“Hải quân Mỹ, lực lượng hải quân tinh nhuệ nhất thế giới, sẽ bắt đầu quá trình phong tỏa và ngăn chặn tất cả tàu cố gắng đi vào hoặc rời khỏi eo biển Hormuz. Quyết định có hiệu lực ngay lập tức”, Tổng thống Mỹ Donald Trump viết trên trên mạng xã hội hôm nay.
Lãnh đạo Mỹ khẳng định eo biển Hormuz sẽ hoàn toàn mở cửa với tất cả tàu thuyền vào thời điểm nào đó. Ông chỉ trích Iran “không cho phép điều này xảy ra” vì đã gài thủy lôi trên tuyến hàng hải huyết mạch của Trung Đông, điều mà ông cho là “hành vi tống tiền mang tính toàn cầu”.
Tổng thống Trump cảnh báo rằng hải quân Mỹ sẽ truy tìm và chặn bắt mọi tàu hàng trả phí đi lại cho Iran, cũng như bắt đầu rà phá thủy lôi ở eo biển Hormuz. “Bất kỳ lực lượng Iran nào nhắm bắn vào chúng tôi hoặc các tàu hòa bình đều sẽ bị hủy diệt”, ông tuyên bố.
Lãnh đạo Mỹ tiết lộ “các nước khác” cũng sẽ tham gia phong tỏa eo biển Hormuz, song không nêu tên quốc gia cụ thể.
Về cuộc đàm phán giữa phái đoàn Mỹ và Iran tại Pakistan, ông Trump nhận định cuộc đối thoại đã “diễn ra tốt đẹp” khi hai bên đạt được đồng thuận trong phần lớn vấn đề, nhưng cáo buộc Iran không nhất trí với “nội dung thật sự quan trọng duy nhất là hạt nhân”.
Giới chức Iran chưa bình luận về thông tin.
Eo biển Hormuz là tuyến vận chuyển dầu mỏ quan trọng, chiếm khoảng 20% nguồn cung dầu toàn cầu. Ngay sau khi Mỹ – Israel phát động chiến dịch tấn công Iran ngày 28/2, Tehran đã triển khai nhiều xuồng cao tốc để rải thủy lôi tại eo biển Hormuz.
Các thủy lôi, cùng mối đe dọa từ máy bay không người lái (UAV) và tên lửa, khiến số lượng tàu hàng đi qua tuyến hàng hải này giảm xuống mức rất thấp, đẩy giá năng lượng tăng cao và mang lại cho Iran đòn bẩy lớn nhất trong xung đột.
Mở lại tuyến đường này là một trong những chủ đề quan trọng trong thỏa thuận ngừng bắn gần đây giữa Mỹ và Iran, dù số tàu thuyền qua lại vẫn còn hạn chế.
Sau khi các bên đạt được lệnh ngừng bắn, Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) ngày 9/4 công bố lộ trình thay thế cho tàu thuyền để tránh nguy cơ trúng thủy lôi tại eo biển Hormuz. Tuy nhiên, quan chức Mỹ cho rằng tuyến di chuyển này bị hạn chế đáng kể, chủ yếu do Iran rải thủy lôi một cách thiếu hệ thống.
Quân đội Mỹ gần như không còn lực lượng rà phá thủy lôi ở Trung Đông, do các tàu chuyên dụng đã bị loại biên và 2 trong 3 tàu chiến đấu ven biển được lắp thiết bị quét mìn đã di chuyển tới Singapore hồi đầu xung đột. Khó khăn trong theo dõi xuồng nhỏ rải thủy lôi khiến Mỹ cũng không thể xác định Iran đã cài bao nhiêu thủy lôi trong eo biển Hormuz, cũng như vị trí của chúng.
Trang Maritime Executive hôm 19.4 đưa tin một nhà báo của Đài địa phương Hà Lan Omroep Gelderland đã biết vị trí của tàu hộ vệ HNLMS Evertsen, sau khi thử gửi đến tàu một bưu thiếp chứa thiết bị định vị bluetooth trị giá chỉ 5 USD.
Phóng viên cho biết đã gửi bưu thiếp nhằm thử nghiệm lỗ hổng trong quy trình gửi nhận bưu chính trên biển. Thiết bị đã được gửi đến tàu và phát vị trí, cho thấy con tàu đang ở vùng biển Đông Địa Trung Hải và đang được điều động phối hợp với nhóm tác chiến tàu sân bay Charles de Gaulle của Pháp.
Quân đội Hà Lan tạo điều kiện để binh sĩ triển khai ở nước ngoài dễ dàng nhận thư từ gia đình. Nhà báo đã làm theo các hướng dẫn trực tuyến của quân đội để gửi bưu kiện. Mặc dù có các biện pháp kiểm tra an ninh nghiêm ngặt như quét tia X đối với gói hàng, song các phong thư lại không bị quét. Điều này giúp tấm bưu thiếp gắn thiết bị theo dõi lọt qua và đến được tàu Evertsen.
Lộ trình của bưu thiếp chứa thiết bị được ghi nhận từ một khu vực tập kết, dừng chân tại căn cứ hải quân Den Helder và đến sân bay Eindhoven ở Hà Lan. Bưu kiện sau đó được chuyển đến cảng Heraklion ở Crete (Hy Lạp) trước khi được giao lên tàu Evertsen. Ngày 27.3, tàu hộ vệ rời cảng, di chuyển về phía tây dọc theo bờ biển Crete rồi chuyển hướng sang phía đông. Thiết bị định vị hoạt động trong 24 tiếng và mất tín hiệu khi tàu chiến đến gần bờ biển Cyprus.
Phản hồi về vụ việc, Bộ Quốc phòng Hà Lan cho biết thiết bị định vị được phát hiện trong quá trình phân loại thư tín sau khi tàu rời cảng ở Crete. Bộ này xác nhận đang tiến hành đánh giá lại các quy định gửi thư, đồng thời ban hành lệnh cấm gửi bưu thiếp có chứa pin.
Thời gian qua đã xuất hiện một số trường hợp lộ vị trí tàu chiến đang làm nhiệm vụ. Mới đây, một thủy thủ trên tàu hộ tống khác, cũng thuộc nhóm tác chiến tàu Charles de Gaulle, đã làm lộ vị trí sau khi bật ứng dụng theo dõi chạy bộ Strava.
NATO đang thảo luận khả năng hỗ trợ tàu thuyền đi qua eo biển Hormuz bị phong tỏa nếu tuyến hàng hải này không được mở lại vào đầu tháng 7, một quan chức cấp cao của liên minh quân sự này nói với Bloomberg.
Theo nguồn tin, ý tưởng này nhận được sự ủng hộ từ một số thành viên của NATO nhưng hiện vẫn chưa đạt được sự đồng thuận cần thiết. Cả hai nguồn tin đều yêu cầu giấu tên. Lãnh đạo các nước NATO sẽ họp tại Ankara, Thổ Nhĩ Kỳ vào ngày 7-8/7.
“Khi có chỉ đạo chính trị trước, việc lập kế hoạch chính thức mới diễn ra sau đó. Liệu tôi có đang nghĩ đến chuyện đó không? Chắc chắn là có", Tư lệnh tối cao NATO tại châu Âu Alexus Grynkewich nói trong cuộc họp báo ngày 19/5 khi được hỏi về khả năng này.
Nếu được triển khai, đây sẽ là sự thay đổi trong chiến lược của NATO đối với xung đột ở Trung Đông. Cho tới nay, các đồng minh khẳng định họ chỉ tham gia tại eo biển này sau khi giao tranh kết thúc và khi có thể hình thành một liên minh rộng lớn bao gồm nhiều nước ngoài NATO.
Tuy nhiên, áp lực kinh tế đang gia tăng khi eo biển Hormuz bị đình trệ lưu thông khiến giá năng lượng tăng vọt và triển vọng tăng trưởng suy giảm.
Hiện chưa rõ chính xác các nước NATO có thể bảo đảm an toàn cho tàu thương mại đi qua eo biển như thế nào. Một nỗ lực gần đây của Mỹ nhằm làm điều này đã dừng lại chỉ sau vài ngày, bất chấp năng lực quân sự đáng kể của Washington.
Iran bắt đầu siết chặt kiểm soát eo biển Hormuz, nơi trung chuyển khoảng 1/5 nguồn cung dầu mỏ và khí tự nhiên hóa lỏng toàn cầu, sau khi Mỹ và Israel bắt đầu không kích nước này hồi cuối tháng 2.
Kể từ đó, tuyến hàng hải này đã trở thành nguồn căng thẳng giữa Mỹ và các đồng minh châu Âu trong NATO, khi họ từ chối đáp ứng yêu cầu của Tổng thống Mỹ Donald Trump về việc hỗ trợ mở lại eo biển.
Ông Trump nhiều lần công khai không hài lòng trước phản ứng này, và Washington gần đây thông báo sẽ rút 5.000 binh sĩ khỏi Đức.
Quan chức NATO cấp cao nói rằng dù một số đồng minh vẫn phản đối việc cho phép NATO triển khai nhiệm vụ tại eo biển Hormuz, họ có thể sẽ ủng hộ nếu tình trạng phong tỏa kéo dài.
Nhà ngoại giao NATO cho biết một số đồng minh ủng hộ can thiệp để hỗ trợ mở lại eo biển, nhưng cảnh báo rằng nhiều nước khác vẫn không muốn bị kéo sâu vào cuộc xung đột.
Tướng Grynkewich nói rằng việc khôi phục hoạt động hàng hải qua eo biển Hormuz là lợi ích chung của các đồng minh.
“Việc đình trệ này đang tác động rất tiêu cực tới toàn bộ nền kinh tế của chúng ta và khi kinh tế bị ảnh hưởng, năng lực công nghiệp quốc phòng của chúng ta về lâu dài cũng bị ảnh hưởng", ông nói.
Dù các nước NATO đều muốn eo biển Hormuz được mở lại, họ có những cách tiếp cận khác nhau đối với cuộc chiến.
Một số nước như Tây Ban Nha phản đối xung đột một cách rõ ràng. Madrid thậm chí cấm Mỹ sử dụng không phận và căn cứ quân sự của mình để tấn công Iran. Tuy nhiên, phần lớn các đồng minh khác âm thầm cho phép Mỹ sử dụng căn cứ để hỗ trợ hậu cần.
Một liên minh do Pháp và Anh dẫn đầu cũng đang xây dựng kế hoạch hỗ trợ bảo đảm an ninh hàng hải tại eo biển Hormuz sau khi giao tranh lắng xuống. Một số quốc gia thậm chí đã triển khai lực lượng tới khu vực để chuẩn bị.
Một vết nứt (đới tách giãn) đang hoạt động đã chạm đến "ngưỡng tới hạn" và sẽ sớm đứt gãy, hình thành nên một đại dương mới ở châu Phi, trang Science Alert ngày 1.5 dẫn nghiên cứu mới được đăng trên chuyên san khoa học Nature Communications cho biết. Khu vực này gọi là đới tách giãn Turkana, kéo dài khoảng 500 km từ Kenya sang Ethiopia và là một phần của đới tách giãn Đông Phi.
Tuy nhiên, từ "sớm" ở đây chỉ mang tính tương đối vì quá trình này vẫn sẽ mất vài triệu năm nữa. Đó là thời gian quá dài đối với loài người nhưng chỉ là một "cái chớp mắt" so với quy mô thời gian địa chất.
Sự sắp xếp các lục địa hiện tại của trái đất có vẻ là cố định đối với chúng ta, nhưng chúng luôn chuyển động dù cực kỳ chậm chạp.
Hơn 200 triệu năm trước, tất cả các lục địa đều gắn liền thành một siêu lục địa (Pangea) nhưng sau đó dần tách rời ra. Trong tương lai, các lục địa được dự báo sẽ tụ họp lại với nhau một lần nữa. Khi các mảng kiến tạo va chạm, núi non hình thành. Khi các mảng kiến tạo tách rời, đại dương ra đời.
Đới tách giãn Đông Phi là một minh chứng rõ rệt cho sự tách rời. Mảng châu Phi hiện đang tách thành 2, gồm mảng Nubian khổng lồ ở phía tây (chiếm phần lớn lục địa) và mảng Somalia nhỏ hơn ở phía đông (bao gồm phần lớn bờ biển phía đông và đảo Madagascar).
Trong nghiên cứu mới, các nhà khoa học tập trung vào đới tách giãn Turkana. Nhóm nghiên cứu đã phân tích các phép đo địa chấn và tính toán độ dày của lớp vỏ tại đây.
Sự tách giãn lục địa là quá trình xảy ra khi lớp vỏ trái đất bắt đầu bị kéo giãn ra, theo ông Christian Rowan, nhà địa chất học tại Đại học Columbia (Mỹ) và là tác giả chính của nghiên cứu. Khi đó, lớp vỏ bắt đầu nứt vỡ, đứt gãy và sụt xuống trong quá trình bị kéo giãn, từ đó hình thành hệ thống đới tách giãn.
Turkana là khu vực tách giãn đang hoạt động duy nhất trên trái đất hiện nay thể hiện hiện tượng "thắt cổ chai" (necking), một giai đoạn địa chất mà các bồn đại dương mới được hình thành. Tất cả các quá trình như biến dạng, đứt gãy và tích tụ trầm tích đều tập trung trong một khu vực, khiến lớp vỏ trái đất mỏng đi đáng kể, theo Rowan. Khi lớp vỏ bị kéo giãn liên tục đến mức vỡ hoàn toàn, lớp vỏ đại dương mới có thể được hình thành.
Trong vài triệu năm tới, khu vực này sẽ hoàn tất giai đoạn "thắt cổ chai" và bước vào giai đoạn tiếp theo là đại dương hóa. Lớp vỏ sẽ giãn ra mỏng đến mức magma phun trào từ bên dưới, sau đó tụ lại và nguội đi để tạo thành lòng chảo. Đây sẽ là đáy biển mới khi nước từ Ấn Độ Dương bắt đầu tràn vào. Quá trình này đã bắt đầu diễn ra tại vùng trũng Afar ở Đông Bắc Phi, gần biển Đỏ.
Lâu nay, các nhà khoa học cho rằng Đông Phi vẫn đang ở giai đoạn mới bắt đầu giãn tách nhưng nghiên cứu mới chỉ ra rằng thực tế quá trình này đã tiến đến giai đoạn "thắt cổ chai" từ 4 triệu năm trước.
Trước đây, vùng trũng Afar (Ethiopia) được coi là nơi duy nhất sắp thành biển. Tuy nhiên, nghiên cứu này cho thấy vùng Turkana ở phía nam cũng đang tiến triển rất sát nút, mở ra khả năng toàn bộ dải Đông Phi sẽ bị nước biển tràn vào sớm hơn các mô hình cũ dự báo.
"Chúng tôi nhận thấy rằng sự rạn nứt trong khu vực này đang ở giai đoạn tiến triển hơn, và lớp vỏ trái đất tại đây mỏng hơn so với những gì mọi người từng công nhận. Đông Phi đã tiến xa hơn trong quá trình phân tách so với những suy nghĩ trước đây", ông Rowan cho biết.
