Tôi từng có một giai đoạn thất nghiệp sau khi tốt nghiệp đại học. Khi đó, mỗi sáng thức dậy tôi luôn tự hỏi: hôm nay mình sẽ làm gì để sống? Nộp hồ sơ thì không có phản hồi, còn tiền tiết kiệm thì cứ vơi dần. Trong lúc bế tắc, tôi có hai lựa chọn: một là tiếp tục chờ đợi mơ hồ về công việc văn phòng đúng chuyên môn, hai là chấp nhận rẽ ngang, làm một việc tay chân hoặc kỹ thuật để có thu nhập ngay. Và tôi chọn phương án thứ hai.
Gần như bắt đầu từ con số không, tôi theo chân một người quen, học cách tháo lắp máy lạnh, tủ lạnh, vệ sinh điều hòa. Công việc ban đầu thuần tay chân. Tôi chủ yếu leo trèo, dọn dẹp, nhiều khi phải đứng nắng cả ngày. Rồi tôi học việc từ những người thợ lành nghề: những thao tác tháo lắp đơn giản đến những kỹ thuật phức tạp hơn.
Có hôm, tôi bị khách phàn nàn, nhưng cũng chỉ biết im lặng mà rút kinh nghiệm. Điều khiến tôi bám trụ với công việc này là cảm giác mình đang học được thứ gì đó có thể tích lũy kinh nghiệm. Mỗi lần sửa xong một ca khó, tôi hiểu thêm một chút về chuyên môn. Mỗi tháng trôi qua, tôi tự tin hơn, làm nhanh hơn, ít sai sót hơn.
Sau khoảng ba năm, tôi bắt đầu nhận việc độc lập, thu nhập tăng lên khoảng 10-15 triệu đồng một tháng, đặc biệt vào mùa nóng có thể cao hơn. Khi đã có tay nghề vững và có khách quen, mức thu nhập của tôi ổn định ở khoảng 18-25 triệu đồng một tháng, có tháng cao điểm vượt 30 triệu.
>> Tôi làm IT ngồi máy tính 12 tiếng một ngày vẫn hơn chạy xe ôm công nghệ
Trong khi đó, một người bạn của tôi cũng từng đi làm, nhưng sau đó chọn chạy xe ôm công nghệ vì mất việc và không tìm được việc mới. Thời gian đầu, cậu ấy kiếm được khoảng 10-12 triệu mỗi tháng nếu chăm chỉ. Nhưng sau vài năm, con số đó gần như không thay đổi, thậm chí còn giảm vì cạnh tranh cao, thị trường bão hòa. Muốn kiếm nhiều hơn thì chỉ có cách chạy xe nhiều giờ hơn, có hôm cậu làm liên tục 12-14 tiếng mỗi ngày.
Khi mệt đi hoặc có việc cá nhân, thu nhập của cậu giảm ngay lập tức. Muốn kiếm nhiều hơn, cậu chỉ có cách chạy nhiều giờ hơn. Nhưng khổ nỗi, người mới vào nghề, nếu chăm chỉ, vẫn có thể kiếm ngang cậu.
Sau 5 năm, kỹ năng của cậu gần như không thay đổi, nên rất khó tạo ra khác biệt. Thế mới thấy, không phải nghề nào cũng cho bạn “đòn bẩy” phát triển theo thời gian. Làm thợ, bạn có thể đi từ học việc lên thợ chính, rồi thậm chí mở cửa hàng riêng. Mỗi bước tiến là một mức thu nhập khác. Còn với những công việc không đòi hỏi tích lũy kỹ năng như chạy xe ôm, bạn chủ yếu đổi thời gian lấy tiền, và cuộc đua đó ngày càng khốc liệt.
Tôi không phủ nhận giá trị của bất kỳ công việc nào. Xe ôm, shipper hay lao động phổ thông đều đáng trân trọng. Nhưng nếu nhìn dài hạn, tôi nghĩ ai cũng nên tự hỏi: công việc mình đang làm có giúp mình “tăng giá trị” theo thời gian không? Thất nghiệp không đáng sợ. Đáng sợ là chọn một lối đi mà 5-10 năm sau, mình vẫn đứng yên tại chỗ.
Nhìn lại chặng đường đã qua, tôi không thấy mình thất bại. Chỉ là tôi đã đi một con đường khác, bắt đầu lại từ con số 0, nhưng mỗi năm trôi qua, tôi biết mình đang tiến lên. Hành trình ấy có thể dài hơn, nhưng nó đảm bảo tôi không đứng yên một chỗ.
Tháng trước, tôi tổ chức đám cưới sau nhiều năm ấp ủ. Tôi cứ nghĩ đó sẽ là một trong những ngày hạnh phúc nhất cuộc đời, khi mình và chồng được chia sẻ niềm vui với những người thân yêu nhất. Nhưng khi buổi tiệc bắt đầu, cảm giác hạnh phúc nhanh chóng bị thay thế bởi sự mệt mỏi.
Đám cưới của tôi có hơn 400 khách mời, phần lớn là những người tôi không quen biết. Từ đầu buổi tiệc, tôi đã phải đứng ở sảnh, liên tục chào hỏi khách. Có người cười nói rất thân tình nhưng thú thực tôi không biết họ là ai? Nhiều lần tôi phải ghé tai mẹ hỏi nhỏ: "Ai vậy mẹ?". Có lúc chưa kịp nghe câu trả lời, tôi đã phải tiếp tục bắt tay, cảm ơn và chụp ảnh cùng vị khách tiếp theo.
Đến lúc nâng ly chúc mừng, tôi và chồng đi qua hàng chục bàn tiệc, cụng ly với rất nhiều người nhưng gần như không có kết nối nào thực sự. Những lời chúc giống nhau, những cái bắt tay diễn ra theo quán tính, còn chúng tôi chỉ cố giữ nụ cười suốt nhiều giờ đồng hồ. Có lúc, tôi thấy mình giống một nhân viên phục vụ hơn là cô dâu, chú rể.
Nhiều đám cưới ở Việt Nam hiện nay dường như trở thành dịp để người lớn duy trì các mối quan hệ xã hội. Người từng mời cưới phải được mời lại. Đồng nghiệp cũ, đối tác làm ăn, hàng xóm, họ hàng xa... đều có mặt trong danh sách khách mời. Và thế là đám cưới ngày càng phình to, trong khi cảm xúc của những người trực tiếp bước vào hôn nhân lại bị thu nhỏ.
Có một thực tế mà nhiều người trẻ ngại nói: không ít đám cưới bây giờ giống một cuộc trình diễn về vị thế xã hội hơn là một lễ thành hôn. Người ta quan tâm cưới ở đâu, bao nhiêu bàn, khách có đông không, tiền mừng có đủ bù chi phí hay không? Ít ai hỏi cô dâu chú rể thực sự cảm thấy thế nào trong ngày quan trọng ấy?
>> Tôi làm đám cưới 240 mâm 'mệt nhưng vui'
Bản thân tôi cũng gần như không có thời gian để tận hưởng ngày cưới của chính mình. Tôi không thể ngồi lâu với một người bạn thân, không có nhiều khoảnh khắc riêng với bố mẹ. Cũng không có thời gian để dừng lại vài phút và cảm nhận rằng mình vừa bước sang một chương mới của cuộc đời. Mọi thứ diễn ra như một dây chuyền gấp gáp: đón khách, chụp ảnh, làm lễ, nâng ly, rồi lại tiếp khách.
Tôi nhớ trước đây mình từng dự đám cưới của một người bạn. Ở đó chỉ có khoảng 50 khách. Không sân khấu hoành tráng, không nghi thức cầu kỳ, nhưng đó là một trong những đám cưới đáng nhớ nhất tôi mà từng tham dự. Cô dâu có thời gian ngồi cạnh mẹ, chú rể có thể hàn huyên người bạn thân thật lâu. Mỗi vị khách đều được trò chuyện và thực sự trở thành một phần của ngày vui ấy.
Sau đám cưới của mình, tôi không còn nghĩ số lượng khách hay độ sang trọng của hội trường quyết định giá trị của một hôn lễ. Điều quan trọng nhất là cô dâu, chú rể có thực sự hạnh phúc trong ngày hôm đó hay không? Một cái ôm chân thành của một người thân quen đôi khi đáng giá hơn hàng trăm cái cụng ly xã giao từ những người họ hàng xa lạ.
Tôi từng tiếc vì đám cưới của mình có quá nhiều người không quen biết. Hy vọng những "đại hội khách hàng" mang tên hôn lễ có thể dần nhường chỗ cho những đám cưới thực sự thuộc về tình yêu và những người thân thiết nhất.
"Chúng ta vẫn đang dạy Toán, Lý, Hóa theo kiểu đánh đố, ai giải được nhiều, nhanh, khó thì điểm cao. Học Toán ở phổ thông, tôi cảm giác như mình được dạy để trở thành một nhà nghiên cứu. Nếu nói thật lòng, liệu mấy ai trả lời được các ứng dụng thực tế trong đời sống hàng ngày của những bài toán ở bậc phổ thông là gì?".
Đó là thắc mắc của độc giả Huynh Thu xung quanh việc dạy và học Toán ở bậc phổ thông. Nhiều ý kiến cho rằng chương trình Toán hiện nay vẫn nặng về tính hàn lâm, thậm chí mang tính "đánh đố" và chưa gắn với nhu cầu thực tiễn. Không ít người sau khi đi học, đi làm vẫn không thấy rõ mối liên hệ giữa kiến thức Toán phổ thông và công việc thực tế, từ đó đặt câu hỏi về sự cần thiết của chương trình hiện tại.
"Hồi trước, tôi học đại học Bách Khoa, Hà Nội, Toán cao cấp 1-2-3 phải nói là cực kỳ khó. Ngay năm đầu tiên, tôi đã phải học về ma trận. Khi hỏi giáo viên 'cái này học để làm gì?' thì tôi chỉ nhận được câu trả lời rằng: 'Các anh cứ học đi, không học thì không qua được môn'. Tôi thi trượt hai lần, mãi đến lần ba mới miễn cưỡng qua môn và 25 năm nay cũng không bao giờ dùng tới những kiến thức đó. Tính ra, môn Toán từ lớp 10 đến Đại học, tôi chưa lần nào được giáo viên nói nó ứng dụng làm gì cả?", bạn đọc Quang Tan nói thêm.
Cùng quan điểm, độc giả Lão Mạc đặt vấn đề về tính ứng dụng của Toán phổ thông: "Quan trọng là ứng dụng Toán học trong công việc là gì? Nếu không liên quan thì chẳng mấy ai học chuyên sâu vì cũng chẳng để làm gì? Cái học sinh cần gần như là kiến thức thực dụng ứng dụng cho công việc là chính. Còn việc đào tạo chuyên sâu nên dành cho các lĩnh vực mũi nhọn, thay vì áp dụng đại trà".
>> 'Học sinh Việt lãng phí thời gian vì cân bằng phản ứng oxi hóa khử'
Ở chiều ngược lại, nhiều ý kiến cho rằng cách nhìn nhận "học Toán để áp dụng ngay" là chưa đầy đủ. Độc giả Kẻ Đi Đêm phản biện: "Tại sao đến giờ vẫn có người mang suy nghĩ phải áp dụng kiến thức Toán học vào thực tế thì mới có giá trị? Học Toán để nâng cao tư duy logic, trong khi chẳng có môn nào có thể đáp ứng điều đó tốt hơn Toán. Giá trị lớn nhất của môn Toán không nằm ở việc áp dụng công thức vào thực tế, mà ở cách rèn luyện sự phát triển của não bộ".
Nhấn mạnh vai trò nền tảng của Toán trong việc hình thành tư duy logic, khả năng phân tích - những kỹ năng không dễ đo lường ngay nhưng có giá trị lâu dài, độc giả Lehuydocho rằng: "Học Toán ở bậc phổ thông chủ yếu là để rèn luyện khả năng tư duy, chứ không có nhiều thời gian để thầy cô nói hết ứng dụng của nó vào đời sống. Khi lên đại học hoặc đi làm, người học sẽ dần hiểu rõ hơn ý nghĩa của những kiến thức đã được dạy".
Với cái nhìn dung hòa hơn về ý nghĩ của việc học Toán phổ thông, độc giả Quanthibachtuyet đề xuất giải pháp: "Cần làm mới phương pháp giảng dạy môn Toán bằng cách dẫn chứng cụ thể qua từng bài học để kích thích đam mê khám phá của học sinh. Việc bổ sung các ví dụ thực tế, minh họa trực quan sẽ có thể giúp các em hiểu bài học gần gũi hơn, đồng thời vẫn giữ được mục tiêu rèn luyện tư duy".
Vợ chồng tôi cũng từng trải qua những tháng ngày đắn đo giữa hai lựa chọn: cố gắng mua một căn hộ nhỏ ở trung tâm TP HCM hay chấp nhận đi xa hơn để có một không gian sống rộng rãi, phù hợp với khả năng tài chính. Thời điểm đó, ngân sách của gia đình tôi chỉ khoảng 2 tỷ đồng. Với số tiền này, việc sở hữu một căn nhà ở khu vực trung tâm gần như nằm ngoài khả năng. Ngay cả những căn hộ ở vị trí thuận tiện cũng khiến chúng tôi phải gánh áp lực vay nợ lớn trong nhiều năm.
Thú thật, ai cũng thích sống gần nơi làm việc. Tôi làm việc ở Quận 2, nếu ở nội thành thì việc đi lại sẽ nhẹ nhàng hơn rất nhiều. Nhưng sau nhiều lần tính toán, vợ chồng tôi nhận ra rằng nếu cứ giữ suy nghĩ "nhất định phải mua được nhà ở trung tâm" thì có thể sẽ bỏ lỡ những lựa chọn phù hợp hơn với điều kiện thực tế của mình. Cuối cùng, chúng tôi quyết định mua nhà ở Bình Dương.
Từ nhà đến chỗ làm, mỗi ngày tôi mất hơn hai giờ cho cả hành trình đi và về. Đó rõ ràng là một sự đánh đổi. Những buổi sáng phải dậy sớm hơn, những chiều tan sở về muộn hơn đôi chút, nói là không vất vả thì không đúng. Nhưng đổi lại, gia đình tôi có được một không gian sống thoải mái mà nếu ở trung tâm với cùng số tiền đó, có lẽ rất khó sở hữu.
Đường sá trong khu dân cư khá rộng, mật độ xe cộ không quá dày đặc. Những ngày hè như hiện nay, các con tôi có thể đạp xe, chạy nhảy ngoài trời cùng bạn bè trong khu. Buổi tối, trẻ con vẫn tụ tập vui chơi trước nhà mà cha mẹ không quá lo lắng về xe cộ hay khói bụi. Nhiều năm thuê nhà ở trung tâm thành phố đông đúc, tôi mới thấy những điều tưởng chừng đơn giản ấy lại có giá trị đến nhường nào.
>> Giá trị 10 năm chuyển nhà từ Gò Vấp ra Quận 2
Thực tế, đời sống ở Bình Dương hiện nay cũng không còn như hình dung của nhiều người trước đây. Hạ tầng giao thông ngày càng hoàn thiện, đường sá thông thoáng. Các dịch vụ thiết yếu từ trường học, bệnh viện đến siêu thị, trung tâm thương mại đều có đầy đủ. Gia đình tôi không cảm thấy thiếu thốn hay bất tiện trong sinh hoạt hằng ngày.
Quan sát xung quanh, tôi cũng thấy không ít gia đình trẻ có xu hướng dịch chuyển từ khu vực trung tâm ra các đô thị vệ tinh hoặc vùng ven. Không phải vì họ không thích trung tâm, mà bởi họ bắt đầu ưu tiên chất lượng môi trường sống hơn. Nội đô hiện nay ngày càng đông đúc, ngột ngạt, kẹt xe thường xuyên, giá nhà đất liên tục tăng cao. Trong khi đó, nhiều khu đô thị mới ở vùng ven được quy hoạch khá bài bản, không gian xanh nhiều hơn, mật độ dân cư hợp lý hơn. Với những người xác định ở lâu dài để xây dựng cuộc sống gia đình, đây là những yếu tố đáng cân nhắc.
Tất nhiên, vẫn có người chấp nhận trả giá cao để đổi lấy sự thuận tiện trong việc đi làm. Nhưng ngày càng có nhiều người như tôi sẵn sàng đi xa hơn một chút để có không gian sống tốt hơn và giảm áp lực tài chính. Với riêng tôi, lựa chọn vùng ven là quyết định phù hợp với hoàn cảnh của gia đình mình. Thay vì dồn toàn bộ nguồn lực vào một căn nhà ở trung tâm và mang gánh nặng nợ nần kéo dài, tôi chọn một phương án vừa sức hơn để vẫn có thể dành tiền cho con cái, cho những nhu cầu khác của cuộc sống.
Tôi nghĩ những khu vực như Bình Dương, Hóc Môn hay Cần Giờ vẫn còn nhiều dư địa phát triển hạ tầng trong tương lai. Đây có thể là lựa chọn phù hợp cho những người mua để ở lâu dài, thay vì đặt nặng câu chuyện đầu tư ngắn hạn hay phải sở hữu nhà ở khu vực trung tâm bằng mọi giá.