Ngày 24/7, Mỹ bắt đầu thu thuế nhập khẩu với 60 nền kinh tế, sau cuộc điều tra kéo dài nhiều tháng, về chính sách của các đối tác trong việc ngăn lưu thông sản phẩm sản xuất bằng lao động cưỡng bức. Thuế mới có hai mức là 10% và 12,5%, thay thế thuế 10% hết hiệu lực cùng thời điểm.
Trước đó vài ngày, Mỹ cũng bắt đầu thu thuế 25% với hàng hóa Brazil, với lý do nước này có hành vi thương mại không công bằng. Mức thuế mới ảnh hưởng tới 7-11 tỷ USD hàng xuất khẩu của Brazil sang Mỹ, theo ước tính của Chính phủ Brazil và Liên đoàn Công nghiệp Quốc gia Brazil (CNI). Con số này tương đương 18-26% kim ngạch xuất khẩu của Brazil sang Mỹ.
Hai chính sách thuế này đều dựa trên những cơ sở pháp lý từng được sử dụng để áp thuế trước đây.
Trên AFP, giới phân tích nhận định Tổng thống Mỹ Donald Trump đã tìm ra cách vừa khôi phục hàng rào thuế nhập khẩu, vừa giúp chúng đứng vững hơn trước các thách thức pháp lý. “Các diễn biến tuần này cho thấy Tổng thống vẫn rất chuộng thuế nhập khẩu và công cụ này sẽ không biến mất chừng nào ông còn ở Nhà Trắng”, Wendy Cutler – Phó Chủ tịch cấp cao của Viện Chính sách Xã hội Châu Á nhận xét.
Tuần này, ông Trump còn thông báo sẽ áp thuế nhập khẩu lên tới 50% với hàng hóa Canada, với lý do nước này “phân biệt đối xử” sản phẩm của Mỹ. Thuế mới sẽ có hiệu lực sau một tháng.
Tuy nhiên, Josh Lipsky – nhà phân tích tại hãng tư vấn Atlantic Council cho rằng việc ông Trump sử dụng Điều 338 của Đạo luật Thuế nhập khẩu 1930 để áp thuế với Canada đáng lo ngại hơn. Do điều luật này chưa từng được áp dụng trước đây.
Bên cạnh đó, Lipsky cho rằng động thái của Mỹ chẳng khác nào sử dụng thuế nhập khẩu để “trừng phạt”, cho thấy Washington có ý định sử dụng các công cụ phi truyền thống trong thương mại. “Viêc này sẽ tạo ra bất ổn”, Scott Lincicome – nhà nghiên cứu tại của Viện Cato nhận định.
Ngày 24/7, các doanh nghiệp nhỏ tại Mỹ đã nộp đơn kiện thuế nhập khẩu mới nhất của ông Trump lên Tòa án Thương mại Quốc tế ở New York. Họ cho rằng ông không có thẩm quyền để áp thuế này.
Thuế mới với 60 nền kinh tế được viện dẫn theo Điều 301 của Đạo luật Thương mại năm 1974. Cutler cho rằng khả năng các thuế này bị tòa án bác bỏ thấp hơn, vì Đại diện Thương mại Mỹ Jamieson Greer đã xem xét cẩn thận các yêu cầu về thủ tục trước khi áp thuế.
Do các tòa án trước đây từng chấp nhận việc sử dụng Điều 301 để áp thuế, các lập luận phản đối chính sách thuế mới nhiều khả năng sẽ tập trung vào kết luận cuộc điều tra của chính phủ Mỹ – căn cứ cho quyết định áp thuế. “Tòa án thường không muốn đánh giá những vấn đề như vậy”, Lincicom nói.
Dù vậy, Lincicome cho rằng các cuộc điều tra trước đây có tính thực chất hơn nhiều. Ví dụ, cuộc điều tra nhằm vào Trung Quốc trong nhiệm kỳ đầu của ông kéo dài một năm trước khi chính quyền công bố áp thuế. Còn lần này, cuộc điều tra với 60 nền kinh tế, bao gồm các đối tác lớn như Liên minh châu Âu (EU) và Ấn Độ, chỉ kéo dài khoảng bốn tháng.
Thuế nhập khẩu là trụ cột trong chính sách đối ngoại của ông Trump nhiệm kỳ này. Chỉ vài tháng sau khi trở lại Nhà Trắng, ông Trump tung ra hàng loạt biện pháp áp thuế đối với gần như toàn bộ đối tác thương mại của Mỹ. Tuy nhiên, cuối tháng 2, Tòa án Tối cao Mỹ đã bác bỏ phần lớn chính sách thuế này. Các loại thuế nhập khẩu áp với từng ngành hàng, như nhôm, thép, xe hơi, không bị ảnh hưởng do viện dẫn cơ sở pháp lý khác.
Ngay sau đó, giới chức Mỹ công bố mở 2 cuộc điều tra về tình trạng dư thừa công suất công nghiệp tại 16 đối tác, và hàng hóa được sản xuất bằng lao động cưỡng bức liên quan 60 quốc gia. Cuộc điều tra này dựa trên Điều 301 của Đạo luật Thương mại năm 1974 về các hành vi không công bằng. Cuộc điều tra với 16 đối tác vẫn chưa hoàn tất.
Nếu không có quyết định của tòa án, các mức thuế của Mỹ rất khó bị gỡ bỏ. Cựu Tổng thống Joe Biden vẫn giữ nguyên các mức thuế mà ông Trump áp lên hàng hóa Trung Quốc trong nhiệm kỳ đầu. Lipsky cho rằng kể cả khi một tổng thống tương lai muốn bãi bỏ các mức thuế của ông Trump, vấn đề hụt thu ngân sách cũng sẽ khiến việc này trở nên phức tạp.
Nhiều quốc gia từng hy vọng giai đoạn đỉnh điểm của căng thẳng thương mại đã qua. Nhưng hiện tại, họ có thể sẽ phải nghi ngờ điều đó. Chính quyền ông Trump đã đạt được 19 thỏa thuận khung hoặc hiệp định thương mại đối ứng. Tuy nhiên, nguy cơ xuất hiện thêm các mức thuế mới vẫn hiện hữu khi Washington đang điều tra 16 nền kinh tế, bao gồm Trung Quốc, EU và Nhật Bản, liên quan đến tình trạng dư thừa công suất công nghiệp.
“Chính phủ Mỹ đã cẩn thận để không vượt quá mức trần đã thống nhất trong các thỏa thuận song phương. Nhưng các đối tác vẫn lo ngại cam kết này có thể không được duy trì”, Cutler nói cho biết.
Chad Bown – nhà kinh tế học tại Viện Kinh tế Quốc tế Peterson cho rằng ông Trump đang bỏ lỡ cơ hội giải quyết những vấn đề lớn hơn, như Trung Quốc hạn chế xuất khẩu đất hiếm. “Các đối tác thương mại của Mỹ đang phải chiến đấu trên hai mặt trận, vừa đối phó thuế nhập khẩu của ông Trump, vừa tìm cách giải quyết biện pháp hạn chế xuất khẩu của Trung Quốc”, ông nói.
Nhiều nền kinh tế đã bày tỏ thất vọng với chính sách thuế mới của ông Trump. Tuy nhiên, chưa nước nào có dấu hiệu trả đũa, vì họ “hiểu rõ rằng điều đó có thể Mỹ tăng thuế nhập khẩu lên cao hơn”, Cutler nói.
Phiên giao dịch chứng khoán ngày 24/4, không khí hưng phấn trong những phút đầu ngày không duy trì được lâu. Thị trường gặp áp lực điều chỉnh mạnh về trưa và chiều, kết thúc VN-Index giảm hơn 17 điểm, về 1.853,29 điểm. Thanh khoản sàn HoSE dè dặt, chỉ còn dưới 20.000 tỷ đồng.
Áp lực dòng tiền nằm tại nhóm cổ phiếu họ Vingroup, như VIC và VHM. Trong đó, cổ phiếu VHM giảm 5,23% và VIC giảm 1,12%, cùng tác động tiêu cực nhất đến chỉ số.
Cùng với đà tiêu cực lan rộng, nhà đầu tư nước ngoài cũng bán ròng mạnh trong phiên này, giá trị hơn 1.934 tỷ đồng. Trong đó, các cổ phiếu đại gia, liên quan nhiều doanh nghiệp vốn hóa lớn như FPT, Vinhomes, ACB, VCB, Vinamilk... bị bán ròng mạnh nhất.
Ở chiều ngược lại, một số cổ phiếu ngân hàng (TCB, HDB), hàng không (VJC), Chứng khoán (VCK) là lực đỡ thị trường hôm nay. Trong đó, TCB tăng 2,85%, tác động tích cực nhất.
Đáng chú ý, cổ phiếu PC1 của Công ty cổ phần Tập đoàn PC1 tiếp tục giảm sàn phiên thứ 2 liên tiếp, về 22.450 đồng/đơn vị. Về cuối phiên, mã này còn chất lệnh bán giá sàn hơn 28,6 triệu đơn vị; khối lượng khớp lệnh cả phiên hơn 1,4 triệu cổ phiếu (giảm mạnh so với hôm qua). PC1 cũng là cổ phiếu duy nhất trên sàn HoSE giảm hết biên độ trong phiên hôm nay.
Diễn biến bất thường của cổ phiếu PC1 diễn ra sau khi doanh nghiệp tổ chức đại hội cổ đông vào ngày 22/4. Mục tiêu lợi nhuận năm nay giảm 22%, còn hơn 1.056 tỷ đồng. Công ty cũng có kế hoạch tăng vốn để bổ sung nguồn lực cho đầu tư và trả nợ.
Dựa trên các số liệu thống kê chính thức và nguồn tin trong ngành về sản xuất, lọc dầu, cung ứng, Reuters tính toán doanh thu dầu khí tháng 4 của Nga tăng gấp đôi so với tháng 3, từ 327 tỷ ruble lên 700 tỷ ruble (9 tỷ USD).
So với cùng kỳ 2025, doanh thu tăng 10%. Thu ngân sách từ dầu khí của Điện Kremlin đến từ thuế khai thác khoáng sản này. Là nhà xuất khẩu dầu lớn thứ hai thế giới, dầu Nga đắt hàng kể từ khi xung đột Trung Đông nổ ra cách đây 6 tuần.
Sau các cuộc không kích của Mỹ và Israel từ cuối tháng 2, Iran đã đóng cửa eo biển Hormuz - tuyến vận chuyển khoảng 20% lượng dầu khí toàn cầu, khiến giá dầu Brent từng nhảy vọt, vượt xa mức 100 USD mỗi thùng.
Giá trung bình dầu Urals của Nga - dùng làm cơ sở tính thuế, cũng đã tăng lên 77 USD mỗi thùng trong tháng 3, cao nhất kể từ tháng 10/2023, theo dữ liệu của Bộ Kinh tế nước này. Mức này tăng 73% so với 44,59 USD mỗi thùng hồi tháng 2 và cao hơn giả định 59 USD mỗi thùng trong kế hoạch thu ngân sách Nga năm nay.
Vào ngày 12/3, Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent cho biết họ "tạm thời cho phép các nước mua dầu Nga khi đang mắc kẹt trên biển", nhằm bình ổn thị trường năng lượng toàn cầu. Chính sách này kéo dài 30 ngày, tức đến ngày 11/4.
Đến hôm 7/4, Điện Kremlin cho biết có rất nhiều đối tác ngỏ ý muốn mua dầu Nga, trong bối cảnh cuộc khủng hoảng năng lượng toàn cầu đang làm rung chuyển thị trường dầu khí.
Trong cả năm 2026, doanh thu dầu khí của Nga có thể đạt 7.900 tỷ ruble, tương đương hơn 100 tỷ USD, theo ước tính của Reuters. Tuy nhiên, đà tăng trưởng cũng có giới hạn, tùy thuộc cuộc xung đột kéo dài bao lâu.
Tối 7/4 (sáng 8/4 giờ Hà Nội), Mỹ và Iran công bố đạt thỏa thuận về ngừng bắn, mở cửa eo biển Hormuz trong hai tuần, giúp giá dầu Brent lùi mạnh về dưới mốc 100 USD mỗi thùng. Tuy nhiên, giới chức hai nước sau đó đưa ra những thông điệp trái chiều, khiến tình hình thực địa trở nên khó đoán.
Ngày 9/4, giá dầu tăng 3% do thị trường hoài nghi về thỏa thuận và lo ngại dòng chảy năng lượng qua eo biển Hormuz sẽ vẫn bị hạn chế. Giá dầu Brent và WTI hiện giao dịch quanh mức 98 USD và 99 USD mỗi thùng.
Susannah Streeter, chiến lược gia đầu tư tại Wealth Club, cho biết ngay cả khi lưu thông được nối lại, rủi ro cũng sẽ không biến mất ngay lập tức. "Các tàu chở dầu có thể buộc phải đi qua vùng biển có thủy lôi và sự hiện diện quân sự gia tăng, khiến phí bảo hiểm cao và chi phí vận chuyển tăng cao", bà nói.
Ngân hàng Goldman Sachs dự báo giá dầu Brent và WTI trung bình trong quý II sẽ đạt lần lượt 90 USD và 87 USD mỗi thùng.
Thị trường vàng tuần này vẫn chịu tác động bởi các tin tức từ chiến sự tại Trung Đông. Giá tăng vọt trong phiên 8/4 và 9/4, vượt 4.800 USD một ounce sau khi Mỹ và Iran thông báo thỏa thuận ngừng bắn kéo dài hai tuần. Kim loại quý sau đó giảm nhẹ, dao động trong vùng 4.700-4.800 USD những phiên còn lại.
Dù vậy, khảo sát cuối tuần này của Kitco News với các giám đốc ngân hàng, chuyên gia phân tích và nhà đầu tư cho thấy họ sẵn sàng quay lại thị trường, sau khi kim loại quý ghi nhận tuần tăng thứ 3 liên tiếp.
Theo kết quả khảo sát, 50% người tham gia kỳ vọng giá tăng tuần tới. Chỉ 14% dự báo giá giảm và 36% đặt cược thị trường đi ngang.
"Nếu lệnh ngừng bắn được duy trì, các yếu tố tiền tệ, như lạm phát, sẽ quay lại chi phối thị trường. Trường hợp xung đột leo thang, vai trò công cụ trú ẩn của vàng càng được nhấn mạnh", Adrian Day - Chủ tịch công ty quản lý tài sản Adrian Day Asset Management nhận định.
Ngày 11/4, Phó tổng thống Mỹ JD Vance cho biết cuộc đàm phán với phái đoàn Iran tại Pakistan đã kết thúc sau 21 giờ mà không nhất trí được thỏa thuận. Ông cho biết Mỹ đã nêu rõ các lằn ranh đỏ, những điều sẵn sàng nhượng bộ và không thể nhượng bộ, nhưng Iran "chọn không chấp nhận các điều khoản này".
Rich Checkan - Giám đốc Tác nghiệp Asset Strategies International thì cho rằng "vàng đã bị bán tháo quá đà thời gian qua". "Giá vàng nhiều khả năng sẽ tiếp tục đi lên, hướng tới mốc 5.000 USD và cao hơn", ông kỳ vọng. Tuy nhiên, Checkan cũng cảnh báo nếu thỏa thuận ngừng bắn mong manh xuất hiện rạn nứt, giá vàng có thể giảm. Vàng sẽ bị bán tháo trong ngắn hạn nếu thanh khoản thị trường giảm.
Trong khi đó, Darin Newsom - nhà phân tích thị trường tại Barchart.com dự báo ngược lại. Ông cho rằng giá sẽ giảm trong ngắn hạn, do vàng giao tháng 6 đang tiến gần đỉnh, đồng nghĩa đà giảm bắt đầu hình thành.
Colin Cieszynski - kinh tế trưởng thị trường tại SIA Wealth Management giữ quan điểm trung lập với vàng trong ngắn hạn, nhưng nhấn mạnh giá khó ổn định. "Tôi nghĩ vàng có thể biến động mạnh, nhưng khó biết theo hướng nào. Giá có thể đảo chiều vài lần chỉ trong một ngày", ông nói.
Nhìn vào các số liệu lạm phát gần đây, ông cho rằng đà tăng trước đó của vàng đã phản ánh phần lớn tình hình này. Ngày 10/4, Cục Thống kê Lao động Mỹ cho biết chỉ số giá tiêu dùng (CPI) nước này tăng 3,3% trong tháng 3 - cao nhất gần 2 năm. Phần lớn mức tăng do giá năng lượng, vốn tăng cao từ khi xung đột tại Trung Đông xảy ra.
Cieszynski cho rằng xu hướng của vàng hiện chuyển từ tăng sang đi ngang. Biên độ dao động hiện có thể lên tới hàng trăm USD, nhưng việc xác định xu hướng trong ngắn hạn gần như là không thể. "Điều đó phụ thuộc vào diễn biến chiến sự. Ngay trong tuần này, khi có thông tin ngừng bắn, giá vàng tăng mạnh. Trước đó, khi Tổng thống Mỹ Donald Trump đe dọa tấn công Iran, giá lại giảm", ông nói.
Tuần tới, nhà đầu tư sẽ đón nhận một vài số liệu của kinh tế Mỹ, gồm chỉ số giá sản xuất, doanh số bán nhà tháng 3 và số đơn xin trợ cấp thất nghiệp tuần.
