Nội dung này nằm trong Dự thảo Bộ luật Hình sự sửa đổi 2026, được Bộ Công an soạn thảo, dự kiến trình Quốc hội cho ý kiến trong kỳ họp tháng 8.
Bộ luật Hình sự hiện hành quy định, Tòa chỉ xem xét cho hưởng án treo với án tù không quá 3 năm. Tại dự thảo, Bộ Công an đề xuất mở rộng việc áp dụng án treo lên tới 5 năm, căn cứ nhân thân và các tình tiết giảm nhẹ, nếu xét thấy không cần phải bắt chấp hành hình phạt tù.
Trong trường hợp này, tòa án có thể quyết định cho hưởng án treo kèm theo điều kiện “nộp một mức tiền để thay thế hình phạt tù” và ấn định thời gian thử thách 1-2 năm.
Các trường hợp được hưởng án treo tới 3 năm như thông thường thì không phải nộp tiền thay thế.
Để đảm bảo nghiêm minh, dự thảo vẫn giữ nguyên quy định, nếu trong thời gian thử thách, người được hưởng án treo cố ý vi phạm nghĩa vụ theo quy định của Luật Thi hành án hình sự từ 2 lần thì tòa án có thể quyết định buộc người đó phải chấp hành hình phạt tù của bản án đã tuyên.
Ưu tiên thu hồi tài sản
Bộ Công an đánh giá phạm vi các tội danh áp dụng hình phạt tiền hiện tương đối hẹp. Luật mới chỉ ghi nhận một ngoại lệ với “người lần đầu phạm tội ít nghiêm trọng do vô ý và có nơi cư trú rõ ràng” (Điều 38 khoản 2, Bộ luật Hình sự).
Thực tiễn, người phạm tội rất nghiêm trọng thuộc nhóm các tội phạm về chức vụ có thể áp dụng hình phạt này, theo tinh thần chiến lược cải cách tư pháp. Các quan điểm về phòng, chống tham nhũng cũng ưu tiên thu hồi tài sản bị thất thoát.
Chính sách mở rộng các tội danh được áp dụng phạt tiền thay vì phạt tù sẽ giúp giảm chi phí giam giữ, quản lý trại giam, đồng thời tăng nguồn thu ngân sách từ các vụ án có động cơ vụ lợi.
Điều này đặc biệt có ý nghĩa đối với nhóm tội phạm kinh tế, chức vụ không có yếu tố tham nhũng, khi mục tiêu chính của hình phạt là “buộc khôi phục nguyên trạng và bồi thường thiệt hại”.
Mở rộng cơ chế thay thế hình phạt tù bằng nghĩa vụ tài chính đối với nhóm tội phạm tội ít nguy hiểm đã được các nước áp dụng rộng rãi.
Tại Đức, năm 2024 có khoảng 632.100 người bị kết án. Trong đó 506.500 trường hợp (80%) chỉ bị phạt tiền, khoảng 14% bị tuyên án tù, còn lại áp dụng các chế tài theo luật người chưa thành niên.
Nghiên cứu của Đại học Chicago cũng cho thấy chỉ khoảng 5% người bị kết án phải chấp hành án tù ngay, khoảng 10% được hưởng án tù treo, phần lớn còn lại chỉ chịu hình phạt tiền.
Điều này phản ánh triết lý của Đức là ưu tiên phạt tiền và các biện pháp thay thế thay vì giam giữ đối với các tội phạm ít nghiêm trọng.
Anh và xứ Wales cũng theo đuổi xu hướng tương tự. Thống kê của Bộ Tư pháp cho thấy trong năm 2025, các tòa án tuyên gần 929.000 hình phạt tiền. Trong khi án tù giam chưa bằng 1/0 – 88.000 người.
Hơn 77.500 án cộng đồng và gần 53.000 án tù treo cũng được áp dụng. Trước tình trạng quá tải nhà giam, Chính phủ Anh tiếp tục xem xét mở rộng phạm vi áp dụng án treo và các biện pháp thay thế ngắn hạn.
Số liệu của World Prison Brief cho thấy các quốc gia ưu tiên hình phạt tiền, án treo và các biện pháp xử lý ngoài nhà tù thường có tỷ lệ người bị giam giữ thấp hơn đáng kể.
Nhật Bản chỉ có khoảng 36-38 người bị giam trên 100.000 dân, thuộc nhóm thấp nhất thế giới. Đức khoảng 69 người/100.000 dân.
Trong khi đó, Mỹ có khoảng 541 người bị giam trên 100.000 dân, cao gấp gần 8 lần Đức và khoảng 15 lần Nhật Bản.
Ngày 29/5, Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an TP Cần Thơ đã tạm giam Lê Hoàng Diệu (SN 1991) để điều tra về tội Cố ý gây thương tích.
Theo kết quả điều tra ban đầu, 2 năm trước Diệu bắt đầu sống chung như vợ chồng với chị L.T.T.O. (SN 1985).
Thời gian gần đây, Diệu nghi ngờ chị O. có quan hệ tình cảm với người khác nên thường xuyên ghen tuông, đe dọa.
Chiều tối 16/3, Diệu bực tức vì hay tin chị O. đang uống nước tại một quán cà phê tại ấp Trường Hòa A, xã Trường Long Tây nên đến quán nước tìm "vợ hờ".
Đến nơi, Diệu cầm ly thủy tinh trên bàn và dùng ghế nhựa liên tục đánh chị O., gây thương tích với tỷ lệ tổn thương cơ thể qua giám định là 17%.
Tiếp nhận tin báo, Công an xã Trường Long Tây mời Lê Hoàng Diệu về làm việc và đối tượng thừa nhận toàn bộ hành vi.
Tôi thấy pháp luật có nhiều quy định cấm hoặc hạn chế một số hành vi ở khu vực công cộng, khu vực sử dụng chung. Vậy đối với phần diện tích thuộc quyền sử dụng riêng thì có được quyền nuôi chó, mèo hay không?
Pháp luật hiện nay phân biệt thế nào giữa khu vực riêng và khu vực chung? Việc nuôi thú cưng trong nhà riêng có bị xem là vi phạm nếu không gây ảnh hưởng đến người khác hay không?
Trường hợp nội quy nhà chung cư nơi tôi ở có quy định "cấm chăn, thả gia súc (chó, mèo, lợn...), gia cầm (gà, chim...) trong khu vực khu chung cư" thì tôi có được nuôi chó, mèo trong khu vực căn hộ của mình hay không?
Nếu Ban quản lý tòa nhà phát hiện tôi nuôi chó, mèo trong nhà thì họ có quyền tạm dừng dịch vụ (sử dụng thang máy, nước...) hay không?
Luật sư tư vấn:
Theo điểm b khoản 8 Điều 3 Luật Nhà ở năm 2023, hành vi chăn, thả gia súc, gia cầm; giết mổ gia súc trong khu vực nhà chung cư bị nghiêm cấm.
Theo Phụ lục II Thông tư 23/2019/TT-BNNPTNT (đã được sửa đổi, bổ sung bởi Thông tư 18/2023/TT-BNNPTNT), chó và mèo không phải gia súc mà là động vật khác được phép chăn nuôi.
Như vậy, pháp luật hiện hành không cấm người dân nuôi chó, mèo trong chính căn hộ của mình. Tuy nhiên, việc nuôi chó, mèo cần tuân thủ các quy định sau đây:
- Thứ nhất, phải thực hiện việc kê khai về Ủy ban nhân dân cấp xã hoặc trên hệ thống cơ sở dữ liệu chăn nuôi. Theo đó, kê khai định kỳ 2 lần/năm. Kỳ kê khai 6 tháng đầu năm, gửi kê khai từ ngày 25/6 đến ngày 30/6; kỳ kê khai 6 tháng cuối năm, gửi kê khai từ ngày 25/12 đến ngày 31/12 của năm kê khai. Kê khai đột xuất trong thời hạn 3 ngày kể từ khi nhập về nuôi mới hoặc theo yêu cầu của cơ quan có thẩm quyền.
- Thứ hai, không được nuôi chó, mèo ở khu vực sở hữu chung của nhà chung cư (như hành lang, tầng hầm, sân thượng...); và khi mang vật nuôi ra khu vực sở hữu chung (như hành lang, thang máy, tầng hầm...) phải có biện pháp bảo đảm an toàn (không để chó, mèo cắn người khác) cũng như không gây mất vệ sinh (như phóng uế, gây mùi hôi thối...).
Theo điểm b khoản 1 Điều 8 Nghị định 282/2025/NĐ-CP, trường hợp thả chó, mèo tại khu vực chung của nhà chung cư sẽ bị phạt cảnh cáo hoặc phạt tiền từ 500.000 đồng đến 1 triệu đồng.
Nếu để chó, mèo gây thương tích hoặc gây thiệt hại tài sản cho tổ chức, cá nhân khác sẽ bị phạt tiền từ 2 triệu đồng đến 3 triệu đồng theo điểm c khoản 2 Điều 8 Nghị định 282/2025/NĐ-CP.
Ngay cả trường hợp nội quy nhà chung cư có quy định "cấm chăn, thả gia súc (chó, mèo, lợn...), gia cầm (gà, chim...) trong khu vực khu chung cư" thì cư dân vẫn được phép nuôi chó, mèo trong căn hộ chung cư của mình, miễn sao không ảnh hưởng đến cư dân khác.
Ban Quản lý Tòa nhà không có quyền tạm dừng dịch vụ (sử dụng thang máy, nước...) của cư dân nếu cư dân nuôi chó, mèo tại nhà. Chỉ khi nào, người nuôi chó, mèo thả chúng ra khu vực chung (như hành lang, thang máy, tầng hầm...) nhưng không có biện pháp bảo đảm vệ sinh, an toàn cho người khác thì mới bị coi là vi phạm.
Lưu ý: Trường hợp Nội quy quản lý, sử dụng nhà chung cư có quy định riêng về việc "nuôi chó, mèo trong nhà chung cư nhằm bảo đảm vệ sinh môi trường, an toàn cho cư dân" và đã được Hội nghị nhà chung cư thông qua một cách hợp pháp thì cư dân có trách nhiệm tuân thủ theo nội quy đó.
Ngày 21/5, TAND Tp.Hà Nội tiếp tục xét xử sơ thẩm vụ án xảy ra tại Bộ Y tế và các đơn vị liên quan trong quá trình triển khai dự án đầu tư xây dựng Bệnh viện Bạch Mai và Bệnh viện Việt Đức cơ sở 2.
Đại diện Viện KSND Tp.Hà Nội đánh giá đây là hai dự án trọng điểm quốc gia, được Thủ tướng phê duyệt năm 2014 với tổng vốn đầu tư gần 10.000 tỷ đồng, quy mô mỗi bệnh viện 1.000 giường bệnh. Mục tiêu là giảm tải cho các bệnh viện tuyến cuối, nâng cao chất lượng khám chữa bệnh và bảo đảm an sinh xã hội.
Tuy nhiên, trong quá trình triển khai, nhiều cá nhân tại Ban Y tế trọng điểm, Vụ Trang thiết bị và công trình y tế, Bộ Y tế và Viện Kinh tế xây dựng đã có hàng loạt sai phạm trong đấu thầu, thuê tư vấn nước ngoài, lập dự toán và ký kết hợp đồng.
Theo cáo buộc, Ban Y tế trọng điểm đã trình Bộ Y tế phê duyệt thuê tư vấn nước ngoài khi chưa làm rõ năng lực tư vấn trong nước, không xác định đúng dự toán gói thầu, sử dụng đề xuất tài chính của nhà thầu để lập dự toán không có căn cứ. Dù vậy, Viện Kinh tế xây dựng vẫn ban hành văn bản thẩm tra.
Ngoài ra, việc phân chia các gói thầu không bảo đảm tính đồng bộ, triển khai theo chủ trương "vừa thiết kế vừa thi công" trái quy định đã khiến dự án kéo dài, đình trệ từ năm 2021 đến 2024, gây lãng phí hơn 783 tỷ đồng.
Viện kiểm sát nhận định hành vi của các bị cáo không chỉ gây thiệt hại đặc biệt lớn về tài sản mà còn ảnh hưởng đến uy tín cơ quan quản lý Nhà nước, làm suy giảm niềm tin của nhân dân.
Theo quan điểm luận tội, bị cáo Nguyễn Chiến Thắng - cựu Giám đốc Ban Y tế trọng điểm giữ vai trò chính trong vụ án. Viện kiểm sát xác định bị cáo Thắng là người có chuyên môn sâu về đầu tư xây dựng nhưng đã chỉ đạo nhiều sai phạm trong thuê tư vấn nước ngoài, lập kế hoạch lựa chọn nhà thầu, tổ chức đấu thầu và ký kết hợp đồng trái quy định, gây thất thoát, lãng phí hơn 803 tỷ đồng.
Ngoài ra, bị cáo còn bị cáo buộc nhận hối lộ hơn 88 tỷ đồng từ các nhà thầu, trong đó hơn 51 tỷ đồng được xử lý trong vụ án này.
Viện kiểm sát đề nghị tuyên phạt bị cáo Nguyễn Chiến Thắng từ 12-13 năm tù về tội "Vi phạm quy định về quản lý, sử dụng tài sản Nhà nước gây thất thoát, lãng phí"; 20 năm tù về tội "Nhận hối lộ"; tổng hợp hình phạt là 30 năm tù.
Bị cáo Nguyễn Duy Tuấn – cựu Giám đốc Ban Y tế trọng điểm bị đề nghị từ 23-25 năm tù với cáo buộc cùng tham gia các sai phạm và nhận hối lộ hơn 12 tỷ đồng.
Đối với bị cáo Nguyễn Thị Kim Tiến – cựu Bộ trưởng Bộ Y tế, Viện kiểm sát cho rằng bị cáo có trách nhiệm người đứng đầu, đã ký phê duyệt nhiều quyết định liên quan đến kế hoạch lựa chọn nhà thầu và thuê tư vấn nước ngoài nhưng thiếu kiểm tra, giám sát, dẫn tới sai phạm kéo dài.
Tuy nhiên, cơ quan công tố ghi nhận bị cáo có nhiều tình tiết giảm nhẹ như thành khẩn khai báo, nộp khắc phục hậu quả 24,5 tỷ đồng, có nhiều đóng góp cho ngành y tế và gia đình có công với cách mạng.
Viện kiểm sát đề nghị mức án từ 5-6 năm tù đối với bị cáo Nguyễn Thị Kim Tiến về tội "Vi phạm quy định về quản lý, sử dụng tài sản Nhà nước gây thất thoát, lãng phí". Ngoài ra, nhiều bị cáo khác cũng bị đề nghị từ 30 tháng đến 9 năm tù.
Về trách nhiệm dân sự, Viện kiểm sát đề nghị buộc các bị cáo liên đới bồi thường toàn bộ số tiền thất thoát, lãng phí hơn 803 tỷ đồng cho ngân sách Nhà nước.
Trong đó, bị cáo Nguyễn Chiến Thắng bị đề nghị chịu trách nhiệm lớn nhất với gần 395 tỷ đồng; bị cáo Nguyễn Duy Tuấn hơn 223 tỷ đồng.
Với bà Nguyễn Thị Kim Tiến phải nộp hơn 108 tỷ đồng. Trong đó, xác nhận bị cáo đã được nộp được 17 tỷ đồng, còn tiếp tục phải nộp hơn 91 tỷ.
