Tôi từng có một giai đoạn thất nghiệp sau khi tốt nghiệp đại học. Khi đó, mỗi sáng thức dậy tôi luôn tự hỏi: hôm nay mình sẽ làm gì để sống? Nộp hồ sơ thì không có phản hồi, còn tiền tiết kiệm thì cứ vơi dần. Trong lúc bế tắc, tôi có hai lựa chọn: một là tiếp tục chờ đợi mơ hồ về công việc văn phòng đúng chuyên môn, hai là chấp nhận rẽ ngang, làm một việc tay chân hoặc kỹ thuật để có thu nhập ngay. Và tôi chọn phương án thứ hai.
Gần như bắt đầu từ con số không, tôi theo chân một người quen, học cách tháo lắp máy lạnh, tủ lạnh, vệ sinh điều hòa. Công việc ban đầu thuần tay chân. Tôi chủ yếu leo trèo, dọn dẹp, nhiều khi phải đứng nắng cả ngày. Rồi tôi học việc từ những người thợ lành nghề: những thao tác tháo lắp đơn giản đến những kỹ thuật phức tạp hơn.
Có hôm, tôi bị khách phàn nàn, nhưng cũng chỉ biết im lặng mà rút kinh nghiệm. Điều khiến tôi bám trụ với công việc này là cảm giác mình đang học được thứ gì đó có thể tích lũy kinh nghiệm. Mỗi lần sửa xong một ca khó, tôi hiểu thêm một chút về chuyên môn. Mỗi tháng trôi qua, tôi tự tin hơn, làm nhanh hơn, ít sai sót hơn.
Sau khoảng ba năm, tôi bắt đầu nhận việc độc lập, thu nhập tăng lên khoảng 10-15 triệu đồng một tháng, đặc biệt vào mùa nóng có thể cao hơn. Khi đã có tay nghề vững và có khách quen, mức thu nhập của tôi ổn định ở khoảng 18-25 triệu đồng một tháng, có tháng cao điểm vượt 30 triệu.
>> Tôi làm IT ngồi máy tính 12 tiếng một ngày vẫn hơn chạy xe ôm công nghệ
Trong khi đó, một người bạn của tôi cũng từng đi làm, nhưng sau đó chọn chạy xe ôm công nghệ vì mất việc và không tìm được việc mới. Thời gian đầu, cậu ấy kiếm được khoảng 10-12 triệu mỗi tháng nếu chăm chỉ. Nhưng sau vài năm, con số đó gần như không thay đổi, thậm chí còn giảm vì cạnh tranh cao, thị trường bão hòa. Muốn kiếm nhiều hơn thì chỉ có cách chạy xe nhiều giờ hơn, có hôm cậu làm liên tục 12-14 tiếng mỗi ngày.
Khi mệt đi hoặc có việc cá nhân, thu nhập của cậu giảm ngay lập tức. Muốn kiếm nhiều hơn, cậu chỉ có cách chạy nhiều giờ hơn. Nhưng khổ nỗi, người mới vào nghề, nếu chăm chỉ, vẫn có thể kiếm ngang cậu.
Sau 5 năm, kỹ năng của cậu gần như không thay đổi, nên rất khó tạo ra khác biệt. Thế mới thấy, không phải nghề nào cũng cho bạn “đòn bẩy” phát triển theo thời gian. Làm thợ, bạn có thể đi từ học việc lên thợ chính, rồi thậm chí mở cửa hàng riêng. Mỗi bước tiến là một mức thu nhập khác. Còn với những công việc không đòi hỏi tích lũy kỹ năng như chạy xe ôm, bạn chủ yếu đổi thời gian lấy tiền, và cuộc đua đó ngày càng khốc liệt.
Tôi không phủ nhận giá trị của bất kỳ công việc nào. Xe ôm, shipper hay lao động phổ thông đều đáng trân trọng. Nhưng nếu nhìn dài hạn, tôi nghĩ ai cũng nên tự hỏi: công việc mình đang làm có giúp mình “tăng giá trị” theo thời gian không? Thất nghiệp không đáng sợ. Đáng sợ là chọn một lối đi mà 5-10 năm sau, mình vẫn đứng yên tại chỗ.
Nhìn lại chặng đường đã qua, tôi không thấy mình thất bại. Chỉ là tôi đã đi một con đường khác, bắt đầu lại từ con số 0, nhưng mỗi năm trôi qua, tôi biết mình đang tiến lên. Hành trình ấy có thể dài hơn, nhưng nó đảm bảo tôi không đứng yên một chỗ.
Tôi không biết từ bao giờ, chúng ta có lệ là người đi xa, đi chơi từ đâu về là phải có quà. Nếu như đi núi mua mật ong, thịt gác bếp... để lâu được thì không nói làm gì.
Như gia đình tôi mới đây, sau khi tắm biển và ăn uống thỏa thích, vợ tôi đi dạo một vòng mua về một thùng hải sản tươi ướp đá lạnh gần 5 triệu đồng. Đi xe khách nên khệ nệ khiêng, bất tiện. Mà đi ôtô tự lái thì có khi chật chội vì còn phải để valy và đồ đạc khác.
Về đến nhà chưa kịp soạn quần áo cũ ra giặt thì phải chia phần vì sợ để lâu mất tươi. Khi đem qua cho bà chị, bà chị hỏi bao nhiêu tiền một kg thì than trời vì cái đại lý hải sản kế bên nhà chị bán rẻ hơn 50 nghìn một kg. Vợ tôi chậc lưỡi, thôi kệ. Quan trọng hơn là hải sản mua về ướp đá ăn không ngon như ở biển. Cảm quan chung của vợ chồng tôi là vậy.
Không bàn đến chuyện mua hớ vài chục nghìn một kg hay mất công xách nặng. Điều khiến tôi suy nghĩ nhiều hơn là áp lực vô hình: Đi đâu về cũng phải có cái gì đó ra trò để biếu.
Nếu không sẽ ngại với người thân, ngại với bạn bè, thậm chí ngại với chính mình sợ rằng chuyến đi sẽ bị đánh giá là đi mà không biết mang cái gì về.
Thói quen đi đâu cũng phải có quà đem về còn vô tình biến du lịch, vốn là để nghỉ ngơi, trải nghiệm thành một chuỗi nhiệm vụ. Đi chơi nhưng trong đầu luôn có một checklist: Mua gì cho nhà nội, mua gì cho nhà ngoại, mua gì cho đồng nghiệp. Kết quả là thay vì tận hưởng trọn vẹn, ta dành thời gian để lo nghĩ vì những điều đó.
Sau lần đó, tôi tự đặt ra một nguyên tắc khi đi xa: Chỉ mua khi thật sự muốn mua, và món quà phải có ý nghĩa với cả người cho lẫn người nhận. Nếu không, tôi chọn không mua gì cả.
Đi bộ qua các con đường ở TP HCM những ngày hè oi ả, tôi cảm nhận rất rõ cái nắng đổ thẳng xuống mặt đường, không khí hầm hập bốc lên từ lớp nhựa nóng, và những ánh mắt của người đi đường khi cố tìm kiếm một khoảng bóng râm. Càng ngày, những bóng mát cây xanh ấy càng khó tìm.
Nhiều hàng cây đã bị cắt tỉa đến mức chỉ còn trơ ra những thân cây gầy guộc với vài nhánh nhỏ lưa thưa trên ngọn.
Lý do cắt trụi cây xanh là vì an toàn trong mùa mưa bão, tránh nguy cơ gãy cành, và cây già có thể đổ xuống lòng đường. Mục tiêu đúng đắn, nhưng cách cắt trụi tán cây và lặp đi lặp lại đang cần những giải pháp toàn diện hơn.
Nhiều đô thị châu Á khác cũng phải đối mặt với bão và gió mạnh, nhưng họ đã tìm được hướng đi cân bằng hơn việc cắt ngọn cây xanh. Tại Đài Bắc (Đài Loan), bộ phận quản lý cây xanh áp dụng phương pháp tỉa chọn lọc (chỉ loại bỏ những nhánh yếu hoặc chéo nhau, đồng thời giữ lại tổng thể tán cây). Cây xanh được các chuyên gia chăm sóc cây đô thị kiểm tra định kỳ, chứ không bị cắt tỉa theo lịch cứng nhắc.
>> Tại sao cắt trụi hàng loạt cây xanh ở TP HCM?
Tokyo (Nhật Bản) thậm chí còn đi xa hơn khi các đội lâm nghiệp đô thị sử dụng kỹ thuật tỉa thưa tán và giằng dây để giảm lực gió mà vẫn giữ được bóng mát, đồng thời thay thế cây hư hại bằng những loại được chọn lọc kỹ cho khí hậu và điều kiện đường phố địa phương.
Trong khi đó, Singapore đã xây dựng cả triết lý quy hoạch đô thị dựa trên nguyên tắc rằng tán cây trưởng thành là một dạng hạ tầng, chứ không chỉ là vật trang trí.
Tôi nghĩ, TP HCM hoàn toàn có thể áp dụng những phương pháp tương tự với nguồn lực sẵn có. Điều chúng ta cần là đào tạo thêm chuyên gia chăm sóc cây đô thị có chứng chỉ, lên lịch tỉa cây dựa trên tình trạng của từng cây. Ngoài ra, nên lựa chọn các loài cây có khả năng chống chịu bão tốt khi trồng mới, và xem mảng cây xanh đô thị là tài sản thích ứng khí hậu lâu dài.
Những đại lộ rợp bóng cây của Sài Gòn vốn là một phần bản sắc thành phố. Bảo vệ chúng một cách bài bản và khoa học là một trong những cách tiết kiệm nhất để giữ cho thành phố này còn đáng sống trong một thế giới ngày càng nóng lên. Bóng mát đánh mất hôm nay sẽ phải mất hàng chục năm mới có thể mọc lại.
Tôi năm nay 52 tuổi, đang làm quản lý tại một doanh nghiệp tư nhân với mức lương khoảng 90 triệu đồng mỗi tháng. Ngoài công việc chính, tôi có ba căn nhà cho thuê, mang lại nguồn thu hàng tháng đều đặn hơn 50 triệu đồng. Tôi cũng dành dụm được khoảng 3 tỷ đồng gửi tiết kiệm, mỗi tháng nhận thêm hơn 10 triệu đồng tiền lãi. Tính ra, tổng thu nhập của tôi hiện nay vào khoảng hơn 150 triệu mỗi tháng.
Thế nhưng, thú thật, đến giờ tôi chưa bao giờ nghiêm túc nghĩ về chuyện nghỉ hưu sớm. Không phải vì tôi chưa đủ điều kiện tài chính. Nếu chỉ xét về thu nhập, tôi hoàn toàn có thể giảm bớt công việc, thậm chí nghỉ làm một thời gian mà vẫn duy trì được cuộc sống ổn định do có nguồn thu thụ động trên 60 triệu một tháng - dư sống. Nhưng với tôi, nghỉ hưu không chỉ là bài toán tiền bạc.
Tôi đi làm hơn 25 năm, từ một nhân viên bình thường, rồi lên vị trí quản lý. Công việc của tôi không phải lúc nào cũng dễ chịu, áp lực, trách nhiệm, và cả những mối quan hệ phức tạp. Nhưng chính những điều đó lại khiến tôi cảm thấy mình vẫn còn đang sống có mục tiêu, có va chạm, có giá trị.
Tôi từng thử tưởng tượng nếu một ngày mình không còn đi làm. Buổi sáng không cần dậy sớm, không họp hành, không deadline... nghe thì hấp dẫn, nhưng nghĩ kỹ, tôi lại thấy trống rỗng. Tôi không phải kiểu người có thể ngồi yên hưởng thụ quá lâu. Nếu không làm việc, có lẽ tôi cũng chẳng thể chơi không, có khi lại đi kiếm thứ gì đó để làm cho qua ngày. Sống như vậy liệu có lãng phí thời gian và sức khỏe quá không?
>> Tôi 'sợ' nghỉ hưu sớm dù có nhà, đất và 2,7 tỷ đồng tiết kiệm
Một lý do khác là cảm giác an toàn tài chính của tôi chưa đủ lớn để "nghỉ hẳn". Ba căn nhà cho thuê mang lại dòng tiền đều đặn, nhưng thị trường luôn có biến động khó lường: có những lúc tôi trống phòng, không có khách thuê; có lúc lại phải sửa chữa... Tiền gửi ngân hàng có thể ổn định hơn, nhưng lãi suất không phải lúc nào cũng cao, chưa kể lạm phát. Chỉ có thu nhập từ công việc chính mới là phần tài chính vững chắc nhất cho tôi.
Tôi cũng có gia đình, có con cái đang trong giai đoạn cần đầu tư cho học hành và định hướng tương lai, có cha mẹ già sắp không thể tự lo liệu. Ở tuổi này, tôi không còn nghĩ nhiều đến việc "tiêu bao nhiêu cho mình?", mà quan tâm hơn đến việc duy trì một nền tảng ổn định cho cả gia đình.
Nhiều người trẻ bây giờ theo đuổi mục tiêu "nghỉ hưu sớm", tự do tài chính từ rất sớm. Tôi nghĩ đó là một lựa chọn đáng tôn trọng, nếu họ thực sự hiểu mình muốn gì và chấp nhận đánh đổi. Nhưng với tôi, làm việc ở tuổi này không chỉ để kiếm tiền, mà còn là cách để giữ nhịp sống, giữ sự kết nối với xã hội, và đảm bảo mọi thứ trong tầm kiểm soát.
Có thể một ngày nào đó, khi nhiều tuổi hơn, không còn đủ sức khỏe để chạy deadline và gánh vác công việc áp lực cao, tôi sẽ tìm cách giảm bớt trách nhiệm, chọn làm vị trí thấp hơn, hoặc nhảy sang một công việc khác lương thấp hơn. Nhưng nếu bảo nghỉ hưu hoàn toàn ở độ tuổi 50 hay thậm chí 60, với tôi, vẫn là quá rủi ro và không cần thiết. Tiền có thể giúp tôi tự do hơn, nhưng ở thời điểm này, tôi vẫn chọn đi làm.
