Nội dung này nằm trong Dự thảo Bộ luật Hình sự sửa đổi 2026, được Bộ Công an soạn thảo, dự kiến trình Quốc hội cho ý kiến trong kỳ họp tháng 8.
Bộ luật Hình sự hiện hành quy định, Tòa chỉ xem xét cho hưởng án treo với án tù không quá 3 năm. Tại dự thảo, Bộ Công an đề xuất mở rộng việc áp dụng án treo lên tới 5 năm, căn cứ nhân thân và các tình tiết giảm nhẹ, nếu xét thấy không cần phải bắt chấp hành hình phạt tù.
Trong trường hợp này, tòa án có thể quyết định cho hưởng án treo kèm theo điều kiện “nộp một mức tiền để thay thế hình phạt tù” và ấn định thời gian thử thách 1-2 năm.
Các trường hợp được hưởng án treo tới 3 năm như thông thường thì không phải nộp tiền thay thế.
Để đảm bảo nghiêm minh, dự thảo vẫn giữ nguyên quy định, nếu trong thời gian thử thách, người được hưởng án treo cố ý vi phạm nghĩa vụ theo quy định của Luật Thi hành án hình sự từ 2 lần thì tòa án có thể quyết định buộc người đó phải chấp hành hình phạt tù của bản án đã tuyên.
Ưu tiên thu hồi tài sản
Bộ Công an đánh giá phạm vi các tội danh áp dụng hình phạt tiền hiện tương đối hẹp. Luật mới chỉ ghi nhận một ngoại lệ với “người lần đầu phạm tội ít nghiêm trọng do vô ý và có nơi cư trú rõ ràng” (Điều 38 khoản 2, Bộ luật Hình sự).
Thực tiễn, người phạm tội rất nghiêm trọng thuộc nhóm các tội phạm về chức vụ có thể áp dụng hình phạt này, theo tinh thần chiến lược cải cách tư pháp. Các quan điểm về phòng, chống tham nhũng cũng ưu tiên thu hồi tài sản bị thất thoát.
Chính sách mở rộng các tội danh được áp dụng phạt tiền thay vì phạt tù sẽ giúp giảm chi phí giam giữ, quản lý trại giam, đồng thời tăng nguồn thu ngân sách từ các vụ án có động cơ vụ lợi.
Điều này đặc biệt có ý nghĩa đối với nhóm tội phạm kinh tế, chức vụ không có yếu tố tham nhũng, khi mục tiêu chính của hình phạt là “buộc khôi phục nguyên trạng và bồi thường thiệt hại”.
Mở rộng cơ chế thay thế hình phạt tù bằng nghĩa vụ tài chính đối với nhóm tội phạm tội ít nguy hiểm đã được các nước áp dụng rộng rãi.
Tại Đức, năm 2024 có khoảng 632.100 người bị kết án. Trong đó 506.500 trường hợp (80%) chỉ bị phạt tiền, khoảng 14% bị tuyên án tù, còn lại áp dụng các chế tài theo luật người chưa thành niên.
Nghiên cứu của Đại học Chicago cũng cho thấy chỉ khoảng 5% người bị kết án phải chấp hành án tù ngay, khoảng 10% được hưởng án tù treo, phần lớn còn lại chỉ chịu hình phạt tiền.
Điều này phản ánh triết lý của Đức là ưu tiên phạt tiền và các biện pháp thay thế thay vì giam giữ đối với các tội phạm ít nghiêm trọng.
Anh và xứ Wales cũng theo đuổi xu hướng tương tự. Thống kê của Bộ Tư pháp cho thấy trong năm 2025, các tòa án tuyên gần 929.000 hình phạt tiền. Trong khi án tù giam chưa bằng 1/0 – 88.000 người.
Hơn 77.500 án cộng đồng và gần 53.000 án tù treo cũng được áp dụng. Trước tình trạng quá tải nhà giam, Chính phủ Anh tiếp tục xem xét mở rộng phạm vi áp dụng án treo và các biện pháp thay thế ngắn hạn.
Số liệu của World Prison Brief cho thấy các quốc gia ưu tiên hình phạt tiền, án treo và các biện pháp xử lý ngoài nhà tù thường có tỷ lệ người bị giam giữ thấp hơn đáng kể.
Nhật Bản chỉ có khoảng 36-38 người bị giam trên 100.000 dân, thuộc nhóm thấp nhất thế giới. Đức khoảng 69 người/100.000 dân.
Trong khi đó, Mỹ có khoảng 541 người bị giam trên 100.000 dân, cao gấp gần 8 lần Đức và khoảng 15 lần Nhật Bản.
Ngày 25/4, Công an tỉnh Quảng Trị bắt tạm giam Tùng, ngụ phường Ba Đồn, để điều tra về hành vi Sản xuất, buôn bán hàng giả là thực phẩm, theo Điều 193 Bộ luật Hình sự.
Tùng là Chủ tịch Hội đồng quản trị kiêm Giám đốc Công ty TNHH Thương mại và Sản xuất QUABICO, trụ sở tại phường Đồng Thuận. Từ năm 2024, người này thành lập doanh nghiệp, công bố và sản xuất nước tăng lực nhãn hiệu Dorje, quảng cáo mang hương vị "như nguyên bản", dâu.
Theo cơ quan điều tra, cơ sở không thực hiện kiểm soát chất lượng theo quy định, thành phần thực tế của sản phẩm không phù hợp với nội dung đã công bố với cơ quan chức năng.
Trong quá trình sản xuất, Tùng bị cáo buộc tự ý giảm hàm lượng caffeine xuống dưới 70% so với công bố, đồng thời không bổ sung choline theo tiêu chuẩn, khiến sản phẩm không đáp ứng quy chuẩn đối với nước giải khát tăng lực. Sản phẩm sau đó được phân phối chủ yếu qua các đại lý nhỏ lẻ gần trường tiểu học và trung học trên địa bàn tỉnh, khách hàng là học sinh.
Cảnh sát xác định Tùng đã sản xuất 492 chai nước tăng lực giả và tạm giữ thêm 1.848 chai để phục vụ điều tra.
Sáng 29/5, TAND Khu vực 5 TP HCM mở lại phiên xử vụ án Hủy hôn nhân trái pháp luật, ly hôn và tranh chấp tài sản giữa nam bác sĩ 54 tuổi (nguyên đơn, chủ chuỗi nha khoa thẩm mỹ) với vợ là bà Ngọc Anh, 48 tuổi.
Tuy nhiên, nguyên đơn vắng mặt không lý do. Khi chủ tọa đề nghị cung cấp thông tin liên quan, người đại diện theo ủy quyền cho biết "không nắm được tình hình" của nam bác sĩ.
Trong khi đó, bà Ngọc Anh và các luật sư cho rằng "có thể nguyên đơn đang làm việc với cơ quan chức năng", do trước đó cảnh sát xuất hiện, làm việc tại nhiều cơ sở nha khoa do ông quản lý.
Tòa cho biết chưa nhận được thông tin chính thức về việc này. Sau khi hội ý, HĐXX quyết định tạm ngưng phiên xử để xác minh lý do vắng mặt của nguyên đơn trước khi tiếp tục giải quyết vụ án.
Tuần trước, gần 100 cảnh sát thuộc Bộ Công an phối hợp công an địa phương đồng loạt kiểm tra, làm việc tại hệ thống phòng khám được cho là do nguyên đơn điều hành ở nhiều tỉnh thành.
Vụ ly hôn tranh chấp tài sản được cho là hơn 1.200 tỷ đồng được tòa thụ lý từ tháng 3/2015. Trong 10 năm qua, các bên nhiều lần thay đổi yêu cầu khởi kiện, phản tố và bổ sung chứng cứ.
Tại phiên xử hôm 12/5, người chồng yêu cầu hủy hôn nhân trái pháp luật. Ông cho rằng trước đây đồng ý kết hôn vì tin vợ mang thai con mình, nhưng sau này phát hiện đứa trẻ không cùng huyết thống.
Nam bác sĩ cũng cho rằng hồ sơ đăng ký kết hôn có nhiều sai sót, như thiếu giấy tờ tùy thân, thiếu lời khai; chữ ký trong sổ hộ tịch không phải của ông.
Ông không đồng ý chia tài sản chung vì cho rằng quan hệ hôn nhân không hợp pháp, song chấp nhận chia cho vợ 20% giá trị tài sản để "được yên ổn".
Ngược lại, bà Ngọc Anh phản đối yêu cầu hủy hôn nhân, khẳng định việc kết hôn hoàn toàn tự nguyện.
Theo lời bà, hai người quen nhau từ thời sinh viên nhưng bị gia đình ngăn cản. Trong thời gian chia tay, bà mang thai với người khác. Khi biết bà mang thai 6 tháng nhưng chưa kết hôn, nam bác sĩ đã xin gia đình cho cưới và hứa chăm lo cho hai mẹ con.
Sau đó, cả hai học giáo lý hôn nhân, tổ chức đám cưới vào tháng 10/2001 và đăng ký kết hôn năm 2003.
Người chồng cũng đồng ý để con gái bà mang họ mình làm giấy khai sinh. Hai người chung sống hơn 20 năm, cùng gây dựng khối tài sản được cho là trị giá hơn 1.200 tỷ đồng, gồm nhiều bất động sản, tiền gửi ngân hàng và chuỗi nha khoa với 38 cơ sở.
Sau một ngày xét xử, HĐXX dự kiến tuyên án ngày 15/5 nhưng sau đó quyết định tạm dừng để xác minh thêm tài liệu, chứng cứ và giải quyết khiếu nại của các bên.
Đến ngày 22/5, Bộ Công an phối hợp công an địa phương làm việc tại hệ thống phòng khám liên quan nguyên đơn.
Tại Hà Nội, Văn phòng Bộ Công an vừa chủ trì, phối hợp với Cục Truyền thông Công an nhân dân tổ chức tọa đàm chính sách về một số văn bản quy phạm pháp luật do Bộ Công an chủ trì xây dựng trong năm 2026.
Tại tọa đàm, Thượng tá Phạm Việt Công, Phó Cục trưởng Cục Cảnh sát giao thông, và Thượng tá Ngô Đức Thắng, Phó Cục trưởng Cục Pháp chế và cải cách hành chính, tư pháp, đã trao đổi, làm rõ một số điểm mới dự kiến trong dự thảo Bộ luật Hình sự sửa đổi, dự thảo Luật Xử lý vi phạm hành chính sửa đổi và hai dự thảo nghị định quy định chi tiết Luật Trật tự, an toàn giao thông đường bộ.
Đối với lĩnh vực trật tự, an toàn giao thông đường bộ, Cục Cảnh sát giao thông đang tham mưu Bộ Công an báo cáo Chính phủ sửa đổi Nghị định 151/2024/NĐ-CP và Nghị định 168/2024/NĐ-CP.
Nội dung sửa đổi tập trung vào hoàn thiện cơ sở dữ liệu về trật tự, an toàn giao thông đường bộ; đăng ký, quản lý phương tiện giao thông thông minh; quản lý thiết bị phát tín hiệu của xe ưu tiên; cấp phép cho doanh nghiệp lữ hành quốc tế sử dụng phương tiện vào Việt Nam.
Theo Bộ Công an, hai nội dung có tác động trực tiếp đến người dân, doanh nghiệp là đăng ký, sử dụng phương tiện giao thông thông minh và thủ tục cấp phép cho khách du lịch nước ngoài mang phương tiện vào Việt Nam.
Cơ quan soạn thảo đề xuất cắt giảm thời gian giải quyết thủ tục cấp phép hoạt động của phương tiện giao thông thông minh từ 7 ngày xuống 5 ngày; giảm thời gian chấp thuận cho doanh nghiệp lữ hành quốc tế tổ chức đưa phương tiện cơ giới nước ngoài vào Việt Nam du lịch từ 5 ngày xuống 3 ngày.
Việc tiếp nhận, xử lý hồ sơ cũng được định hướng thực hiện trên môi trường điện tử, từng bước thay thế giấy tờ bản giấy.
Với Nghị định 168/2024/NĐ-CP, cơ quan soạn thảo tập trung hoàn thiện cơ chế quản lý phương tiện kinh doanh vận tải, trong đó có quy định về dữ liệu giám sát hành trình và camera giám sát trên khoang hành khách, khoang lái. Dự thảo cũng làm rõ hơn một số hành vi vi phạm còn có cách hiểu khác nhau, đồng thời rà soát thẩm quyền xử phạt của các cơ quan chức năng cho phù hợp với mô hình tổ chức mới.
Liên quan dự thảo Luật Xử lý vi phạm hành chính sửa đổi, Thượng tá Ngô Đức Thắng cho biết Bộ Công an đã nghiên cứu, rà soát đề xuất bổ sung biện pháp “tạm ngừng xuất cảnh” và “ngừng cung cấp dịch vụ điện, nước” để cưỡng chế thi hành quyết định xử phạt vi phạm hành chính đối với cá nhân, tổ chức cố tình không chấp hành.
Theo đại diện Cục Pháp chế và cải cách hành chính, tư pháp, một số văn bản quy phạm pháp luật hiện hành đã có quy định về các biện pháp này. Việc nghiên cứu bổ sung vào dự thảo luật nhằm bảo đảm tính đồng bộ của hệ thống pháp luật, nâng cao hiệu quả cưỡng chế thi hành quyết định xử phạt, nhất là trường hợp người vi phạm có nguy cơ rời khỏi lãnh thổ Việt Nam.
Bộ Công an cho biết các nội dung trong hồ sơ xây dựng chính sách mới mang tính nguyên tắc, định hướng. Trên cơ sở tiếp thu ý kiến của các bộ, ngành, đối tượng chịu tác động và ý kiến thẩm định của Bộ Tư pháp, cơ quan soạn thảo sẽ tiếp tục phối hợp với các đơn vị liên quan để quy định cụ thể về trình tự, thủ tục, thẩm quyền và điều kiện áp dụng.
Đối với dự thảo Bộ luật Hình sự sửa đổi, Thượng tá Ngô Đức Thắng cho biết sau hơn 8 năm thi hành Bộ luật Hình sự 2015, thực tiễn đã bộc lộ một số khó khăn, vướng mắc, nhất là về tính đồng bộ, thống nhất trong hệ thống pháp luật và quá trình áp dụng của các cơ quan tiến hành tố tụng.
Việc sửa đổi Bộ luật Hình sự lần này nhằm bảo đảm tính đồng bộ, thống nhất với các luật chuyên ngành có liên quan; đồng thời xây dựng quy định rõ ràng, khả thi, dễ áp dụng và hạn chế cách hiểu, áp dụng không thống nhất.
