Tại sao kim cương ‘bị xước nên phải bán rẻ’ dù độ cứng 10/10 ?

Tôi và một người bạn vừa có cuộc tranh cãi khá gay gắt vì một đơn hàng giao muộn 5 phút. Sau khi nhận hàng đồ ăn đặt online, bạn tôi mở điện thoại, bấm đánh giá 1 sao cho shipper. Tôi khá bất ngờ vì hành động đó, nhưng bạn lại dứt khoát: "Phải làm vậy họ mới cải thiện chất lượng dịch vụ".

Tôi không đồng tình. Với tôi, 5 phút không phải vấn đề lớn, nhất là trong bối cảnh giao thông, thời tiết hay nhiều yếu tố khách quan khác. Quan trọng hơn, tôi nghĩ đến người giao hàng phía sau đơn đó. Một đánh giá 1 sao như vậy có thể ảnh hưởng trực tiếp đến thu nhập, thậm chí là cơ hội nhận đơn của họ trong tương lai.

Bạn tôi lại có lý lẽ riêng khi cho rằng "nếu ai cũng dễ dãi, bỏ qua những sai sót dù nhỏ, thì dịch vụ sẽ không thể tốt lên". Theo bạn, hệ thống đánh giá tồn tại chính là để phản ánh trải nghiệm thực tế của khách hàng, và việc chấm điểm thấp khi không hài lòng là điều bình thường.

Tất nhiên, nếu nhìn từ góc độ người tiêu dùng, đã trả tiền thì người mua có quyền đòi hỏi dịch vụ đúng cam kết, chính xác từng phút. Nhưng khi nhìn vấn đề từ góc độ tình người, sự thông cảm với một công việc vốn đã nhiều áp lực, tôi thấy không nên quá nặng tay và phũ phàng như vậy.

>> 'Mua 5 kg cua biển làm quà du lịch, nhận về 1,2 kg dây buộc'

Là khách hàng, tôi cũng từng khó chịu khi đơn hàng đến muộn, nhất là khi đang cần gấp. Nhưng nếu là người giao hàng, chỉ cần một vài đánh giá thấp liên tiếp, thu nhập có thể bị ảnh hưởng đáng kể, trong khi không phải lúc nào họ cũng kiểm soát được mọi yếu tố khách quan bên ngoài.

Hệ thống đánh giá là cần thiết để duy trì chất lượng dịch vụ. Nhưng cách chúng ta sử dụng nó cũng phản ánh thái độ với những người đứng ở phía sau mỗi đơn hàng. Một đánh giá 1 sao có thể là hợp lý trong những trường hợp nghiêm trọng: thái độ không tốt, giao sai, làm hỏng đồ. Nhưng với những sai lệch rất nhỏ, như chậm vài phút, liệu có cần thiết phải chấm điểm tối thiểu theo hướng tiêu cực như vậy?

Tôi vẫn nhớ ánh mắt hơi ngạc nhiên của bạn khi tôi nói: "Có thể cậu đúng về nguyên tắc, nhưng chưa chắc đã hợp tình". Và có lẽ, bạn nghĩ tôi sai khi đặt nặng yếu tố cảm thông mà bỏ qua tiêu chuẩn dịch vụ. Giữa quyền lợi của người dùng và sinh kế của người lao động, ranh giới đôi khi rất mong manh. Còn bạn, trong tình huống đó, bạn sẽ chọn cách nào? Đánh giá nghiêm khắc để giữ chuẩn dịch vụ, hay linh hoạt hơn để giữ lại một chút cảm thông?

Tin Gốc: Vnexpress

Nhiều người cho rằng Gen Z đang khiến môi trường công sở trở nên "độc hại" hơn: dễ nhảy việc, thiếu kiên nhẫn, thích "chữa lành", ngại áp lực và thiếu trách nhiệm. Nhưng với cá nhân tôi, sau 20 năm đi làm và khoảng 10 năm ở vị trí điều hành dự án cũng như vận hành doanh nghiệp, tôi cho rằng nhận định đó khá chủ quan và chưa phản ánh đúng thực tế.

Tôi thuộc thế hệ 8X. Khoảng 20 năm trước, khi mới bước chân vào thị trường lao động, môi trường công sở cũng đã có sự phân hóa rất rõ về trình độ và thái độ làm việc. Chỉ khác ở chỗ, thời điểm đó nền kinh tế còn phát triển chậm hơn bây giờ, số lượng doanh nghiệp Việt Nam lẫn doanh nghiệp nước ngoài đều ít hơn rất nhiều nên mức độ cạnh tranh khi xin việc cực kỳ cao.

Chính vì cạnh tranh lớn, những người được tuyển dụng thời ấy phần nhiều đều thuộc nhóm nhân sự khá, giỏi. Tôi còn nhớ khi học năm nhất Cao đẳng, mình may mắn được nhận vào làm tại một công ty bán linh kiện máy tính. Nhưng tuổi trẻ lúc đó khiến tôi thiếu kiên nhẫn và chưa đủ chịu khó. Tôi nghỉ việc chỉ sau sáu tháng.

Nhìn lại, tôi nhận ra ở thế hệ nào cũng luôn tồn tại đủ kiểu nhân sự: xuất sắc, giỏi, khá và trung bình. Chỉ là vào thời của chúng tôi, áp lực cạnh tranh lớn đến mức những nhân sự trung bình thường bị đào thải rất nhanh. Vì vậy, nhiều người có cảm giác thế hệ trước "chất lượng đồng đều" hơn.

>> Kiệt sức vì 7 giờ tối vẫn phải ở lại văn phòng 'chạy deadline'

Nếu lấy bối cảnh 20 năm trước để so với hiện tại sẽ thấy thị trường lao động đã thay đổi rất nhiều. Theo quan sát của tôi, số lượng doanh nghiệp đang hoạt động tại Việt Nam hiện nay lớn hơn gấp nhiều lần so với khoảng năm 2006. Các công ty FDI, startup và doanh nghiệp mới xuất hiện liên tục, trong khi tốc độ tăng dân số không tương ứng. Điều đó dẫn tới một thực tế: doanh nghiệp ngày càng nhiều nhưng nguồn nhân lực chất lượng cao không tăng đủ nhanh.

Hệ quả là sự cạnh tranh tuyển dụng không còn giống trước. Nếu ngày xưa ứng viên phải cạnh tranh để vào công ty, thì giờ nhiều doanh nghiệp lại phải cạnh tranh để giữ người giỏi.

Tôi còn nhớ khoảng 14 năm trước, để vào được các công ty truyền thông - Marketing hàng đầu Việt Nam hoặc doanh nghiệp nước ngoài là điều rất khó. Những người được tuyển khi đó thường vừa có năng lực vừa có thái độ làm việc tốt. Nhưng hiện nay, nhiều công ty trong số đó gặp khó khăn trong tuyển dụng vì nhân sự giỏi đã dịch chuyển sang những doanh nghiệp FDI hoặc các môi trường có đãi ngộ tốt hơn.

Vì vậy, phòng nhân sự ở nhiều nơi buộc phải tuyển dụng quy mô lớn để "đãi cát tìm vàng". Các doanh nghiệp vừa và nhỏ thì càng khó hơn khi nguồn lực hạn chế khiến họ chỉ có thể tiếp cận nhóm nhân sự trung bình.

Trong quá trình làm quản lý, tôi cũng từng gặp không ít nhân sự 8X, 9X có năng lực dưới trung bình chứ không riêng gì Gen Z. Vì thế, theo tôi, vấn đề không nằm ở thế hệ nào "tệ hơn", mà là cách doanh nghiệp tuyển dụng, đào tạo và quản trị con người.

Bản thân tôi chọn giải pháp tuyển dụng khắt khe hơn và đưa nhân sự mới vào quy trình đào tạo ngay từ tháng thử việc đầu tiên. Tôi tập trung vào hai yếu tố cốt lõi:

Thứ nhất là quy trình làm việc. Nhân sự cần hiểu rõ cách vận hành công việc, đảm bảo đúng deadline và đúng tiêu chuẩn. Mọi tiêu chí đều minh bạch giữa công ty và người lao động. Làm tốt được ghi nhận, làm sai sẽ bị đánh giá cụ thể. Theo tôi, chính quy trình rõ ràng mới giúp hai bên có tiếng nói chung trong tám tiếng làm việc mỗi ngày.

Thứ hai là chuẩn mực đạo đức trong công sở. Đây là điều tôi đặc biệt coi trọng. Một nhân sự có thể chưa giỏi ngay từ đầu, nhưng nếu thiếu trung thực, thiếu trách nhiệm hoặc không tôn trọng đồng nghiệp thì rất khó phát triển lâu dài.

Khi mọi quy định đều minh bạch, nhân sự thường sẽ tự nhận ra họ phù hợp hay không chỉ sau một đến ba tháng thử việc. Qua nhiều năm quản lý, tôi nhận thấy sau khi vượt qua vòng phỏng vấn và bước vào môi trường đào tạo thực tế, Gen X, Gen Y hay Gen Z đều có người làm tốt và người làm chưa tốt như nhau. Không có thế hệ nào hoàn toàn ưu tú, cũng không có thế hệ nào "bỏ đi".

Điều khó nhất hiện nay không chỉ là tuyển được người phù hợp mà còn là giữ được người giỏi và đào tạo được những người còn thiếu kinh nghiệm. Đó mới là năng lực thật sự của lãnh đạo và quản lý cấp trung. Doanh nghiệp càng nhiều, sự cạnh tranh giữ nhân sự càng lớn. Một môi trường làm việc thiếu quy trình, thiếu minh bạch hoặc thiếu người dẫn dắt tốt thì rất khó giữ chân nhân viên, bất kể họ thuộc thế hệ nào.

Mỗi thế hệ đều có những điểm mạnh và điểm yếu riêng. Nếu quy hết những vấn đề công sở hiện nay cho Gen Z thì có phần cực đoan. Gen nào cũng đều có người tốt, người chưa tốt, người chăm chỉ và người thiếu trách nhiệm. Nhìn rộng ra, lao động Việt Nam vẫn rất thông minh, nhanh nhạy và có khả năng thích nghi cao so với nhiều nước trong khu vực. Điều doanh nghiệp cần không phải là than phiền về thế hệ trẻ, mà là xây dựng được hệ thống tuyển dụng, đào tạo và quản trị đủ tốt để giúp người phù hợp phát huy năng lực của họ.

Tin Gốc: Vnexpress

Những ngày này, khi điểm thi và kết quả xét tuyển lớp 10 được công bố, tôi thấy có những học sinh vui mừng vì đỗ ngôi trường mình mơ ước, có những em lại buồn vì kết quả không như kỳ vọng. Có những học sinh háo hức chuẩn bị bước vào cấp ba, nhưng cũng có em băn khoăn không biết tương lai rồi sẽ đi về đâu? Nhìn các em, tôi nhớ đến chính mình của nhiều năm trước.

Tôi lớn lên ở một vùng quê và học ở trường làng từ cấp một đến cấp hai. Lên cấp ba, tôi cũng không học trường chuyên hay trường top của huyện. Thậm chí đến lớp 12, khi nhiều nơi đã có điều kiện học Tiếng Anh hiện đại hơn, tôi vẫn học những bài rất cơ bản kiểu: "Hello, how are you?" ở những trang đầu giáo trình. Ngày đó, tôi gần như không được học nghe hay luyện nói.

Sau khi tốt nghiệp phổ thông, vì hoàn cảnh gia đình không có nhiều điều kiện, tôi chọn học Đại học ở Hải Phòng để được gần nhà và giảm bớt gánh nặng kinh tế. Nhìn vào xuất phát điểm ấy, nhiều người có thể nghĩ cơ hội thành công của tôi sẽ ít hơn người khác. Nhưng càng sống, tôi càng thấy cuộc đời có những điều rất thú vị.

Chính vì học trường làng ở cấp hai nên tôi luôn có cơ hội tham gia đội tuyển học sinh giỏi và được các cô tận tình bồi dưỡng miễn phí. Chính vì học trường quê ở cấp ba nên tôi tiếp tục được vào đội tuyển năm lớp 12, tiếp tục được bồi dưỡng miễn phí và nhận được một câu nói đã thay đổi cả cuộc đời.

Khi đó, tôi đang phân vân không biết nên thi ngành gì? Trong khi nhiều bạn bè hướng đến các ngành kinh tế hay kế toán, cô giáo nói với tôi: "Em học tốt Tiếng Anh thì thi Tiếng Anh đi". Chỉ một câu nói rất đơn giản, nhưng đến bây giờ tôi vẫn nghĩ đó là một cái duyên, bởi nó đã mở ra cho tôi một con đường hoàn toàn mới.

>> Vỡ mộng lớp 10 trường top dù con năm nào cũng đạt học sinh giỏi

Nhờ luôn cố gắng học tập, tôi liên tục nhận học bổng ở đại học và dùng tiền đó để đóng học phí. Tại mái trường ấy, tôi gặp những người thầy, người cô đã góp phần thay đổi tương lai của mình. Họ là những người trực tiếp viết thư giới thiệu để tôi nhận được học bổng toàn phần học thạc sĩ tại Vương quốc Anh.

Tôi cũng gặp những người bạn tuyệt vời, những người đến tận hôm nay vẫn đồng hành và giúp đỡ lẫn nhau. Có người từng du học Anh và giới thiệu học bổng cho tôi. Đó là một bước ngoặt lớn giúp tôi tự tin hơn trên con đường giảng dạy.

Nhìn lại, tôi thấy những điều ấy đều bắt đầu từ những lựa chọn tưởng như rất bình thường. Nếu ngày ấy tôi chỉ nhìn vào tên trường học, có lẽ tôi đã nghĩ mình thua kém người khác. Nhưng càng trưởng thành, tôi càng nhận ra trường học có thể tạo ra lợi thế, nhưng không quyết định số phận. Đúng là học ở trường tốt, lớp chọn sẽ mang lại môi trường thuận lợi hơn, nhiều cơ hội hơn và xác suất thành công cao hơn. Tuy nhiên, đó chỉ là một phần của câu chuyện. Điều quan trọng hơn là mỗi người trở thành ai trong suốt hành trình ấy?

Tôi từng chứng kiến nhiều bạn học rất giỏi nhưng khi lên thành phố lớn lại không giữ được mình, sa vào những cám dỗ và mất phương hướng. Ngược lại, tôi cũng gặp rất nhiều người xuất phát từ những ngôi trường bình thường, điều kiện bình thường, nhưng bằng sự chăm chỉ, tử tế và bền bỉ đã xây dựng được những cuộc đời đáng ngưỡng mộ, thậm chí phi thường. Thế nên, tôi tin rằng học giỏi là điều quan trọng, nhưng nhân cách còn quan trọng hơn.

Một kỳ thi không thể quyết định cả cuộc đời. Một ngôi trường cũng không thể quyết định toàn bộ tương lai. Điều quyết định là những việc chúng ta làm mỗi ngày: có chăm chỉ hay không, có trung thực hay không, có biết đứng dậy khi gặp khó khăn hay không, có đủ bản lĩnh để giữ mình trước cám dỗ hay không?

Năm nay, ở tuổi 36, tôi đạt IELTS 9.0. Có thể đó là một thành tích đáng tự hào. Nhưng điều khiến tôi tự hào nhất là mình đã không bỏ cuộc. Hành trình ấy kéo dài nhiều năm, đòi hỏi rất nhiều thời gian và nỗ lực. Không ít người cho rằng IELTS 8.5 là đủ rồi, nhất là khi tôi vẫn đang giảng dạy bình thường. Nhưng với tôi, 9.0 vừa là một ước mơ, vừa là món quà tri ân người chị đã khuất, vừa là thông điệp tôi muốn gửi tới học sinh của mình: nếu đủ kiên trì, đam mê và chăm chỉ, chúng ta có thể đi xa hơn những gì mình tưởng.

Từ một cậu học sinh trường làng chưa từng được học nghe nói tiếng Anh bài bản, tôi dành hàng chục năm kiên trì với ngôn ngữ này. Từ một sinh viên tỉnh lẻ chọn học gần nhà vì hoàn cảnh gia đình, tôi có cơ hội nhận học bổng toàn phần tại Anh. Không phải vì tôi giỏi hơn người khác. Tôi chỉ tiếp tục học, tiếp tục cố gắng và luôn tin rằng mình có thể tiến bộ thêm một chút mỗi ngày.

Đó cũng là điều tôi muốn truyền lại cho học sinh, cho con cái, người thân và những người trẻ đang đứng trước những ngã rẽ quan trọng của cuộc đời. Nếu kết quả thi hôm nay của bạn chưa như mong muốn, đừng tuyệt vọng. Nếu bạn đỗ ngôi trường mơ ước, cũng đừng ngủ quên trên chiến thắng. Điểm số chỉ là kết quả của một kỳ thi. Tương lai là kết quả của hàng nghìn ngày nỗ lực phía trước.

Học ở đâu không quan trọng bằng việc học như thế nào? Bắt đầu từ đâu không quan trọng bằng việc có tiếp tục bước đi hay không? Rồi một ngày nào đó, khi ngoảnh lại, có thể bạn sẽ nhận ra chính những khó khăn của hôm nay đã góp phần tạo nên phiên bản tốt nhất của mình trong tương lai.

Tin Gốc: Vnexpress