
Từ các vấn đề nhập cư, thương mại, sản xuất công nghiệp đến chính sách kinh tế, ông Vance luôn thể hiện quan điểm bảo hộ mạnh mẽ và ưu tiên lợi ích trong nước. Tuy nhiên, ông chưa có nhiều cơ hội chứng minh năng lực trong các hồ sơ đối ngoại lớn.
Khác với Ngoại trưởng Marco Rubio hay nhiều nhân vật kỳ cựu khác trong chính quyền, ông Vance chưa có nhiều kinh nghiệm xử lý các cuộc khủng hoảng quốc tế phức tạp.
Chính vì vậy, việc ông Trump lựa chọn Phó Tổng thống Vance thay vì Ngoại trưởng Rubio làm gương mặt đại diện cho tiến trình đàm phán với Iran đã thu hút sự chú ý đặc biệt tại Washington.
Hãng tin Reuters dẫn lời Thượng nghị sĩ Lindsey Graham – một trong những nhân vật có ảnh hưởng lớn về chính sách đối ngoại trong đảng Cộng hòa – gọi ông Vance là “kiến trúc sư” của thỏa thuận hòa bình hiện nay và cho rằng chính ông nên là người trình bày bất kỳ thỏa thuận cuối cùng nào trước Thượng viện Mỹ.
Nhận xét này cho thấy vai trò của ông Vance không đơn thuần mang tính nghi thức mà đang ngày càng được đẩy lên vị trí trung tâm, trong một trong những hồ sơ đối ngoại quan trọng nhất của chính quyền Tổng thống Trump.
Gương mặt đại diện cho xu hướng mới của đảng Cộng hòa
Một trong những lý do khiến Phó Tổng thống Vance được lựa chọn có thể nằm ở chính quan điểm đối ngoại của ông.
Trong khi nhiều nhân vật Cộng hòa truyền thống ủng hộ lập trường cứng rắn hơn với Iran, ông Vance nhiều lần cảnh báo về nguy cơ Mỹ bị cuốn sâu hơn vào các cuộc xung đột tại Trung Đông.
Ông thuộc nhóm chính trị gia đang nổi lên trong đảng Cộng hòa với quan điểm hạn chế các cam kết quân sự kéo dài ở nước ngoài, tập trung nguồn lực cho cạnh tranh chiến lược với Trung Quốc và ưu tiên các giải pháp ngoại giao nếu có thể.
Trong các cuộc phỏng vấn gần đây, ông Vance công khai phản đối việc mở rộng chiến dịch quân sự chống Iran, đồng thời nhấn mạnh rằng Washington cần tìm kiếm một lối thoát ngoại giao thay vì tiếp tục leo thang xung đột.
Quan điểm này phản ánh sự thay đổi đáng kể trong nội bộ đảng Cộng hòa so với giai đoạn đầu thế kỷ XXI, khi chính quyền cựu Tổng thống George W. Bush theo đuổi những chiến dịch quân sự quy mô lớn tại Afghanistan và Iraq.
Nói cách khác, hồ sơ Iran hiện nay không chỉ là phép thử đối với cá nhân ông Vance mà còn là phép thử đối với toàn bộ trường phái chính trị mà ông đại diện.
Bản thân Tổng thống Trump cũng thừa nhận đây là nhiệm vụ đầy rủi ro. Tại Hội nghị Thượng đỉnh G7 ở Pháp, ông Trump nói đùa rằng nếu tiến trình hòa bình thành công thì ông sẽ nhận công lao, còn nếu thất bại thì ông Vance có trách nhiệm. Dù chỉ là một câu nói mang tính hài hước, phát biểu này phản ánh thực tế rằng mọi kết quả của tiến trình đàm phán đều sẽ gắn chặt với hình ảnh chính trị của vị Phó Tổng thống Mỹ.
Nếu các cuộc thương lượng giúp duy trì hòa bình, hạn chế nguy cơ bùng phát xung đột mới và đạt được những nhượng bộ đáng kể từ Tehran, ông Vance có thể nổi lên như ứng viên hàng đầu của đảng Cộng hòa cho cuộc bầu cử năm 2028. Ngược lại, nếu thỏa thuận đổ vỡ và Trung Đông tiếp tục rơi vào bất ổn, đây có thể trở thành thất bại đối ngoại lớn đầu tiên trong sự nghiệp chính trị của ông.
Đáng chú ý, mọi việc đang diễn ra trong bối cảnh ông Vance vừa phát hành cuốn sách mới mang tên “Communion”, kể về hành trình cải đạo sang Công giáo của ông Trong nhiều cuộc phỏng vấn quảng bá sách, ông đồng thời phải trả lời các câu hỏi liên quan đến Iran, chính sách đối ngoại và tương lai chính trị cá nhân.
Sự giao thoa giữa chiến dịch quảng bá hình ảnh cá nhân và vai trò nhà đàm phán quốc tế khiến ông Vance trở thành một trong những nhân vật được theo dõi sát sao nhất tại Washington hiện nay.
Cuộc đua năm 2028 đã bắt đầu?
Mặc dù còn hơn 2 năm nữa mới tới cuộc bầu cử tổng thống Mỹ tiếp theo, giới quan sát chính trị nước này ngày càng xem ông Vance là một trong những ứng viên tiềm năng nhất của đảng Cộng hòa.
Tuy nhiên, ông không phải người duy nhất. Ngoại trưởng Marco Rubio, Thống đốc Florida Ron DeSantis hay một số gương mặt bảo thủ khác cũng được nhắc đến như những ứng viên có thể tranh cử vào năm 2028.
Trong bối cảnh đó, việc ông Trump trao cho Phó Tổng thống Vance vai trò trung tâm trong hồ sơ Iran được nhiều nhà phân tích xem như một cuộc “sát hạch thực chiến”, nhằm đánh giá năng lực lãnh đạo của người được coi là gương mặt tiêu biểu cho thế hệ hậu Trump.
Kết quả cuối cùng của tiến trình đàm phán vẫn còn là dấu hỏi lớn. Nhưng có một điều gần như chắc chắn: nếu hồ sơ Iran thành công, ông Vance sẽ bước ra khỏi cái bóng của Tổng thống Donald Trump, với tư cách một chính khách có khả năng xử lý những cuộc khủng hoảng quốc tế phức tạp. Còn nếu thất bại, đây có thể là bài học đắt giá đầu tiên trên con đường hướng tới Nhà Trắng.
Trong chính trị Mỹ, không phải ai cũng được trao cơ hội chứng minh năng lực ở cấp độ chiến lược từ rất sớm. Nhưng cũng hiếm có ai phải đối mặt với áp lực lớn như ông Vance vào thời điểm hiện nay.
Chiều tối 5-5 tại New Delhi, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm và đoàn đại biểu cấp cao Việt Nam đã gặp gỡ cán bộ, nhân viên đại sứ quán và cộng đồng người Việt Nam tại Ấn Độ.
Tại cuộc gặp, Đại sứ Việt Nam tại Ấn Độ Nguyễn Thanh Hải cho biết cộng đồng người Việt Nam tại Ấn Độ luôn đoàn kết, gắn bó, được chính quyền và nhân dân sở tại tôn trọng. Bà con luôn quan tâm đến tình hình phát triển của đất nước; phấn khởi, tự hào trước vị thế quốc tế của đất nước ngày càng được nâng cao.
Với chuyến thăm lần này của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm, kiều bào tin tưởng sẽ mở ra một giai đoạn phát triển mới, đưa quan hệ Đối tác chiến lược toàn diện Việt Nam - Ấn Độ phát triển sâu rộng, thiết thực hơn.
Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đánh giá cao và biểu dương Đại sứ quán, cơ quan đại diện và cộng đồng người Việt Nam tại Ấn Độ đã phối hợp tổ chức chuyến thăm lần này rất chu đáo, toàn diện, với nhiều hoạt động thiết thực, thể hiện tinh thần trách nhiệm, tính chuyên nghiệp và sự tận tâm với nhiệm vụ đối ngoại của Đảng, Nhà nước.
Ông vui mừng nhận thấy cộng đồng người Việt tại Ấn Độ ngày càng trưởng thành, đoàn kết, hội nhập tốt, có nhiều đóng góp thiết thực cho quan hệ hai nước. Cộng đồng trí thức, lưu học sinh, tăng ni đang theo học tại các trường Phật giáo tại Ấn Độ, là một lực lượng giàu tiềm năng, được đào tạo trong môi trường học thuật thuận lợi, tiếp cận những tri thức tiên tiến và các lĩnh vực mà Ấn Độ có thế mạnh.
Tổng Bí thư, Chủ tịch nước khẳng định Đảng và Nhà nước luôn dành sự quan tâm sâu sắc, coi cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài là bộ phận không tách rời và là nguồn lực quan trọng của dân tộc.
Chia sẻ thêm một số nét nổi bật về tình hình trong nước và chuyến thăm lần này, người đứng đầu Đảng, Nhà nước nhấn mạnh trong khuôn khổ chuyến công tác, đoàn sẽ có nhiều hoạt động phong phú, thiết thực, qua đó góp phần làm sâu sắc hơn tin cậy chính trị, mở rộng hợp tác thực chất, tạo xung lực mới cho quan hệ hai nước.
Hai nước có nhiều dư địa hợp tác trên các lĩnh vực; có nhiều sự tương đồng về văn hóa là nền tảng quan trọng để thúc đẩy giao lưu nhân dân, tăng cường hiểu biết lẫn nhau, góp phần mở rộng quan hệ hợp tác, phát huy những tiềm năng, lợi thế của mỗi bên.
Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm mong muốn các trí thức, sinh viên Việt Nam tại Ấn Độ tiếp tục nỗ lực học tập, nghiên cứu, chủ động kết nối với trong nước, tham gia các mạng lưới tri thức, chuyển giao công nghệ, đề xuất sáng kiến phục vụ phát triển đất nước.
Cộng đồng doanh nghiệp và người lao động tiếp tục phát huy tinh thần năng động, sáng tạo, tận dụng tốt các cơ hội hợp tác kinh tế giữa hai nước; góp phần kết nối thị trường, thúc đẩy thương mại, đầu tư, chuỗi cung ứng.
Mỗi người Việt Nam tại Ấn Độ chính là một "đại sứ nhân dân", góp phần lan tỏa hình ảnh đất nước, con người Việt Nam, tiếp tục gìn giữ bản sắc văn hóa dân tộc, giữ gìn tiếng Việt, nuôi dưỡng tình yêu quê hương trong thế hệ trẻ; đồng thời tích cực hội nhập, tôn trọng pháp luật và văn hóa sở tại.
Các gia đình Việt - Ấn cần tiếp tục là những "nhịp cầu sống", nơi hai nền văn hóa giao thoa, lan tỏa và bền vững. Các hội đoàn tiếp tục củng cố tổ chức, phát huy vai trò kết nối, xây dựng cộng đồng ngày càng vững mạnh, hướng về Tổ quốc.
Với Đại sứ quán Việt Nam tại Ấn Độ, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đề nghị đại sứ quán và các cơ quan đại diện tiếp tục phát huy tinh thần đoàn kết, trách nhiệm, đổi mới, sáng tạo, làm sâu sắc hơn nữa quan hệ Việt Nam - Ấn Độ. Đồng thời chăm lo tốt hơn công tác cộng đồng, tăng cường gắn kết kiều bào với trong nước. Các cơ quan đại diện không chỉ là cầu nối quan hệ giữa hai nước, mà còn phải là chỗ dựa tin cậy của cộng đồng người Việt tại Ấn Độ.
Theo Hãng tin AFP ngày 28-4, phát biểu tại cuộc họp báo chung với Tổng thống Estonia Alar Karis, Tổng thống Phần Lan Alexander Stubb nhấn mạnh vai trò then chốt của quân đội Ukraine, gọi đây là "lực lượng lớn nhất, hiệu quả nhất và hiện đại nhất ở châu Âu".
"Thay vì nghĩ rằng Ukraine cần châu Âu, có lẽ chúng ta nên nghĩ rằng chính châu Âu cần Ukraine nhiều hơn", ông Stubb nói.
Theo ông, thay vì chỉ nhìn nhận Ukraine như một bên cần được hỗ trợ, các nước châu Âu nên đánh giá lại mức độ phụ thuộc chiến lược của mình vào Kiev, cả trong khuôn khổ Liên minh châu Âu (EU) lẫn Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO).
Trong những năm gần đây, châu Âu đã tăng tốc củng cố năng lực phòng thủ nhằm ứng phó với cuộc xung đột kéo dài giữa Nga và Ukraine, cũng như các hình thức tấn công "lai" từ Matxcơva như sử dụng máy bay không người lái, nghi phá hoại và chiến dịch truyền thông thông tin sai lệch.
Trong bối cảnh đó, cả Phần Lan và Estonia đều công khai ủng hộ nguyện vọng gia nhập EU và NATO của Ukraine.
Dù nhìn chung các nhà lãnh đạo châu Âu vẫn ủng hộ nguyện vọng này của Ukraine, nhưng khối này chưa sẵn sàng thúc đẩy tiến trình để Kiev thực sự trở thành thành viên chính thức, bất chấp những lời kêu gọi từ Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky.
Về phần NATO, triển vọng trở thành một phần khối này của Kiev vẫn còn nhiều trở ngại, khi Tổng thống Mỹ Donald Trump thể hiện lập trường phản đối việc mở rộng liên minh để kết nạp thêm thành viên.
Đáng chú ý, ông Stubb cho rằng tình hình chiến trường gần đây đang có dấu hiệu chuyển biến có lợi cho Ukraine.
Dẫn các số liệu mới nhất, ông cho biết tổn thất của phía Nga đã tăng lên mức 30.000 - 35.000 binh sĩ mỗi tháng, với tỉ lệ thương vong ước tính là cứ một binh sĩ Ukraine thì có năm binh sĩ Nga.
"Nếu nhìn vào bốn tháng qua, Ukraine thực tế đang làm tốt hơn Nga", ông nói.
Ngoài ra, nhà lãnh đạo cũng nhận định Ukraine đã cải thiện đáng kể năng lực tấn công tầm xa, hiện có thể phóng nhiều tên lửa và máy bay không người lái vào lãnh thổ Nga hơn so với chiều ngược lại. Trong khi đó tốc độ tiến quân của Nga bị đánh giá là chậm, với chi phí rất lớn về nhân lực, khoảng 250 binh sĩ thiệt mạng cho mỗi km² kiểm soát được.
CBS News ngày 4/5 dẫn lời các quan chức quốc phòng Mỹ tiết lộ USS Truxtun cùng USS Mason là hai khu trục hạm tiên phong vượt qua eo biển Hormuz, nhằm thiết lập trận địa phòng không đa tầng ở vịnh Ba Tư và hỗ trợ các tàu hàng rời khỏi khu vực.
"Hai chiến hạm, được hỗ trợ bởi trực thăng vũ trang Apache và các máy bay khác, đã đối mặt hàng loạt đòn tấn công hiệp đồng của đối phương trong quá trình di chuyển. Iran đã triển khai xuồng cao tốc, tên lửa và máy bay không người lái nhắm vào các tàu này", một quan chức cho hay.
Một người khác mô tả nỗ lực của Iran là "mưa hỏa lực", với những đòn tập kích không ngừng nghỉ, nhưng không nêu cụ thể số lượng mục tiêu bị đánh chặn.
Các quan chức nhấn mạnh tàu chiến Mỹ đã triển khai những biện pháp phòng thủ kết hợp với hỗ trợ từ không quân, đánh chặn thành công và răn đe mọi mối đe dọa. "Không vũ khí nào của đối phương tiếp cận được tàu chiến", một người nói.
Đô đốc Brad Cooper, chỉ huy Bộ tư lệnh Trung tâm (CENTCOM) thuộc quân đội Mỹ, hôm 4/5 xác nhận hai tàu khu trục đã tiến vào vịnh Ba Tư, nhằm phối hợp cùng các khu trục hạm trên biển Arab để tạo thành "ô phòng không" bảo vệ hoạt động vận tải thương mại.
"Trong vài tuần qua, chúng tôi đã sử dụng năng lực khó bị phát hiện để mở đường, sau đó kiểm chứng kết quả bằng nhiều cách. Cuối cùng, chúng tôi chấp nhận rủi ro và để tàu chiến Mỹ di chuyển trước làm gương. Chúng tôi đã triển khai công nghệ quân sự một cách độc đáo để tạo ra tuyến đường tự do, không bị cản trở bởi bất kỳ yếu tố gì trên eo biển", đô đốc Cooper cho biết.
USS Mason và USS Truxtun đều thuộc phiên bản Flight IIA của lớp tàu khu trục Arleigh Burke, mỗi chiếc có giá ước tính 1-1,5 tỷ USD. Tàu có chiều dài 155 m và lượng giãn nước hơn 9.700 tấn, được trang bị lá chắn Aegis, hệ thống đóng vai trò xương sống trong mạng lưới phòng thủ đa tầng của hải quân Mỹ.
Mỗi tàu được trang bị 96 ống phóng thẳng đứng chia làm hai cụm trước và sau thượng tầng, có khả năng sử dụng tên lửa hành trình Tomahawk, tên lửa phòng không tầm xa SM-2 và SM-3, cùng tên lửa chống ngầm RUM-139 VL-ASROC.
USS Mason là tàu chỉ huy phòng không của Nhóm tác chiến tàu sân bay George H. W. Bush, vừa di chuyển vào khu vực tác chiến của CENTCOM vào giữa tháng 4. USS Truxtun thuộc nhóm 10 chiến hạm triển khai độc lập ở khu vực, không thuộc biên chế nhóm tác chiến tàu sân bay.
