Chị Nguyễn Thị Hòa (sinh năm 1982), hiện sống tại Phúc Yên, từng có một hành trình đầy gian nan để cân chỉnh vóc dáng. Sau khi sinh bé thứ ba, cơ thể chị biến đổi trầm trọng. Cân nặng tăng không kiểm soát, kèm theo bệnh lý suy giáp do viêm giáp tự miễn khiến chị luôn trong trạng thái mệt mỏi và tự ti về ngoại hình mà chị tự mô tả là “sồ sề”.
“Mình cao 1,52 m nhưng nặng tới gần 55 kg, vòng eo chạm mốc 82 cm. Cảm giác như mỗi ngày đều phải vác một chiếc ‘thùng nước lèo’ trước bụng. Điều mình trăn trở nhất là làm sao để khỏe mạnh, làm tấm gương về lối sống cho ba đứa con”, chị Hòa chia sẻ.
Nôn nóng tìm lại vóc dáng, chị bắt đầu với chế độ ăn Keto (cắt giảm tối đa tinh bột). Trong hai tháng kiên trì, chị có giảm được số cân như ý nhưng cái giá phải trả không hề rẻ. Cơ thể chị luôn uể oải, thiếu sức sống do thiếu hụt tinh bột trầm trọng. Chồng chị thậm chí phản đối kịch liệt vì thấy vợ “hành xác” thay vì khỏe lên. Ngay sau khi quay lại chế độ ăn bình thường, cân nặng của chị nhanh chóng quay về vạch xuất phát.
Keto (ketogenic) là phương pháp giảm cân dựa trên việc cắt giảm tối đa carbohydrate, tăng chất béo và ăn protein ở mức vừa phải nhằm buộc cơ thể chuyển sang trạng thái đốt mỡ thay vì đường (ketosis). Tuy nhiên, chế độ ăn này cũng tiềm ẩn nhiều tác dụng phụ như có thể khiến cơ thể thiếu chất, rối loạn điện giải, gây táo bón, những vấn đề về thận nếu không áp dụng đúng cách hoặc kéo dài, theo Very Well Health.
Tháng 6/2023, sau nửa năm theo dõi và tìm hiểu qua một người bạn, chị Hòa quyết định tham gia chương trình cân chỉnh vóc dáng dựa trên cơ cấu dinh dưỡng bền vững. Thay vì loại bỏ nhóm chất, chị học cách ăn đúng và đủ 4 nhóm: Đạm động vật, đạm thực vật, chất xơ và tinh bột.
Từ tháng 6 đến tháng 9/2023, trong vòng 90 ngày, chị Hòa tuân thủ nghiêm ngặt cơ cấu bữa ăn nhưng với tâm thế hoàn toàn thoải mái. “Điều mình thích nhất là không phải ăn kiêng. Mình nhận ra bấy lâu nay cả gia đình đã ăn sai, ăn thiếu chất mà không biết. Giờ đây, thực phẩm chỉ là rau củ quả theo mùa, theo vùng miền nên rất dễ chế biến và tiết kiệm”, chị Hòa cho biết.
Song song với việc điều chỉnh thực đơn, chị Hòa chọn đi bộ làm môn thể thao chính. Bắt đầu từ những bước chân nhỏ với 5.000 bước mỗi ngày, hiện tại chị duy trì đều đặn 10.000 bước.
Theo chị, đi bộ là bộ môn “rẻ nhất, dễ nhất” nhưng mang lại giá trị tinh thần cực lớn. Nó không chỉ giúp đốt cháy năng lượng mà còn là khoảng thời gian để chị giảm stress, kết nối với thiên nhiên và những người xung quanh. Sự nhẹ nhõm về cả thể chất lẫn tinh thần khiến chị cảm giác như được tìm lại “thanh xuân lần thứ hai”.
Đi bộ 10.000 bước mỗi ngày được xem là mục tiêu vận động của nhiều người. Hiệu quả tùy thuộc vào thể trạng của từng cá nhân, song bài tập này mang lại nhiều lợi ích cho sức khỏe tổng thể như giảm nguy cơ mắc bệnh tim mạch, tăng cường các cơ thân dưới, giảm cân hiệu quả, cải thiện tâm trạng và tập trung.
Lưu ý 10.000 bước không phải là mục tiêu tối ưu với mọi người. Số bước tốt nhất với mỗi người có thể thay đổi hàng ngày, hàng tuần, hàng tháng, dựa trên một số yếu tố như tuổi tác, thể lực, cân nặng, mục tiêu cá nhân, thói quen hoạt động thể chất nói chung. Người mới tập thể dục có thể giảm số bước chân mỗi ngày, trong khi người hay hoạt động cường độ cao trong thời gian ngắn có thể tăng số bước.
Kết quả sau 3 tháng khiến chính chị cũng ngỡ ngàng. Cân nặng giảm từ 54,8 kg xuống 49 kg, vòng eo giảm ngoạn mục 15 cm (từ 82 cm xuống 67 cm). Vòng một và vòng ba cũng trở nên săn chắc, gọn gàng hơn.
Dữ liệu từ cân sinh học – thiết bị đo lường tác động của lão hóa lên chức năng cơ thể – ghi nhận tuổi sinh học của Hòa dao động ở mức 32, trẻ hơn tuổi thực khi đó 10 năm.
“Mặc dù khái niệm tuổi sinh học vẫn còn nhiều tranh luận trong giới y khoa về phương pháp đo lường chuẩn xác, nhưng sự cải thiện rõ rệt về năng lượng và sức bền của là những bằng chứng thực tế”, người phụ nữ nói.
Thay đổi của chị Hòa đã lan tỏa thành lối sống của cả gia đình. Con cái chị hào hứng hơn với những bữa cơm “đa dạng sắc màu”, đủ chất xơ và đạm sạch. Thậm chí, người phụ nữ còn có thể áp dụng quy tắc ăn uống này ngay cả khi đi dự tiệc mà không lo tăng cân trở lại.
“Từ một bà nội trợ vừa kinh doanh vừa chăm con, việc thay đổi vóc dáng thành công không chỉ giúp mình khỏe hơn mà còn mở ra cơ hội nghề nghiệp mới. Mình có thêm công việc tay trái từ chính trải nghiệm của bản thân”, chị Hòa hạnh phúc chia sẻ.
Song, không chỉ lượng cà phê mà thời điểm uống cũng ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe, theo trang sức khỏe Verywell Health.
Thói quen uống cà phê ngay sau khi thức dậy hoặc nhâm nhi suốt cả ngày tưởng chừng đơn giản nhưng lại tạo ra khác biệt rõ rệt.
Một nghiên cứu năm 2025 cho thấy thời điểm uống cà phê ảnh hưởng rõ rệt đến sức khỏe.
Người uống cà phê vào buổi sáng có nguy cơ tử vong thấp hơn so với người uống rải rác cả ngày hoặc không uống.
Nghiên cứu theo dõi 40.725 người trưởng thành tại Mỹ trong gần 10 năm.
Kết quả cho thấy nhóm uống cà phê buổi sáng giảm nguy cơ tử vong do bệnh tim mạch và giảm nguy cơ tử vong do mọi nguyên nhân.
Cơ thể thường có mức độ viêm cao hơn vào buổi sáng. Cà phê lúc này phát huy tốt hơn tác dụng chống viêm, từ đó hỗ trợ bảo vệ tim mạch.
Tác động này góp phần lý giải vì sao nhóm uống cà phê buổi sáng nhận được lợi ích rõ rệt hơn.
Uống cà phê vào buổi chiều hoặc tối làm giảm melatonin, hormone điều hòa giấc ngủ. Khi melatonin giảm, cơ thể dễ gặp tình trạng huyết áp cao và tăng stress oxy hóa.
Người uống cà phê cả ngày không nhận được lợi ích bảo vệ tim mạch giống nhóm uống buổi sáng. Nguyên nhân đến từ việc rối loạn nhịp sinh học.
Việc hạn chế cà phê vào cuối ngày giúp cải thiện chất lượng giấc ngủ.
Cà phê ít caffeine là loại cà phê đã được loại bỏ phần lớn caffeine nhưng vẫn còn một lượng nhỏ. Mỗi ly khoảng 240 ml chứa từ 2 đến 15 mg caffeine, thấp hơn nhiều so với cà phê thường.
Cả cà phê thường và cà phê ít caffeine khi uống buổi sáng đều giúp giảm nguy cơ tử vong so với uống cả ngày hoặc không uống.
Cà phê ít caffeine vẫn giữ tác dụng chống viêm. Lợi ích này phát huy rõ hơn khi uống vào buổi sáng.
Tại Hội nghị lần thứ 5 Ban Chấp hành Đảng bộ TP HCM nhiệm kỳ 2025-2030 ngày 1/4, Bí thư Thành ủy Trần Lưu Quang giao ngành y tế nhiệm vụ cấp bách là tổ chức tầm soát sức khỏe cho 100% người dân. Khác với các kế hoạch trước chia nhỏ thành nhiều giai đoạn, lần này lãnh đạo thành phố yêu cầu hoàn thành trong một năm và mỗi người phải được khám đủ một lần.
Giám đốc Sở Y tế Tăng Chí Thượng thừa nhận đây là bài toán khó với một đô thị đông dân và biến động như TP HCM. Ngành y tế dự định chọn mô hình "kiềng ba chân" để giải quyết.
Giải pháp đầu tiên là xóa rào cản địa lý. TP HCM tập trung nhiều lao động tự do, công nhân và người thường xuyên di chuyển nên buộc họ khám theo nơi thường trú sẽ tạo ra khoảng trống lớn. Cả hệ thống y tế công lẫn tư đủ điều kiện đều tham gia chiến dịch, dùng chung dữ liệu và quy trình thống nhất để người dân tự chọn nơi khám thuận tiện.
Chân thứ hai nhắm vào nhóm dễ bị bỏ sót nhất, gồm người cao tuổi, người yếu thế và bệnh nhân mạn tính. Thay vì chờ họ tự đến, trạm y tế phường xã sẽ chủ động xuống tận nơi khám, quản lý và theo dõi định kỳ. Đây là cách để tuyến y tế cơ sở thực sự gánh vai trò "gác cổng" sức khỏe cộng đồng.
Cuối cùng là dữ liệu y tế. Kết quả khám từ trường học, doanh nghiệp, cơ quan và bệnh viện sẽ được kéo về một hồ sơ sức khỏe điện tử chung. "Cách làm này tránh khám chồng chéo, tiết kiệm nguồn lực và giúp thành phố theo dõi sức khỏe toàn dân theo thời gian thực", người đứng đầu ngành y tế cho hay.
Sở Y tế cũng sẽ thiết kế và công bố các gói khám chia theo độ tuổi và nhóm nguy cơ để người dân chủ động lựa chọn. Ông Thượng cho biết tài chính cho chiến dịch đến từ ba nguồn là ngân sách nhà nước và xã hội hóa, với cơ chế thanh toán minh bạch là điều kiện tiên quyết để triển khai.
Trước đó, TP HCM triển khai khám sức khỏe miễn phí toàn bộ người cao tuổi (không phân biệt thường trú hay tạm trú) từ đầu năm 2024, sau khi thí điểm ở một số xã phường vào cuối năm 2023. Trên cả nước, Bộ Y tế vừa đề xuất triển khai khám sức khỏe định kỳ hoặc khám sàng lọc miễn phí từ năm 2026, ưu tiên nhóm yếu thế trước khi mở rộng toàn dân trong dự thảo Nghị định quy định chi tiết và hướng dẫn thi hành một số điều của Luật Phòng bệnh, đang được lấy ý kiến. Đây là bước đi cụ thể hóa Nghị quyết 72 của Bộ Chính trị, mục tiêu để toàn dân được khám sức khỏe định kỳ miễn phí, tiến tới miễn viện phí cơ bản năm 2030.
Vừa qua, Bệnh viện đa khoa An Sinh (TP.HCM) phối hợp cùng Viện Nghiên cứu và Đào tạo Y Dược An Sinh tổ chức hội nghị khoa học với chủ đề: “Viêm mạn tính: Cập nhật về cơ chế, vai trò sinh bệnh và tiếp cận một số phương pháp mới trong điều trị bệnh mạn tính” nhân dịp kỷ niệm 20 năm thành lập bệnh viện.
Chia sẻ tại hội nghị, Giáo sư - tiến sĩ khoa học Phạm Mạnh Hùng, nguyên Thứ trưởng Bộ y tế, nguyên Phó trưởng Ban Tuyên giáo Trung ương, cho biết viêm mạn tính có thể âm thầm kéo dài nhiều năm, là nền tảng của nhiều bệnh mạn tính và quá trình lão hóa.
“Chiến đấu với viêm giống như đối đầu với địch, cần ‘đánh cho hay, cho trúng’ chứ không phải chỉ biết ‘đánh và đánh’. Mục đích là đảm bảo sự cân bằng miễn dịch, vừa tạo ra đáp ứng miễn dịch đủ mạnh để loại bỏ tác nhân gây viêm, vừa bảo tồn sự toàn vẹn của cơ thể. Cũng có thể hiểu điều trị viêm mạn tính như điều khiển ô tô, phải cân bằng giữa chân ga và chân phanh sao cho đi nhanh đến đích nhưng vẫn an toàn”, Giáo sư Mạnh Hùng nói.
Ở người lớn tuổi và người bệnh mạn tính thường xuất hiện tình trạng “viêm lão hóa” - tăng cytokine gây viêm kéo dài do tế bào lão hóa, suy giảm miễn dịch và stress oxy hóa. Việc tái lập cân bằng cytokine giúp giảm tổn thương mô, ngăn phản ứng viêm quá mức và hỗ trợ các điều trị khác hiệu quả hơn.
Từ cơ chế này, một số hướng điều trị mới của bệnh mạn tính và lão hóa dựa trên miễn dịch đang được nghiên cứu và thử nghiệm, gồm:
Cũng tại hội nghị, Giáo sư - tiến sĩ Đặng Vạn Phước, nguyên Hiệu trưởng Trường Đại học Y Dược TP.HCM, nguyên Trưởng khoa Y - Đại học Quốc gia TP.HCM, chia sẻ xơ vữa động mạch không chỉ là rối loạn mỡ máu mà thực chất còn là một bệnh viêm mạn tính. Xơ vữa hình thành rất sớm và tiến triển âm thầm, từ vệt mỡ đến mảng xơ sợi, rồi nứt vỡ và gây huyết khối - nguyên nhân chính gây tử vong và tàn phế.
Tuy nhiên, Giáo sư Vạn Phước cho hay mảng xơ vữa dày chưa chắc đã nguy hiểm bằng mảng xơ vữa mỏng kèm viêm nặng. Viêm mới chính là “thủ phạm” gây bất ổn và nứt mảng xơ vữa, tăng khả năng gây vỡ và tắc mạch.
Từ đây, Giáo sư Vạn Phước nhấn mạnh rằng có nhiều yếu tố nguy cơ mọi người có thể chủ động điều chỉnh để hạn chế biến cố tim mạch, như: Hút thuốc, ăn uống, lối sống, rượu bia, béo phì, tăng huyết áp, tiểu đường, rối loạn lipid máu…
Trong đó, hạ LDL-C (cholesterol “xấu”) là nền tảng để giảm biến cố tim mạch và tử vong. Mỗi 1 mmol/L LDL-C hạ xuống có thể làm giảm 10% tỷ lệ tử vong chung, 20% tỷ lệ tử vong do bệnh động mạch vành, 17% tỷ lệ đột quỵ và 23% biến cố mạch vành lớn.
