Ngày 8/7, TS Hoàng Thị Mỹ Hạnh, Trưởng khoa Xã hội học y tế và dân số, Viện Chiến lược và Chính sách y tế (Bộ Y tế), cho biết khi thuốc lá truyền thống ngày càng được quản lý chặt, ngành công nghiệp thuốc lá chuyển hướng sang các sản phẩm nicotine thế hệ mới, trong đó có túi ngậm nicotine.
“Sự chuyển hướng này nhằm duy trì tăng trưởng trong bối cảnh doanh số thuốc lá điếu suy giảm”, bà Hạnh nói.
Túi nicotine là những túi nhỏ được đặt giữa môi và lợi khi sử dụng. Sản phẩm không chứa lá thuốc lá nhưng chứa nicotine – chất gây nghiện chính. Nicotine có thể được chiết xuất từ thuốc lá hoặc được tổng hợp nhân tạo. Chính đặc điểm “không chứa lá thuốc lá” khiến sản phẩm này thường được quảng bá như một lựa chọn hiện đại, sạch hơn hoặc khác biệt với các sản phẩm truyền thống.
Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) cảnh báo việc sử dụng các thuật ngữ như “tobacco-free” hay “không thuốc lá” trong khi thực tế sản phẩm vẫn chứa nicotine gây nghiện có thể tạo ra cảm nhận sai lệch về mức độ an toàn. Sản phẩm không chỉ gây nghiện nicotine mà còn có thể gây tổn thương niêm mạc miệng, làm tăng nhịp tim cấp tính và ảnh hưởng bất lợi đến hệ tim mạch. Một số phụ gia như acid hữu cơ hoặc chất làm mát còn có thể làm tăng khả năng hấp thu nicotine, từ đó tăng nguy cơ lệ thuộc, nhất là ở người trẻ chưa từng sử dụng thuốc lá.
WHO cũng ghi nhận thị trường túi nicotine toàn cầu đang tăng trưởng rất nhanh, với doanh thu gần 7 tỷ USD năm 2025. Đây đang là một trong những phân khúc nicotine tăng trưởng nhanh nhất thế giới.
Còn theo tài liệu của STOP, một tổ chức theo dõi hoạt động của ngành công nghiệp thuốc lá do Quỹ Bloomberg tài trợ, khoảng 34 tỷ túi nicotine được tiêu thụ trên toàn cầu vào năm 2025, tăng 253% so với năm 2019. Riêng tại Mỹ, doanh số túi nicotine tăng hơn 1.300% trong vòng vài năm gần đây, là sản phẩm nicotine phổ biến thứ hai trong học sinh năm 2024.
Tháng 1/2025, Cục Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Mỹ (FDA) cho phép tiếp thị một số sản phẩm túi ngậm nicotine ZYN tại thị trường Mỹ sau khi xem xét hồ sơ do doanh nghiệp nộp. Bà Hạnh cho rằng quyết định này thường bị hiểu nhầm theo nhiều cách khác nhau. Trước hết, FDA không “phê duyệt” ZYN theo nghĩa sản phẩm được xác nhận là an toàn. FDA cũng không tuyên bố rằng ZYN là sản phẩm không gây hại. Quan trọng hơn, FDA không công nhận ZYN là thuốc hoặc công cụ hỗ trợ cai nghiện thuốc lá.
Hiện, khoảng 160 quốc gia chưa có quy định riêng đối với túi nicotine, trong khi chỉ có một số ít quốc gia áp dụng lệnh cấm hoặc khung kiểm soát chuyên biệt. WHO cảnh báo tốc độ phát triển của thị trường đang vượt trước tốc độ xây dựng chính sách tại nhiều quốc gia, khiến sản phẩm này rơi vào các “khe hở” kiểm soát và tạo điều kiện cho thị trường tăng trưởng nhanh chóng.
“Túi nicotine không còn đơn thuần là câu chuyện của một sản phẩm mới, mà trở thành câu chuyện về cách các sản phẩm nicotine mới liên tục xuất hiện và thách thức các khuôn khổ kiểm soát hiện hành”, bà Hạnh nói.
Tại Việt Nam, Bộ Y tế nhận định sản phẩm này đang hướng tới nhóm người trẻ, đặc biệt là Gen Z, với thông điệp “sạch”, không gây mùi hôi, không làm ố răng, bao bì hiện đại và nhiều hương vị hấp dẫn. Bộ dự báo nếu được phân phối chính thức, giá thành giảm và nguồn cung mở rộng, túi ngậm nicotine có thể cạnh tranh trực tiếp với thuốc lá điếu phổ thông, làm gia tăng nguy cơ sử dụng nicotine trong cộng đồng.
Bà Hạnh cho hay Việt Nam đang trong quá trình sửa đổi toàn diện Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá. Đồng thời, Quốc hội đã ban hành các quyết định quan trọng nhằm kiểm soát thuốc lá điện tử và thuốc lá nung nóng. Trong bối cảnh đó, câu hỏi đặt ra không chỉ “Việt Nam sẽ kiểm soát túi nicotine như thế nào”, mà là “liệu hệ thống chính sách có thể theo kịp tốc độ xuất hiện của các sản phẩm nicotine mới hay không”.
“Nếu chỉ tập trung giải quyết từng sản phẩm riêng lẻ khi chúng xuất hiện, hệ thống kiểm soát có nguy cơ luôn ở thế bị động. Ngược lại, nếu xây dựng được một khuôn khổ pháp lý đủ bao quát đối với các sản phẩm chứa nicotine mới, chính sách sẽ có khả năng thích ứng tốt hơn trước những thay đổi của thị trường trong tương lai”, bà Hạnh nêu quan điểm.
Vì vậy, trong dự thảo sửa đổi quy định về phòng, chống tác hại của thuốc lá, Bộ Y tế đề xuất bổ sung khái niệm “thuốc lá mới khác”, bao gồm các sản phẩm chứa nicotine như túi ngậm nicotine, sản phẩm nicotine dạng hít, shisha và các sản phẩm chứa nicotine khác. Đồng thời, cơ quan này kiến nghị cấm sản xuất, kinh doanh, tàng trữ, vận chuyển, quá cảnh, quảng cáo, khuyến mại, tài trợ, chứa chấp và sử dụng các sản phẩm này.
Bộ Y tế cho rằng cấm toàn diện các sản phẩm thuốc lá mới sẽ góp phần bảo vệ sức khỏe cộng đồng, giảm chi phí điều trị bệnh liên quan đến thuốc lá, bảo vệ nhóm dễ tổn thương như phụ nữ và trẻ em, đồng thời ngăn chặn sớm xu hướng gia tăng sử dụng ở giới trẻ.
Ngày 1/7, Bệnh viện Bạch Mai đón nhận hai hệ thống luyện điều chỉnh dáng đi bằng robot do đối tác trao tặng, nhằm mục đích hỗ trợ phục hồi chức năng đi lại cho người bệnh tổn thương não và thần kinh trung ương, nâng cao chất lượng sống cho người bệnh.
Theo PGS.TS Đào Xuân Cơ, Giám đốc Bệnh viện Bạch Mai, việc ứng dụng công nghệ robot vào phục hồi vận động sẽ giúp xử lý được ca bệnh khó, nâng cao chất lượng điều trị cho người bệnh, góp phần đưa chuyên ngành phục hồi chức năng phát triển lên một giai đoạn mới.
Hệ thống sử dụng công nghệ AI nhận diện bằng hình ảnh; hỗ trợ tập tương tác phục hồi chức năng với màn hình điều khiển và cảm biến thực tế ảo; hệ thống bảo vệ an toàn tích hợp và dây đai chống rơi ngã; bộ điều khiển tự động nâng đỡ bệnh nhân; cung cấp các chương trình phục hồi chức năng phức tạp bằng robotic…
Nhờ vậy, người bệnh được phục hồi chức năng một cách tự nhiên nhất ngay ở giai đoạn sớm sau khi phẫu thuật.
Theo PGS Cơ, Bệnh viện Bạch Mai đặc biệt quan tâm tới việc phát triển chuyên ngành phục hồi chức năng. Rất nhiều bệnh nhân sau can thiệp ngoại khoa, chấn thương chỉnh hình, sau tai biến, sau đột quỵ và nhiều bệnh lý khác rất cần được phục hồi chức năng.
Vì thế, không chỉ quan tâm đến chữa bệnh chính, mà việc phục hồi chức năng của bệnh nhân, chất lượng sống của bệnh nhân sau khi ra viện rất quan trọng.
Theo PGS Cơ, trên thực tế, nhiều bệnh viện trên thế giới, đặc biệt là Hàn Quốc, Nhật Bản, Mỹ, châu Âu, vấn đề phục hồi chức năng rất được quan tâm.
Trước đây, điều kiện kinh tế còn khó khăn nên việc phục hồi chức năng chưa được quan tâm đúng mức. Khi đó, mục tiêu chủ yếu là cứu sống người bệnh. Hiện nay, ngoài điều trị, việc phục hồi chức năng để người bệnh sớm trở lại cuộc sống bình thường cũng rất quan trọng.
PGS Cơ cũng yêu cầu Viện Phục hồi chức năng, Bệnh viện Bạch Mai phải khẩn trương triển khai chuyên ngành phục hồi chức năng ở Bệnh viện Bạch Mai cơ sở Ninh Bình.
Đến nay, đã có khoảng 10 hệ thống robot luyện chỉnh dáng đi cho bệnh nhân cần phục hồi chức năng được cung cấp, trong đó Bệnh viện Bạch Mai là bệnh viện công lập đầu tiên tại Việt Nam vận hành hệ thống này.
Theo Giám đốc Bệnh viện Bạch Mai, không chỉ người bệnh được hưởng lợi từ hệ thống này, mà còn là cơ hội để cập nhật những kỹ thuật mới cho các y bác sĩ chuyên ngành phục hồi chức năng và các chuyên khoa liên quan như phẫu thuật thần kinh, chấn thương chỉnh hình, cột sống, đột quỵ.
Bệnh viện cũng thực hiện chuyển giao kỹ thuật cho các tuyến, phát triển để Viện Phục hồi chức năng Bệnh viện Bạch Mai trở thành trung tâm đào tạo chuyên sâu và chuyển giao kỹ thuật phục hồi chức năng bằng robot tại Việt Nam.
Ngoài hai hệ thống này, trong tương lai Bệnh viện Bạch Mai sẽ mở rộng tiếp các hệ thống robot khác liên quan đến chi trên, tủy sống...
Không phải lúc nào các món lành mạnh như trái cây, rau củ hay chất béo có lợi đều sẽ giúp kiểm soát cân nặng. Trên thực tế, mọi loại thực phẩm đều chứa calo. Khi tổng calo nạp vào cao hơn nhu cầu, cơ thể vẫn sẽ tích trữ phần dư dưới dạng mỡ thừa, theo chuyên trang sức khỏe Healthy (Mỹ).
Các món như trái bơ, quả hạch hay sinh tố trái cây đều rất giàu dinh dưỡng nhưng đồng thời cũng chứa nhiều calo. Nếu ăn với lượng lớn mà không để ý, chúng ta rất dễ vượt quá nhu cầu cơ thể.
Một vấn đề phổ biến là nhiều người không còn cảm nhận đúng về lượng ăn phù hợp. Khẩu phần trong cuộc sống hiện đại thường lớn hơn trước, khiến nhiều người quen với việc ăn nhiều mà không nhận ra.
Ví dụ, một tô bún hoặc gỏi cuốn tưởng chừng nhẹ nhàng, nhiều rau nhưng nếu chan nhiều nước mắm pha đường hoặc thêm nhiều sốt béo, chẳng hạn như sốt mayonnaise, thì tổng năng lượng sẽ tăng đáng kể.
Tương tự, một ly sinh tố bơ hoặc sinh tố xoài ngoài trái cây còn có thêm sữa đặc và đường. Do đó, lượng calo có thể tương đương một bữa ăn nhẹ chứ không chỉ là một phần trái cây đơn thuần.
Khi ăn kiêng nghiêm ngặt, cơ thể sẽ phản ứng bằng cách giảm tiêu hao calo. Đây là cơ chế thích nghi chuyển hóa, là cách cơ thể tự bảo vệ để tránh bị thiếu năng lượng.
Điều này khiến một số người sau khi giảm cân bằng cách ăn kiêng sẽ dễ tăng cân trở lại. Nguyên nhân là vì cơ thể đã thay đổi khiến tốc độ trao đổi chất chậm lại, hoóc môn gây đói tăng lên và giảm khối lượng cơ. Khi đó, dù ăn không nhiều, cơ thể vẫn dễ tích mỡ thừa hơn.
Ăn uống chỉ là một phần của hành trình giảm cân. Nếu không tập luyện, phần calo dư thừa vẫn sẽ được tích lũy thành mỡ. Ngược lại, có người tập luyện nhưng chưa đúng cách, chẳng hạn chỉ tập cardio mức độ nhẹ mà không tập các bài sức mạnh để tăng cơ bắp.
Trong khi đó, cơ bắp giúp tăng đốt calo ngay cả khi cơ thể nghỉ ngơi. Khi khối cơ giảm, do tuổi tác hoặc ít vận động, cơ thể sẽ đốt ít calo hơn, khiến việc kiểm soát cân nặng trở nên khó khăn, theo Healthy.
Nhiều nghiên cứu trước đây cho thấy chế độ ăn uống đóng vai trò quan trọng trong việc phòng ngừa và kiểm soát huyết áp. Tuy nhiên, với đạm - nhóm thực phẩm gần như không thể thiếu trong mỗi bữa ăn - tác động của từng nguồn đạm đối với huyết áp vẫn chưa thực sự rõ ràng.
Giờ đây, nghiên cứu mới vừa được công bố trên tạp chí của Hiệp hội Tim mạch Mỹ (JAHA) đã làm sáng tỏ vấn đề trên, khi chỉ ra nguồn đạm có lợi nhất để ổn định huyết áp, đặc biệt ở người lớn tuổi.
Để tìm hiểu tác động của đạm thực vật và đạm động vật đối với nguy cơ tăng huyết áp, các nhà nghiên cứu tại Trường Y tế Công cộng UT Health Houston (Mỹ) đã phân tích dữ liệu của 2.294 người từ 45 đến 84 tuổi, không bị tăng huyết áp ở thời điểm bắt đầu nghiên cứu.
Lượng đạm tiêu thụ hằng ngày được đánh giá thông qua bảng câu hỏi về tần suất ăn uống, bao gồm đạm động vật như thịt, cá và đạm thực vật như đậu hũ, các loại đậu.
Trung bình, người tham gia tiêu thụ khoảng 68 gram đạm mỗi ngày, trong đó khoảng 24 gram đến từ nguồn thực vật, phần còn lại là từ động vật.
Trong thời gian theo dõi trung bình 9 năm, có 1.356 trường hợp tăng huyết áp được ghi nhận.
Kết quả cho thấy việc tiêu thụ đạm động vật không làm thay đổi đáng kể nguy cơ tăng huyết áp. Tuy nhiên, điều đáng chú ý là tiêu thụ lượng đạm thực vật càng nhiều thì nguy cơ tăng huyết áp càng thấp.
Cụ thể, cứ mỗi 20 gram đạm thực vật như đậu hũ hoặc các loại đậu được bổ sung mỗi ngày, nguy cơ tăng huyết áp giảm 16%. Theo JAHA, lợi ích này duy trì ổn định ở mức tiêu thụ khoảng 30 gram đạm thực vật/ngày.
Theo Hiệp hội Tim mạch Mỹ, các nguồn đạm thực vật tốt bao gồm đậu hũ, sữa đậu nành và các loại đậu. Ngoài ra, các loại hạt, yến mạch cũng là nguồn đạm thực vật lành mạnh, đồng thời cung cấp chất xơ, vitamin, khoáng chất và nhiều dưỡng chất có lợi khác.
Các nhà nghiên cứu kết luận rằng việc tăng cường và đa dạng hóa nguồn đạm thực vật trong chế độ ăn - như đậu hũ và các loại đậu - có thể giúp giảm nguy cơ tăng huyết áp. Trong khi đó, đạm động vật vẫn có thể được tiêu thụ ở mức hợp lý mà không làm tăng đáng kể nguy cơ huyết áp cao ở người lớn tuổi.
