Ngày 8/7, TS Hoàng Thị Mỹ Hạnh, Trưởng khoa Xã hội học y tế và dân số, Viện Chiến lược và Chính sách y tế (Bộ Y tế), cho biết khi thuốc lá truyền thống ngày càng được quản lý chặt, ngành công nghiệp thuốc lá chuyển hướng sang các sản phẩm nicotine thế hệ mới, trong đó có túi ngậm nicotine.
“Sự chuyển hướng này nhằm duy trì tăng trưởng trong bối cảnh doanh số thuốc lá điếu suy giảm”, bà Hạnh nói.
Túi nicotine là những túi nhỏ được đặt giữa môi và lợi khi sử dụng. Sản phẩm không chứa lá thuốc lá nhưng chứa nicotine – chất gây nghiện chính. Nicotine có thể được chiết xuất từ thuốc lá hoặc được tổng hợp nhân tạo. Chính đặc điểm “không chứa lá thuốc lá” khiến sản phẩm này thường được quảng bá như một lựa chọn hiện đại, sạch hơn hoặc khác biệt với các sản phẩm truyền thống.
Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) cảnh báo việc sử dụng các thuật ngữ như “tobacco-free” hay “không thuốc lá” trong khi thực tế sản phẩm vẫn chứa nicotine gây nghiện có thể tạo ra cảm nhận sai lệch về mức độ an toàn. Sản phẩm không chỉ gây nghiện nicotine mà còn có thể gây tổn thương niêm mạc miệng, làm tăng nhịp tim cấp tính và ảnh hưởng bất lợi đến hệ tim mạch. Một số phụ gia như acid hữu cơ hoặc chất làm mát còn có thể làm tăng khả năng hấp thu nicotine, từ đó tăng nguy cơ lệ thuộc, nhất là ở người trẻ chưa từng sử dụng thuốc lá.
WHO cũng ghi nhận thị trường túi nicotine toàn cầu đang tăng trưởng rất nhanh, với doanh thu gần 7 tỷ USD năm 2025. Đây đang là một trong những phân khúc nicotine tăng trưởng nhanh nhất thế giới.
Còn theo tài liệu của STOP, một tổ chức theo dõi hoạt động của ngành công nghiệp thuốc lá do Quỹ Bloomberg tài trợ, khoảng 34 tỷ túi nicotine được tiêu thụ trên toàn cầu vào năm 2025, tăng 253% so với năm 2019. Riêng tại Mỹ, doanh số túi nicotine tăng hơn 1.300% trong vòng vài năm gần đây, là sản phẩm nicotine phổ biến thứ hai trong học sinh năm 2024.
Tháng 1/2025, Cục Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Mỹ (FDA) cho phép tiếp thị một số sản phẩm túi ngậm nicotine ZYN tại thị trường Mỹ sau khi xem xét hồ sơ do doanh nghiệp nộp. Bà Hạnh cho rằng quyết định này thường bị hiểu nhầm theo nhiều cách khác nhau. Trước hết, FDA không “phê duyệt” ZYN theo nghĩa sản phẩm được xác nhận là an toàn. FDA cũng không tuyên bố rằng ZYN là sản phẩm không gây hại. Quan trọng hơn, FDA không công nhận ZYN là thuốc hoặc công cụ hỗ trợ cai nghiện thuốc lá.
Hiện, khoảng 160 quốc gia chưa có quy định riêng đối với túi nicotine, trong khi chỉ có một số ít quốc gia áp dụng lệnh cấm hoặc khung kiểm soát chuyên biệt. WHO cảnh báo tốc độ phát triển của thị trường đang vượt trước tốc độ xây dựng chính sách tại nhiều quốc gia, khiến sản phẩm này rơi vào các “khe hở” kiểm soát và tạo điều kiện cho thị trường tăng trưởng nhanh chóng.
“Túi nicotine không còn đơn thuần là câu chuyện của một sản phẩm mới, mà trở thành câu chuyện về cách các sản phẩm nicotine mới liên tục xuất hiện và thách thức các khuôn khổ kiểm soát hiện hành”, bà Hạnh nói.
Tại Việt Nam, Bộ Y tế nhận định sản phẩm này đang hướng tới nhóm người trẻ, đặc biệt là Gen Z, với thông điệp “sạch”, không gây mùi hôi, không làm ố răng, bao bì hiện đại và nhiều hương vị hấp dẫn. Bộ dự báo nếu được phân phối chính thức, giá thành giảm và nguồn cung mở rộng, túi ngậm nicotine có thể cạnh tranh trực tiếp với thuốc lá điếu phổ thông, làm gia tăng nguy cơ sử dụng nicotine trong cộng đồng.
Bà Hạnh cho hay Việt Nam đang trong quá trình sửa đổi toàn diện Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá. Đồng thời, Quốc hội đã ban hành các quyết định quan trọng nhằm kiểm soát thuốc lá điện tử và thuốc lá nung nóng. Trong bối cảnh đó, câu hỏi đặt ra không chỉ “Việt Nam sẽ kiểm soát túi nicotine như thế nào”, mà là “liệu hệ thống chính sách có thể theo kịp tốc độ xuất hiện của các sản phẩm nicotine mới hay không”.
“Nếu chỉ tập trung giải quyết từng sản phẩm riêng lẻ khi chúng xuất hiện, hệ thống kiểm soát có nguy cơ luôn ở thế bị động. Ngược lại, nếu xây dựng được một khuôn khổ pháp lý đủ bao quát đối với các sản phẩm chứa nicotine mới, chính sách sẽ có khả năng thích ứng tốt hơn trước những thay đổi của thị trường trong tương lai”, bà Hạnh nêu quan điểm.
Vì vậy, trong dự thảo sửa đổi quy định về phòng, chống tác hại của thuốc lá, Bộ Y tế đề xuất bổ sung khái niệm “thuốc lá mới khác”, bao gồm các sản phẩm chứa nicotine như túi ngậm nicotine, sản phẩm nicotine dạng hít, shisha và các sản phẩm chứa nicotine khác. Đồng thời, cơ quan này kiến nghị cấm sản xuất, kinh doanh, tàng trữ, vận chuyển, quá cảnh, quảng cáo, khuyến mại, tài trợ, chứa chấp và sử dụng các sản phẩm này.
Bộ Y tế cho rằng cấm toàn diện các sản phẩm thuốc lá mới sẽ góp phần bảo vệ sức khỏe cộng đồng, giảm chi phí điều trị bệnh liên quan đến thuốc lá, bảo vệ nhóm dễ tổn thương như phụ nữ và trẻ em, đồng thời ngăn chặn sớm xu hướng gia tăng sử dụng ở giới trẻ.
Kỳ nghỉ lễ dài ngày đang diễn ra, học cách vận động nhẹ khi ngồi tàu xe, máy bay nhiều giờ sẽ giúp giảm rủi ro sức khỏe, đặc biệt ở người cao tuổi và người có bệnh nền.
Bác sĩ Trần Quang Khang, Trưởng Khoa Phục hồi chức năng, Bệnh viện đa khoa An Sinh (TP.HCM) cho biết, việc ngồi lâu vì bất cứ lý do gì như làm việc văn phòng, đi tàu xe hoặc máy bay… cũng gây ra một số nguy cơ với sức khỏe. Khi này, có thể xảy ra các tình trạng gồm đau lưng, cứng cổ vai, đau khớp, giảm linh hoạt, mỏi mệt, cao huyết áp hoặc vấn đề suy giãn tĩnh mạch và tư thế - những dấu hiệu sức khỏe thường bị “đổ lỗi” là “do tuổi già”.
Trong chuyên môn, vận động vi mô (micro-movements) là các động tác rất nhỏ, chậm rãi, có chủ ý, thường chỉ di chuyển vài centimet hoặc thậm chí ít hơn. Cách vận động này mang lại các lợi ích:
“Chìa khóa giúp ngăn ngừa mệt mỏi, đau nhức trong những chuyến đi dài chính là khí huyết lưu thông. Khi khí huyết điều hòa, tinh thần sẽ sảng khoái và ngăn ngừa mệt mỏi, đau nhức”, bác sĩ Quang Khang cho hay.
Theo bác sĩ Quang Khang, điều quan trọng nhất là thở sâu - thở chậm, ý thức trọn vẹn từng hơi thở. Điều này giúp ngăn ngừa huyết khối bằng cách tăng tuần hoàn máu, giảm căng thẳng do ngồi yên. Mọi người nên kết hợp hít thở với một vài động tác vận động vi mô sau:
“Thở sâu - thở chậm là ‘liều thuốc’ tự nhiên mạnh mẽ nhất mà ai cũng có thể dùng mọi lúc, mọi nơi. Bí quyết là nên luyện tập thành thói quen hằng ngày để đảm bảo sức khỏe, nhất là khi phải di chuyển đường dài trong kỳ nghỉ lễ”, bác sĩ Khang khuyên.
Các chuyên gia y học giấc ngủ nhấn mạnh tầm quan trọng của việc duy trì giờ ngủ - thức đều đặn. Bác sĩ Christopher Winter, chuyên gia y học giấc ngủ và thần kinh tại Mỹ cho biết, ông luôn khuyến khích người lớn tuổi, đặc biệt là đã nghỉ hưu, thiết lập một giờ thức dậy cố định mỗi ngày, theo Prevention (Mỹ).
Bác sĩ Winter cho rằng điều quan trọng là duy trì một giờ thức dậy cố định mỗi ngày. Thời điểm thức dậy nên phù hợp với nhu cầu tự nhiên của cơ thể, khi bạn đã ngủ đủ khoảng 7 - 9 giờ.
Theo tiến sĩ Jade Wu, chuyên gia y học giấc ngủ hành vi và nhà nghiên cứu tại Trường Y thuộc Đại học Duke (Mỹ), mọi người cần đảm bảo ngủ đủ ít nhất 7 giờ mỗi đêm, giữ giờ thức dậy ổn định và sinh hoạt phù hợp với “đồng hồ sinh học” tự nhiên của bản thân - nếu là “người của buổi sáng” thì dậy sớm, còn “cú đêm” thì có thể dậy muộn hơn.
Ngoài ra, phần lớn mọi người sẽ cần ngủ ít hơn khi lớn tuổi. Nguyên nhân là khi tuổi cao, chúng ta dần mất đi giấc ngủ sâu. Tuy nhiên, nhu cầu ngủ còn phụ thuộc vào mức độ vận động, căng thẳng và nội tiết. Người thường xuyên vận động và ít stress có thể cần ngủ nhiều hơn người ít vận động và căng thẳng kéo dài.
Dậy sớm hay muộn không quan trọng bằng việc duy trì một giấc ngủ đều đặn và phù hợp với nhu cầu tự nhiên của cơ thể. Mọi người có thể đến gặp bác sĩ nếu cảm thấy lo lắng về giấc ngủ của mình, đặc biệt khi có các dấu hiệu bất thường như:
Một nghiên cứu gần đây năm 2025 còn cho thấy dưa hấu có thể mang lại những lợi ích đáng kể cho sức khỏe tim mạch. Phát hiện này phù hợp với nghiên cứu năm 2022 cho thấy dưa hấu có thể giúp hạ huyết áp và cải thiện sức khỏe tim mạch tổng thể.
Theo Michelle Routhenstein, chuyên gia dinh dưỡng tim mạch dự phòng tại Trung tâm Dinh dưỡng EntirelyNourished (Mỹ), dưa hấu là một phần bổ sung tuyệt vời cho chế độ ăn uống lành mạnh vì cung cấp kali, lycopene và citrulline. Cô cho biết những chất này có thể phối hợp với nhau để hỗ trợ huyết áp và lưu lượng máu.
Một nghiên cứu tổng quan năm 2025 cũng ghi nhận dưa hấu chứa hàm lượng cao axit amin L-citrulline - đã được chứng minh là có thể giúp hạ huyết áp, hỗ trợ phòng ngừa và kiểm soát bệnh tim mạch.
Chuyên gia dinh dưỡng Kristin Kirkpatrick, từ Phòng khám Cleveland Clinic (Mỹ) giải thích rằng tác động của dưa hấu đối với sức khỏe mạch máu mang lại lợi ích cho sức khỏe tim mạch tổng thể. Cô giải thích điều này là nhờ các hợp chất ảnh hưởng đến quá trình sản xuất nitric oxide, từ đó tác động đến sức khỏe mạch máu.
Nghiên cứu năm 2022 cũng cho thấy L-citrulline có thể giúp hạ huyết áp và giảm độ cứng động mạch, đặc biệt ở những người có các yếu tố nguy cơ chuyển hóa tim mạch, có nguy cơ cao mắc bệnh tiểu đường và bệnh tim mạch.
Các nhà nghiên cứu kết luận rằng dưa hấu có thể là một thực phẩm hỗ trợ sức khỏe tim mạch nhờ cung cấp nhiều dưỡng chất quan trọng và các hợp chất có lợi cho huyết áp cũng như mạch máu.
Tuy nhiên, chuyên gia Michelle Routhenstein lưu ý: Để giảm nguy cơ đau tim và đột quỵ, cần kết hợp dưa hấu vào chế độ ăn uống lành mạnh cho tim mạch một cách toàn diện, theo Healthline.
Đó là chế độ ăn tập trung vào rau xanh và trái cây, ngũ cốc nguyên hạt (như gạo lứt, yến mạch, bánh mì nguyên cám); protein lành mạnh (gồm đậu, hạt, cá béo); sử dụng dầu oliu, dầu hạt cải, quả bơ.
Hạn chế muối, tránh đồ ngọt, nước ngọt có ga và thực phẩm chế biến sẵn.
Hạn chế mỡ động vật, thịt đỏ nhiều mỡ, thức ăn nhanh và đồ chiên rán.
