Theo Hãng tin AFP ngày 28-4, phát biểu tại cuộc họp báo chung với Tổng thống Estonia Alar Karis, Tổng thống Phần Lan Alexander Stubb nhấn mạnh vai trò then chốt của quân đội Ukraine, gọi đây là “lực lượng lớn nhất, hiệu quả nhất và hiện đại nhất ở châu Âu”.
“Thay vì nghĩ rằng Ukraine cần châu Âu, có lẽ chúng ta nên nghĩ rằng chính châu Âu cần Ukraine nhiều hơn”, ông Stubb nói.
Theo ông, thay vì chỉ nhìn nhận Ukraine như một bên cần được hỗ trợ, các nước châu Âu nên đánh giá lại mức độ phụ thuộc chiến lược của mình vào Kiev, cả trong khuôn khổ Liên minh châu Âu (EU) lẫn Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO).
Trong những năm gần đây, châu Âu đã tăng tốc củng cố năng lực phòng thủ nhằm ứng phó với cuộc xung đột kéo dài giữa Nga và Ukraine, cũng như các hình thức tấn công “lai” từ Matxcơva như sử dụng máy bay không người lái, nghi phá hoại và chiến dịch truyền thông thông tin sai lệch.
Trong bối cảnh đó, cả Phần Lan và Estonia đều công khai ủng hộ nguyện vọng gia nhập EU và NATO của Ukraine.
Dù nhìn chung các nhà lãnh đạo châu Âu vẫn ủng hộ nguyện vọng này của Ukraine, nhưng khối này chưa sẵn sàng thúc đẩy tiến trình để Kiev thực sự trở thành thành viên chính thức, bất chấp những lời kêu gọi từ Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky.
Về phần NATO, triển vọng trở thành một phần khối này của Kiev vẫn còn nhiều trở ngại, khi Tổng thống Mỹ Donald Trump thể hiện lập trường phản đối việc mở rộng liên minh để kết nạp thêm thành viên.
Đáng chú ý, ông Stubb cho rằng tình hình chiến trường gần đây đang có dấu hiệu chuyển biến có lợi cho Ukraine.
Dẫn các số liệu mới nhất, ông cho biết tổn thất của phía Nga đã tăng lên mức 30.000 – 35.000 binh sĩ mỗi tháng, với tỉ lệ thương vong ước tính là cứ một binh sĩ Ukraine thì có năm binh sĩ Nga.
“Nếu nhìn vào bốn tháng qua, Ukraine thực tế đang làm tốt hơn Nga”, ông nói.
Ngoài ra, nhà lãnh đạo cũng nhận định Ukraine đã cải thiện đáng kể năng lực tấn công tầm xa, hiện có thể phóng nhiều tên lửa và máy bay không người lái vào lãnh thổ Nga hơn so với chiều ngược lại. Trong khi đó tốc độ tiến quân của Nga bị đánh giá là chậm, với chi phí rất lớn về nhân lực, khoảng 250 binh sĩ thiệt mạng cho mỗi km² kiểm soát được.
"Tôi nhấn mạnh rằng đề xuất của chúng tôi, mà Tổng thống Nga đã nhiều lần đề cập - về việc vận chuyển vật liệu này đến Nga theo một chuỗi các bước được các bên chấp nhận, để cuối cùng vật liệu này có thể được sử dụng để sản xuất nhiên liệu cho các lò phản ứng của Iran - vẫn đang được xem xét, và chúng tôi không rút lại đề xuất đó”, Thứ trưởng Ngoại giao Iran Sergey Ryabkov nói với các phóng viên hôm 27/5.
“Nhưng chúng tôi không áp đặt bất cứ điều gì lên bất cứ ai. Chúng tôi chỉ đơn giản coi ý tưởng của mình là khá hợp lý. Điều đó xuất phát từ kinh nghiệm mà chúng tôi đã có khi Kế hoạch Hành động Toàn diện chung (JCPOA) có hiệu lực," nhà ngoại giao Nga cho biết, đề cập đến thỏa thuận hạt nhân Iran.
Trả lời câu hỏi về số phận có thể xảy ra đối với uranium làm giàu cao của Iran, ông Ryabkov nhấn mạnh Nga biết rằng các cuộc thảo luận đang diễn ra, cũng như "nhiều suy đoán và ý tưởng do các bên khác nhau đưa ra”.
"Tóm lại, chúng tôi xuất phát từ giả định rằng nếu đạt được thỏa thuận đang được thảo luận, kế hoạch hành động về uranium được làm giàu cao ở Iran sẽ được xây dựng chi tiết hơn trong tương lai”, ông Ryabkov nói thêm.
Cùng ngày, Tổng thống Mỹ Donald Trump nói với đài PBS rằng Washington không có kế hoạch nới lỏng các lệnh trừng phạt đối với Iran nếu Tehran từ bỏ kho uranium làm giàu của nước này.
Khi được hỏi liệu một thỏa thuận đạt được có đồng nghĩa với việc Iran sẽ từ bỏ uranium làm giàu ở cấp độ cao để đổi lấy việc dỡ bỏ lệnh trừng phạt hay không, ông nói: "Không, hoàn toàn không. Không phải để dỡ bỏ lệnh trừng phạt”.
"Họ sẽ từ bỏ uranium làm giàu cao của họ không phải để được dỡ bỏ lệnh trừng phạt", ông Trump nói thêm.
Trước đó, Tổng thống Vladimir Putin tuyên bố Nga vẫn để ngỏ đề xuất chuyển giao uranium làm giàu của Iran sang Nga, và Moscow vẫn coi đây là một lựa chọn khả thi để giảm leo thang căng thẳng.
Theo Tổng thống Putin, Moscow sẵn sàng lưu trữ uranium làm giàu của Iran, tương tự thỏa thuận năm 2015 - một mô hình ban đầu được tất cả các bên chấp nhận trước khi Mỹ thay đổi lập trường.
Theo Tổng thống Putin, Mỹ, Iran và Israel ban đầu đã đồng ý với ý tưởng này. Tuy nhiên, cả Washington và Tehran sau đó đều đưa ra lập trường cứng rắn hơn. Mỹ yêu cầu uranium của Iran chỉ được đưa đến lãnh thổ nước này, trong khi Tehran đề xuất thành lập một liên danh Nga - Iran trên lãnh thổ của mình để pha loãng uranium. Cuối cùng, tình hình đã rơi vào bế tắc.
Một trong những điều kiện mà Mỹ đưa ra nhằm chấm dứt cuộc xung đột với Iran là Iran phải từ bỏ quyền kiểm soát đối với uranium làm giàu cao. Washington lo ngại Tehran có thể sử dụng số uranium làm giàu này để chế tạo vũ khí hạt nhân - một ngưỡng mà Mỹ coi là “lằn ranh đỏ”.
Iran hiện nắm giữ hơn 400kg uranium được làm giàu đến 60%, theo ước tính của Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Quốc tế. Mức uranium dùng để chế tạo vũ khí hạt nhân thường yêu cầu độ làm giàu từ 90% trở lên.
Tổng thống Mỹ Donald Trump đã viện dẫn năng lực hạt nhân của Iran là một trong những lý do chính để phát động chiến dịch quân sự chống lại Tehran.
Tổng thống Trump đã vạch ra kế hoạch tiêu hủy uranium làm giàu của Iran, nói rằng số vật liệu này sẽ được vận chuyển đến Mỹ, xử lý tại chỗ hoặc đưa đến một địa điểm khác.
Bộ trưởng Năng lượng Mỹ Chris Wright nói với các nghị sĩ rằng Iran đang “tiến rất gần” đến việc chế tạo vũ khí hạt nhân, khẳng định Tehran chỉ cần “vài tuần” là có thể làm giàu một tấn uranium lên cấp độ vũ khí.
Iran đã nhiều lần bác bỏ cáo buộc từ Mỹ rằng họ đang phát triển vũ khí hạt nhân. Tehran khẳng định họ có quyền phát triển chương trình nguyên tử vì mục đích hòa bình.
Ảnh do vệ tinh Sentinel-1 của Cơ quan Vũ trụ châu Âu (ESA) chụp tuần trước và được Financial Times phân tích hôm 19/5 cho thấy một vệt loang lớn, nghi là dầu tràn ở phía tây nam đảo Kharg của Iran, cùng khoảng 20 tàu dầu cũ đang neo đậu gần hòn đảo. Số lượng tàu dầu ở khu vực đã tăng đáng kể, so với mức 6 chiếc cách đây một tháng.
"Hiện có khoảng 39 tàu dầu Iran tại vịnh Ba Tư, tăng so với 29 chiếc trước khi lệnh phong tỏa của Mỹ có hiệu lực ngày 13/4. Một lượng lớn trong số này đang ở gần đảo huyết mạch dầu mỏ Kharg", tổ chức United Against Nuclear Iran (UANI) nhận định.
Các trang theo dõi dữ liệu hàng hải dân sự không có dữ liệu về những tàu nói trên, do chúng không bật thiết bị nhận diện tự động. Vệ tinh Sentinel-1 phát hiện được vệt nghi dầu loang và các tàu quanh đảo Kharg nhờ sử dụng radar khẩu độ tổng hợp.
Ngoài ra, 13 tàu dầu đang neo đậu trên vịnh Oman, ngoài khơi cảng Chabahar của Iran, phía trong ranh giới phong tỏa do Mỹ đặt ra. Điều này cho thấy ảnh hưởng từ hoạt động chặn, đổ bộ, khám xét và bắt giữ các tàu Iran hoặc bị nghi chở hàng hóa của nước này.
Phần lớn dầu thô của Iran đang bị mắc kẹt, buộc nước này biến tàu chở dầu cũ thành bể chứa nổi. Công ty cung cấp dữ liệu và phân tích hàng hải Kpler ước tính hiện có 42 triệu thùng dầu Iran trên các tàu ở Trung Đông, tăng 65% so với trước khi xung đột bùng phát.
Antoine Halff, chuyên gia tại công ty dữ liệu năng lượng Kayrros, cho biết Iran đang tìm mọi cách lưu trữ dầu thô để tránh phải ngừng sản xuất. Lượng dầu chứa trong các bể trên bờ của Iran đã tăng lên khoảng 10 triệu thùng, nâng tổng lượng dự trữ lên khoảng 64% và nước này có thể duy trì khai thác thêm vài tuần nữa.
Kpler nhận định Iran còn nhiều tàu chở dầu rỗng trong vòng phong tỏa của Mỹ để biến thành bể chứa nổi, đủ sức trữ được thêm khoảng 24 triệu thùng dầu.
Công ty phân tích dữ liệu tình báo hàng hải Windward AI cho biết không có tàu dầu nào nhận hàng từ đảo Kharg ngày 6-14/5. Một vệt loang lớn nghi là dầu tràn có diện tích khoảng 65 km2 xuất hiện ở phía tây đảo Kharg, vệt này đã phân tách và di chuyển về khu vực phía nam, tây nam hòn đảo.
Tổng thống Putin cho hay ông sẵn sàng gặp Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky ở một quốc gia thứ ba, nhưng chỉ để ký kết thỏa thuận. Trước đó, Thủ tướng Slovakia Robert Fico ngày 8.5 cũng cho hay ông tin rằng cuộc xung đột sắp kết thúc.
Hôm 8.5, Tổng thống Mỹ Donald Trump thông báo trên mạng xã hội rằng Nga và Ukraine đã đồng ý ngừng bắn 3 ngày, từ ngày 9-11.5, trong bối cảnh các nỗ lực hướng tới chấm dứt hoàn toàn cuộc xung đột vẫn đang đình trệ. Tuy nhiên, giới chức Ukraine sáng qua thông báo trong 24 giờ trước đó đã xảy ra các cuộc tấn công của Nga và gần 150 cuộc đụng độ trên chiến trường, theo Reuters. Ngoài ra, Ukraine tuyên bố hệ thống phòng không đã bắn hạ tất cả 27 UAV tầm xa do Nga phóng vào Ukraine trong đêm 9.5 và rạng sáng 10.5. Trước đó, Kyiv tuyên bố ngừng bắn từ ngày 6.5 mà không nêu thời hạn kết thúc, còn Moscow tuyên bố ngừng bắn trong ngày 8 và 9.5, nhưng hai bên nhanh chóng cáo buộc nhau vi phạm lệnh ngừng bắn.
Cũng trong ngày 9.5, hai trang tin độc lập ở Nga là Mediazona và Meduza công bố ước tính rằng 352.000 nam giới Nga trong độ tuổi từ 18 - 59 đã thiệt mạng kể từ khi Moscow phát động chiến dịch quân sự ở Ukraine ngày 24.2.2022. Ước tính mới dựa trên dữ liệu từ Cơ quan Đăng ký di chúc công khai của Nga, cùng với cơ sở dữ liệu về số người Nga tử trận trong cuộc xung đột do Mediazona cùng Đài BBC tiếng Nga và một nhóm tình nguyện viên biên soạn. Đến chiều qua chưa có thông tin phản ứng từ chính quyền Nga. Cả Moscow lẫn Kyiv đều không thường xuyên cập nhật thương vong của quân đội mình.
