Chỉ vài tháng trước, vàng vẫn là kênh đầu tư được săn đón nhất tại Trung Quốc. Người dân xếp hàng mua và tin rằng kim loại quý sẽ còn tiếp tục lập đỉnh. Nhưng cú điều chỉnh mạnh đã đảo ngược mọi thứ.
Giá vàng trang sức tại các thương hiệu lớn như Chow Tai Fook hay Chow Sang Sang hiện đã giảm gần 30% so với mức đỉnh đầu năm. Những người mua đúng vùng giá cao nhanh chóng rơi vào cảnh thua lỗ nặng.
Làn sóng bán tháo lan rộng khi nhiều nhà đầu tư cho rằng chu kỳ tăng của vàng đã kết thúc.
Tuy nhiên, theo giới quan sát, đằng sau cú giảm giá này là một sự phân hóa sâu sắc chưa từng thấy đó là thị trường vàng Trung Quốc đang tồn tại 2 dòng tiền với 2 tư duy hoàn toàn trái ngược.
Một bên là các nhà đầu tư ngắn hạn, phản ứng gần như ngay lập tức với từng tín hiệu từ Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed). Khi Chủ tịch Fed Kevin Warsh phát đi thông điệp cứng rắn về lãi suất, họ lập tức bán vàng vì cho rằng kim loại quý mất lợi thế trong môi trường lãi suất cao.
Ở chiều ngược lại, các ngân hàng trung ương, đặc biệt là Trung Quốc, gần như phớt lờ những biến động 20-30% của giá vàng. Với họ, vàng không còn đơn thuần là tài sản đầu tư mà là công cụ dự trữ chiến lược, phục vụ mục tiêu giảm phụ thuộc vào đồng USD và phòng ngừa rủi ro địa chính trị.
Một bên bán ra vì sợ hãi, bên còn lại lặng lẽ mua vào với tầm nhìn nhiều năm. Giữa lúc thị trường biến động mạnh, các ngân hàng thương mại lớn nhất Trung Quốc không khuyến khích giao dịch mà lại chủ động siết chặt hoạt động đầu cơ.
Ngân hàng Công Thương Trung Quốc (ICBC) – ngân hàng lớn nhất thế giới với tổng tài sản hơn 55.770 tỷ nhân dân tệ tính đến cuối quý I năm nay – thông báo sẽ chấm dứt hoàn toàn dịch vụ giao dịch vàng liên kết với Sàn Giao dịch Vàng Thượng Hải (SGE) dành cho khách hàng cá nhân từ ngày 24/7.
Ngay sau đó, Ngân hàng Xây dựng Trung Quốc (CCB) cũng đưa ra quyết định tương tự. Trong khi đó, Ngân hàng Ping An cùng nhiều ngân hàng khác đồng loạt nâng tỷ lệ ký quỹ, thu hẹp hạn mức giao dịch nhằm giảm sức hấp dẫn của các hoạt động đầu cơ sử dụng đòn bẩy.
Theo giới chuyên gia, mục tiêu của những động thái này không phải nhằm tác động đến giá vàng mà để hạn chế rủi ro cho nhà đầu tư cá nhân – nhóm dễ chịu thiệt hại nhất khi thị trường đảo chiều.
Một cuộc chơi mới của vàng
Trong khi dòng tiền đầu cơ rút khỏi thị trường, Ngân hàng Nhân dân Trung Quốc (PBOC) lại tiếp tục đi theo con đường hoàn toàn khác. PBOC đã mua ròng vàng tháng thứ 19 liên tiếp và thậm chí còn tăng tốc tích lũy trong đợt điều chỉnh hồi tháng 4, với lượng mua ròng lên tới 8,1 tấn – mức cao nhất kể từ tháng 12/2024.
Chiến lược của ngân hàng trung ương khá rõ ràng, đó là mua nhiều hơn khi giá giảm và hạn chế mua khi giá tăng. Khác với tâm lý “đu đỉnh” thường thấy ở nhà đầu tư cá nhân, PBOC xem vàng là tài sản dự trữ dài hạn, phục vụ an ninh tài chính quốc gia trong bối cảnh kinh tế và địa chính trị toàn cầu ngày càng khó đoán.
Theo các chuyên gia chia sẻ với CCTV, đợt điều chỉnh hiện nay chưa đủ để khép lại “siêu chu kỳ tăng giá” của vàng.
Để xu hướng tăng dài hạn thực sự chấm dứt, thế giới cần đồng thời hội đủ 3 điều kiện đó là Fed duy trì lãi suất cao trong nhiều năm, Mỹ giải quyết triệt để bài toán thâm hụt ngân sách và trật tự tài chính toàn cầu quay trở lại thời kỳ đồng USD thống trị tuyệt đối.
Ở thời điểm hiện tại, cả ba yếu tố này đều chưa xuất hiện. Bởi vậy, giới quan sát cho rằng diễn biến vừa qua không đơn thuần là một nhịp giảm giá của vàng mà phản ánh sự thay đổi trong cách thị trường định giá kim loại quý.
Nếu trước đây vàng chủ yếu biến động theo chính sách tiền tệ của Fed, thì nay thị trường đang được dẫn dắt bởi 2 lực kéo song song đó là dòng tiền đầu cơ ngắn hạn chạy theo lãi suất và dòng tiền chiến lược của các ngân hàng trung ương phục vụ mục tiêu tái cấu trúc địa chính trị.
Bộ Tài chính đang lấy ý kiến dự thảo thông tư quy định về giao dịch điện tử trên thị trường chứng khoán. Theo đó, đối với giao dịch chứng khoán trực tuyến, dự thảo đề xuất áp dụng hình thức xác thực khớp đúng thông tin sinh trắc học.
Quy định này nhằm nâng cao tính bảo mật trong giao dịch của khách hàng và xác minh danh tính người thực hiện giao dịch, phục vụ công tác quản lý, giám sát thị trường chứng khoán.
Dự thảo thông tư cũng bổ sung thêm quy định "việc xác thực giao dịch phải được thực hiện ít nhất đối với giao dịch đầu tiên của mỗi phiên đăng nhập của khách hàng".
Bình luận với Tuổi Trẻ, ông Nguyễn Thế Minh - Giám đốc khối ngân hàng đầu tư kiêm Phó giám đốc khối kinh doanh chứng khoán của Chứng khoán An Bình (ABS), cho rằng đề xuất này khi đưa vào thực hiện có thể hạn chế được tình trạng "mượn" tài khoản để thao túng giá cổ phiếu.
Thực tế trong nhiều vụ việc xử phạt hành vi thao túng vừa qua đều có đề cập hành vi cho người khác mượn tài khoản để giao dịch chứng khoán.
Theo ông Bùi Nguyên Khoa - Phó giám đốc Trung tâm Phân tích Nghiên cứu, Chứng khoán BIDV (BSC), việc mở tài khoản chứng khoán trước đây tương đối thuận tiện. Khi chưa có cơ chế sinh trắc học, người ta có thể giao dịch trên tài khoản của người khác.
Ở góc độ quản lý, ông Khoa đánh giá sinh trắc học là giải pháp có hiệu quả cao trong việc bảo đảm nguyên tắc "đúng người, đúng tài khoản".
Việc xác thực gắn với chủ thể thực có thể góp phần hạn chế tình trạng sử dụng tài khoản không chính danh hoặc giao dịch qua nhiều tài khoản liên quan. Đây không phải giải pháp tuyệt đối cho mọi vấn đề của thị trường, nhưng có thể tạo thêm một lớp chuẩn hóa quan trọng cho môi trường giao dịch trong dài hạn.
Cũng ủng hộ chủ trương sinh trắc học để nâng cao bảo mật và hiệu quả quản lý thị trường, ông Minh nhấn mạnh rằng việc này cần thiết, song cần lưu ý vấn đề trải nghiệm người dùng và tác động tới thanh khoản thị trường.
Theo ông Minh, việc yêu cầu nhà đầu tư quét khuôn mặt mỗi phiên đăng nhập lại ứng dụng là chưa hợp lý trong bối cảnh giao dịch chứng khoán đòi hỏi tốc độ xử lý nhanh, biến động liên tục. Nếu mỗi lần mở lại ứng dụng đều phải xác thực sinh trắc học, thậm chí gặp tình trạng nhận diện chậm hoặc lỗi hệ thống, nhà đầu tư có thể bỏ lỡ cơ hội giao dịch.
Ông Minh cũng lưu ý thực tế nhiều ứng dụng chứng khoán hiện nay sẽ tự động đăng xuất sau ít thời gian không sử dụng. Ngay như ngân hàng cũng chỉ yêu cầu xác thực khuôn mặt khi thực hiện các giao dịch chuyển tiền giá trị lớn.
Trong khi đó, đối với chứng khoán, việc đặt ngưỡng xác thực theo giá trị tài sản hay quy mô giao dịch là rất khó khả thi bởi giá trị tài sản ròng (NAV) của nhà đầu tư biến động liên tục.
Do vậy, thay vì triển khai đại trà cho toàn bộ nhà đầu tư, ông Minh đề xuất cơ quan quản lý nên áp dụng theo hướng áp dụng với các tài khoản sử dụng margin. Hoặc giảm tần suất xác thực xuống còn một lần mỗi ngày thay vì mỗi lần đăng nhập.
Còn theo TS Lê Bá Chí Nhân, khó khăn lớn nhất nằm ở tính đồng bộ giữa các công ty chứng khoán, ngân hàng lưu ký và hệ thống dữ liệu định danh quốc gia.
Một số công ty quy mô nhỏ có thể chịu áp lực chi phí đầu tư công nghệ, bảo mật dữ liệu và nâng cấp hệ thống. Ngoài ra, nếu quy trình xác thực quá phức tạp hoặc xảy ra lỗi nhận diện sinh trắc học, trải nghiệm người dùng sẽ bị ảnh hưởng, nhất là với nhà đầu tư lớn tuổi hoặc ở khu vực hạ tầng số chưa đồng đều.
Gần đây, một binh sĩ Lục quân Mỹ đã bị truy tố vì cá cược vụ bắt Tổng thống Venezuela Nicolas Maduro. Trong những tuần trước khi ông Maduro bị bắt, binh sĩ này đã sử dụng thông tin mật để đặt cược trên nền tảng Polymarket rằng lực lượng Mỹ sẽ tiến vào Venezuela và ông Maduro sẽ mất chức. Kết quả, người này thắng 400.000 USD. Đây được xem là một vụ bê bối cá biệt trong thị trường dự đoán.
Polymarket là nền tảng thị trường dự đoán phi tập trung lớn nhất thế giới, được xây dựng trên blockchain, cho phép người dùng đặt cược bằng tiền số vào kết quả của các sự kiện chính trị, thể thao hay kinh tế. Nền tảng này và thị trường dự đoán đang tạo ra những ảnh hưởng sâu rộng đến tâm lý chung của nhà đầu tư, dần trở thành một trong những "la bàn" để giới tài chính toàn cầu tham khảo trước khi đưa ra quyết định.
Tuy nhiên, một nghiên cứu mới đây cho thấy đây có thể là một dấu hiệu đáng lo ngại hơn: một nhóm nhỏ các nhà giao dịch "có thông tin" trở thành bên quyết định giá cả trên thị trường, trong khi số đông nhà đầu tư lại thua lỗ.
Nghiên cứu này là một phần của bản thảo học thuật do các nhà nghiên cứu từ London Business School và Yale thực hiện, nhằm kiểm chứng giả định cốt lõi của ngành rằng thị trường dự đoán có hoạt động hiệu quả nhờ "trí tuệ đám đông" hay không. Bằng cách phân tích toàn bộ giao dịch trên Polymarket từ năm 2023 đến 2025, nhóm tác giả kết luận rằng thực tế không phải đám đông, mà chính một nhóm nhỏ nhà giao dịch (trader) có hiểu biết và nắm bắt thông tin tốt mới là những người dẫn dắt giá cả.
Họ phân tích 1,72 triệu tài khoản với tổng khối lượng giao dịch 13,76 tỷ USD và phát hiện chỉ khoảng 3% trader là những người hiểu chuyện và đặt lệnh đúng, nên chính họ mới là người quyết định giá đúng hay sai. Nhóm này thường xuyên dự đoán chính xác và hành động sớm.
Ngược lại, phần lớn 97% còn lại không làm được điều trên. Họ đóng vai trò cung cấp thanh khoản và tạo khối lượng giao dịch cho thị trường, nhưng xét tổng thể lại đang ở phía thua lỗ.
Một vấn đề quan trọng là làm sao phân biệt giữa kỹ năng và may mắn. Với hơn 1 triệu người tham gia, việc có nhiều người thắng lớn chỉ nhờ may mắn là điều dễ xảy ra.
Để loại bỏ yếu tố này, các tác giả chạy lại mỗi giao dịch 10.000 lần, giữ nguyên mọi yếu tố trừ hướng giao dịch. Cùng thị trường, cùng thời điểm, cùng số tiền, nhưng việc mua hay bán được quyết định bằng cách tung đồng xu. Điều này tạo ra một mốc so sánh: Nếu kết quả thực tế vượt trội một cách nhất quán so với mô hình "tung đồng xu", đó là kỹ năng; nếu không, đó là may mắn.
Kết quả cho thấy trong số những người thắng lớn nhất tính theo lợi nhuận tuyệt đối, chỉ khoảng 12% thực sự vượt qua được chuẩn này. Nhiều người thắng chỉ nhờ may mắn khi khoảng 60% trong số đó trở thành người thua.
Dù vậy, nhóm giao dịch có kỹ năng lại đóng vai trò quan trọng trong việc giúp thị trường chính xác hơn. Khi tỷ trọng giao dịch của họ tăng lên, giá cả thường tiến gần hơn với kết quả đúng, đặc biệt trong giai đoạn sát thời điểm sự kiện diễn ra. Họ cũng là những người phản ứng nhanh nhất khi có thông tin mới, chẳng hạn như thông báo từ Cục Dự trữ liên bang Mỹ (Fed) hay báo cáo lợi nhuận doanh nghiệp, trong khi phần lớn nhà giao dịch khác không có phản ứng nhất quán.
Tuy nhiên, chính lợi thế thông tin này cũng đặt ra một vấn đề lớn: điều gì xảy ra khi thông tin đó không phải là công khai hoặc không được phép sử dụng? Cả Polymarket và Kalshi đều khẳng định việc giao dịch dựa trên thông tin nội bộ là bị cấm, nhưng nghiên cứu cho thấy rủi ro này là có thật.
Một ví dụ được nêu ra là sự kiện Mỹ bắt Tổng thống Venezuela vào tháng 1. Trước khi sự kiện xảy ra, 3 tài khoản mới đã đặt cược lớn vào khả năng ông Maduro bị lật đổ, khi thị trường lúc đó chỉ định giá xác suất khoảng 10%. Các tài khoản này đặt lệnh rất lớn trước khi giá kịp phản ứng. Khi sự kiện xảy ra, họ thu về hơn 630.000 USD. Sau đó, hai tài khoản ngừng giao dịch hoàn toàn, tài khoản còn lại gần như không hoạt động. Tuy không có bằng chứng cho thấy có hành vi sai phạm, nhưng đây là một trường hợp đáng chú ý.
Các giao dịch dựa trên thông tin nội bộ, nếu xảy ra, có tác động mạnh hơn nhiều so với giao dịch thông thường - có thể gấp 7 đến 12 lần về mức độ ảnh hưởng tới giá. Tuy nhiên, chúng hiếm khi xảy ra và chỉ tập trung vào một số sự kiện cụ thể. Phần lớn thời gian, độ chính xác của thị trường vẫn phụ thuộc vào những người giao dịch có kỹ năng, những người liên tục dự đoán tốt hơn số đông.
Kết luận của nghiên cứu thách thức quan điểm phổ biến rằng thị trường dự đoán hoạt động hiệu quả nhờ trí tuệ tập thể. Thực tế cho thấy, điều quan trọng không phải là số đông nghĩ gì, mà là ai trong số đó thực sự có thông tin và hiểu biết.
Phiên giao dịch ngày 19/6, USD tăng giá đẩy đồng yen về sát mức thấp nhất trong gần bốn thập kỷ, quanh mức 161,455 yen đổi một USD.
Đồng yen gần như không được hỗ trợ đáng kể, bất chấp Bộ Tài chính Nhật Bản đã bán USD can thiệp thị trường hồi đầu năm và Ngân hàng Trung ương Nhật Bản (BOJ) vừa nâng lãi suất lên mức cao nhất 30 năm, hôm 16/6.
Trong khi, những lo ngại về kế hoạch chi tiêu của Thủ tướng Nhật Bản Sanae Takaichi đang làm suy giảm niềm tin của nhà đầu tư, dấy lên đồn đoán về các đợt can thiệp mới. "Các vị thế đầu cơ bán khống đồng yen vẫn chưa giảm, dù BOJ vừa tăng lãi suất tuần này", các nhà phân tích của DBS, nhận định.
Giới phân tích cho rằng mức độ chấp nhận sự suy yếu của đồng yen dường như đã gần tới giới hạn. Theo DBS, các nhà hoạch định chính sách Nhật Bản có thể sẽ phát tín hiệu cứng rắn và tiếp tục can thiệp để kìm hãm đà giảm giá.
Ông Tony Sycamore, chuyên gia thị trường của IG tại Sydney, cho rằng Bộ Tài chính Nhật Bản nhiều khả năng sẽ bảo vệ mốc 161,95 yen đổi một USD, với quy mô can thiệp tương tự hồi tháng 4 và tháng 5, tức mua vào khoảng 11.700 tỷ yen.
Theo ông, mức can thiệp này tương đương khoảng 11-12% tổng dự trữ ngoại hối ngắn hạn của Nhật Bản, nhưng lại tạo ra tác động khá hạn chế. Khi đó, Tokyo sẽ phải thận trọng hơn trong các đợt can thiệp tiếp theo để duy trì tính linh hoạt và độ tin cậy của chính sách, đồng thời giữ lại đủ nguồn lực dự phòng.
Tuần qua, chỉ số Dollar Index, đo sức mạnh của đồng bạc xanh so với rổ sáu đồng tiền chủ chốt, tăng 1,1%, có lúc đạt lên 101,07 điểm, mức cao nhất trong một năm, và hiện ở trên ngưỡng 100. USD tiếp tục mạnh lên khi thị trường điều chỉnh lại kỳ vọng về chính sách tiền tệ của Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed).
Hôm 17/6, Fed công bố giữ nguyên lãi suất cơ bản 3,5-3,75%. Nhiều nhà đầu tư cho rằng Fed có thể hành động sớm hơn dự kiến để kiểm soát lạm phát, thậm chí ngay trong tháng tới. Theo công cụ FedWatch của CME Group, thị trường dự đoán xác suất Fed tăng lãi suất thêm 0,25 điểm phần trăm tại cuộc họp tháng 7 là 39,6%, tăng mạnh so với mức chỉ 8% của một tuần trước.
