Thú vui uống trà được hình thành từ khi ba còn là một chàng trai trẻ. Trải qua bao năm tháng gian khó, dù cuộc sống có vô vàn thay đổi, nhưng ly trà buổi sớm của ba thì vẫn vậy: đậm đà, bền bỉ và nhịp nhàng với thời gian.
Sáng nào cũng vậy, khi cả xóm còn chìm trong giấc ngủ, khi màn sương còn trĩu nặng trên những tán dừa ngoài ngõ, thì ba tôi đã thức giấc.
Loại trà ba uống là trà bánh ú, thứ trà được gói giản dị trong lớp giấy trắng kiểu hình tam giác đặc trưng của những hiệu trà thủ công.
Ba pha trà rất đậm. Ở quê tôi, người ta gọi vui là “trà quạu” – thứ trà mà ai không quen uống sẽ phải nhăn mặt vì vị đắng chát nơi đầu lưỡi. Nhưng với ba, cái đắng ấy lại là cái ngon.
Ông thường nhấp từng ngụm nhỏ, chậm rãi, như thể đang nếm cả vị của thời gian. Bên cạnh chén trà nóng là vài miếng mứt thèo lèo, mứt dừa hay chút bánh ngọt gì đó, đủ để cân bằng cái đắng, làm dịu đi dư vị nơi cổ họng.
Khi trà đã được rót đầy bình, ba mở chiếc cassette cũ, rất khẽ, vừa đủ nghe. Những làn điệu cải lương, vọng cổ quen thuộc cất lên, khi trầm khi bổng, như đưa ba trở về một miền ký ức xa xăm. Ba ngồi đó, lặng lẽ, mắt nhìn xa xăm, tay nâng chén trà, thả hồn vào những âm thanh ngân nga, vào những câu ca chan chứa tình người.
Hết một bình trà, thời gian giục ba về thực tại. Ba đứng dậy, vội vàng tìm cây chổi quét sân. Những nhịp chổi đều đặn quét qua từng chiếc lá rụng, chuẩn bị cho một ngày mới tinh tươm.
Có những hôm, khoảng sân không còn chiếc lá khô nào vương lại, người đàn ông 80 tuổi này lại cố moi những chiếc lá tre, lá bàng nằm sâu trong kẽ đất cho sạch. Khi đã “tẩy trang” cho mặt sân, ba tập vài động tác thể dục nhẹ nhàng.
Mẹ tôi cũng thích uống trà (thói quen ấy ảnh hưởng từ ba), nhưng thường dậy trễ hơn một chút. Khi ba đã pha xong bình trà thứ hai, mẹ mới bước ra hiên nhà, ngồi xuống cạnh ba, nhấp vài hớp trà nóng.
Hai người không nói nhiều, chỉ vài câu hỏi han đơn giản, nhưng trong cái tĩnh lặng ấy lại có một sự gắn bó rất đỗi bình yên. Chén trà không chỉ là thức uống, mà còn là sợi dây nối kết hai con người đã đi cùng nhau qua cả một đời người.
Thỉnh thoảng, vào những buổi sáng đẹp trời, vài chú, vài bác trong xóm – những người bạn cũ từng một thời khoác áo lính như ba – lại đạp xe đến. Họ tụ tập dưới mái hiên, bên ấm trà nóng, kể cho nhau nghe chuyện ngày xưa, chuyện chiến khu…
Những câu chuyện có khi hào hùng, có khi giản dị, lắm lúc bi ai, nhưng đó là gia tài rực rỡ của một đời binh nghiệp. Vui nhất là những lúc họ bày bàn cờ tướng ra. Vừa uống trà, vừa đánh cờ, vừa tranh luận rôm rả.
Có khi cao trào, tiếng cười vang lên giòn giã, có khi lại “giận dỗi” vì một nước cờ thua. Nhưng cái giận ấy cũng chóng qua, như làn khói trà bay lơ đãng. Hôm sau, họ lại tụ họp, lại cười nói như chưa từng có chuyện gì xảy ra. Tình bạn của những người già, giản dị mà bền chặt như vậy.
Không chỉ buổi sáng, mà bất cứ lúc nào thấy khát hay có điều gì suy tư, ba lại tìm đến trà. Thậm chí khi vác cuốc ra đồng, nghỉ trưa trên cánh võng, ba đều mang bình trà theo bầu bạn. Trà dường như trở thành một phần không thể thiếu trong cuộc sống của ba.
Có những đêm khuya, khi tuổi già khiến giấc ngủ trở nên chập chờn, những cơn nhức khớp kéo về theo gió lạnh, ba lại lặng lẽ dậy, pha một bình trà nóng. Ngồi một mình trong đêm tĩnh, nhấp từng ngụm trà, ba như đang đối thoại với chính mình.
Để giữ cho trà luôn nóng, tránh lãng phí, ba còn tự tay làm một chiếc “bình giữ nhiệt” rất đặc biệt. Ba chọn một trái dừa khô to, ướm thử sao cho lớn hơn bình trà một chút, rồi cưa theo tỉ lệ 1:2, gọt cho bằng đít, khoét ruột, đánh bóng bằng véc ni.
Thế là có ngay một chiếc vỏ bọc giữ nhiệt mộc mạc mà hiệu quả. Hình ảnh ấy – trái dừa khô ôm lấy ấm trà – là một nét quen thuộc của xứ dừa quê tôi, gợi lên biết bao ký ức thân thương.
Thú vui uống trà của ba cứ thế dịu dàng trôi theo năm tháng. Đến khi giật mình ngoảnh lại thì ba đã trên bát tuần. Không ồn ào, không cầu kỳ, chỉ là những buổi sớm tinh mơ, những chén trà đậm vị, những câu vọng cổ ngân nga, những ván cờ dở dang và những câu chuyện không bao giờ cũ.
Ba vẫn một mình dậy sớm, cần mẫn pha trà, giữ thói quen tập thể dục, giữ cho mình một nhịp sống đều đặn và an yên. Có lẽ cũng nhờ những ly trà ấy mà ba luôn khỏe mạnh, minh mẫn, sống vui cùng con cháu.
Nhưng hơn cả, thú vui ấy dạy cho tôi hiểu về một cách sống: chậm rãi, sâu lắng và trân trọng từng khoảnh khắc nhỏ bé của đời thường. Trong vị đắng của trà, ba đã tìm thấy vị ngọt của cuộc đời. Và trong làn khói trà mỏng manh lơ lửng, tôi thấy hiện lên cả một miền ký ức gian truân của ba.
Nhiều người lầm tưởng rằng ung thư tuyến tụy là "bệnh của người thích ăn thịt mỡ" hoặc người nghiện rượu bia. Tuy nhiên, trường hợp của một phụ nữ 55 tuổi (Trung Quốc) qua đời vì ung thư tuyến tụy khiến giới y khoa phải lên tiếng cảnh báo.
Dù có lối sống rất thanh đạm, chỉ ăn ngũ cốc nguyên hạt và nói không với rượu bia, bà vẫn mắc phải căn bệnh nan y. Đáng tiếc hơn khi bà đã bỏ qua rất nhiều dấu hiệu sớm của bệnh như mệt mỏi dai dẳng, dễ đầy bụng, đau bụng âm ỉ lan ra sau lưng, da vàng vọt.
Phải đến khi bị sụt cân bất thường, cơn đau vùng bụng trở nên dữ dội và hay sốt cao về đêm, bà mới chịu đi khám. Lúc này, ung thư tuyến tụy đã ở giai đoạn cuối, bà chỉ sống thêm chưa đầy 1 năm dù nỗ lực điều trị.
Các bác sĩ chỉ ra rằng, thủ phạm thực sự nằm ở 4 thói quen vào ban đêm mà bà đã duy trì suốt thời gian dài.
Thường xuyên thức khuya
Tuyến tụy có một khoảng thời gian nghỉ ngơi và phục hồi quan trọng từ 23 giờ đêm đến 3 giờ sáng hôm sau. Người phụ nữ này không thức khuya để làm việc mà do thói quen lướt điện thoại và xem video đến tận 1 hoặc 2 giờ sáng. Nhiều người tin rằng việc ngủ bù vào ngày hôm sau có thể khắc phục tổn thương, nhưng thực tế chức năng tuyến tụy không thể phục hồi theo cách đó.
Nghiên cứu trên các tạp chí y khoa chỉ ra rằng, việc thức khuya quá nửa đêm liên tục trong hơn 3 tháng có thể làm giảm đáng kể khả năng hoạt động của tuyến tụy. Khi nhịp sinh học bị đảo lộn, nguy cơ hình thành các tế bào ung thư hắc tố tại cơ quan này tăng lên gấp 3 lần so với người ngủ đúng giờ.
Uống trà đặc sau bữa tối
Nhiều người trung niên tin rằng uống trà đặc sau bữa ăn giúp giảm độ ngấy và hỗ trợ tiêu hóa, người phụ nữ 55 tuổi nói trên cũng không ngoại lệ. Tuy nhiên, trà đặc chứa hàm lượng theophylline rất cao. Chất này không chỉ gây kích thích axit dạ dày mà còn trực tiếp thúc đẩy tuyến tụy tiết dịch tụy liên tục.
Việc tuyến tụy phải làm việc "tăng ca" vào ban đêm dưới tác động của trà đặc lâu dần sẽ dẫn đến tổn thương chức năng trầm trọng. Ngoài ra, chất theophylline còn gây mất ngủ, tạo thành một vòng lẩn quẩn khiến cơ thể suy kiệt, gián tiếp làm tăng nguy cơ mắc bệnh.
Ngồi quá lâu và ít vận động vào buổi tối
Người phụ nữ thường ngồi trên ghế sofa xem tivi hoặc dùng điện thoại từ lúc ăn xong cho đến khi đi ngủ. Việc thiếu vận động vào ban đêm làm chậm quá trình tuần hoàn máu vùng bụng, khiến tuyến tụy không được cung cấp đủ máu và oxy để duy trì chức năng.
Dữ liệu lâm sàng cho thấy, việc ngồi lì một chỗ vào buổi tối làm chậm quá trình trao đổi chất, khiến các chất có hại tích tụ trong tuyến tụy, làm tăng nguy cơ ung thư lên 2,5 lần. Sự kết hợp giữa việc ngồi lâu và tích tụ mỡ bụng là "ngòi nổ" cho những biến đổi ác tính tại tuyến tụy mà rất ít người chú ý tới.
Ăn vặt với các thực phẩm nhiều đường
Dù bữa chính thanh đạm, bình thường ăn rất ít thịt mỡ, người phụ nữ này lại có thói quen ăn nhẹ trước khi đi ngủ, nhất là đồ ngọt. Khi cơ thể chuẩn bị đi ngủ, tuyến tụy cần được nghỉ ngơi, nhưng việc nạp thức ăn buộc cơ quan này phải hoạt động trở lại để tiết dịch tụy. Đặc biệt, đồ ngọt kích thích tuyến tụy tiết dịch quá mức, dễ dẫn đến tắc nghẽn ống dẫn tụy và gây viêm mãn tính. Việc ăn uống trong vòng một giờ trước khi đi ngủ gây hại cho tuyến tụy hơn bất kỳ bữa ăn thịnh soạn nào vào ban ngày, bởi quá trình trao đổi chất vào ban đêm diễn ra chậm chạp.
Pon Doikam phát hiện những cục máu dính trên khăn giấy khi xì mũi sau nhiều giờ bán dừa trong bầu không khí bị ô nhiễm ở Chiang Mai. "Cảm giác như mắc kẹt trong khói", người bán dừa 36 tuổi nói.
Tình trạng đốt nương rẫy theo mùa, cháy rừng và các kiểu thời tiết đặc thù tạo nên "mùa ô nhiễm" hàng năm. Một số khu vực ở miền bắc Thái Lan xuất hiện hiện tượng sương mù dày đặc - điều người dân địa phương cho rằng "chưa từng có". "Tôi sống ở Chiang Mai từ khi còn nhỏ, và đây là tình trạng tồi tệ nhất từ trước đến nay," Pon nói. "Nhưng tôi không có lựa chọn nào khác ngoài việc phải ra đường kiếm sống hàng ngày".
Trong tuần đầu tiên của tháng 4, Chiang Mai, thành phố lớn thứ hai của Thái Lan, thường xuyên đứng đầu danh sách những thành phố lớn ô nhiễm nhất thế giới trên chuyên trang IQAir.
Tại thị trấn Pai, nơi nổi tiếng với thiên nhiên xanh, nồng độ bụi mịn PM2.5 có thời điểm vượt 900 microgram/m3, gấp 60 lần mức khuyến nghị của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO). Địa hình đồi núi cũng khiến khói bụi khó thoát ra ngoài và gây khó khăn cho việc tiếp cận các điểm cháy rừng.
AFP ghi nhận nhiều đám cháy rừng bùng phát trên sườn đồi và dọc các con đường giữa Pai và Chiang Mai. Các lính cứu hỏa tình nguyện như anh Maitree Nuanja đang nỗ lực làm việc với nguồn lực hạn chế, chủ yếu dựa vào đồ quyên góp như nước uống và khẩu trang.
Theo lời Maitree Nuanja, trung tâm kiểm soát cháy rừng chỉ cung cấp 20 lít nhiên liệu và cho mượn máy thổi lá. Khi mùa cháy rừng kết thúc họ phải trả lại. "Trời tối và mờ mịt đến mức không ai có thể nhìn thấy gì, tình trạng này đã kéo dài quá lâu", Maitree nói. Anh cũng lo sợ ngôi nhà cạnh rừng của mình bị cháy lan và các vấn đề về sức khỏe của bản thân.
Hôm 1/4, một lính cứu hỏa tình nguyện đã tử vong. Giới chức địa phương cho biết nạn nhân nghi bị kiệt sức do nắng nóng và các bệnh lý nền.
Để bảo vệ nhóm người dễ tổn thương như có bệnh nền, người già và trẻ em, chính quyền Chiang Mai lắp đặt hàng trăm "phòng không bụi", trang bị máy lọc không khí và hệ thống áp suất dương để ngăn không khí ô nhiễm.
Bà Watwilai Chaiwan, 82 tuổi, một y tá nghỉ hưu trong viện dưỡng lão ở Chiang Mai, cho biết ô nhiễm khiến bà sợ ra ngoài vì hay bị chóng mặt và đau nửa đầu. "Đây là vấn đề với người già. Bạn phải đeo khẩu trang toàn thời gian khi hít thở bầu không khí này", bà nói.
Một số quận ở Chiang Mai đã ban bố tình trạng thảm họa để đẩy nhanh hỗ trợ tài chính.
Ô nhiễm cũng khiến khách du lịch rời bỏ Chiang Mai. Anh Chakkrawat Wichitchaisilp, một tài xế xe tuk-tuk, cho biết đường phố vắng lặng lạ thường so với sự nhộn nhịp của tháng 3 và tháng 4 hàng năm.
Từ một điểm quan sát nhìn ra Chiang Mai, thành phố gần như bị che khuất hoàn toàn, chỉ còn những đường nét mờ ảo của các ngọn đồi hiện ra qua lớp sương mù và mặt trời màu cam nhạt treo lơ lửng trên bầu trời. Martin Astill, 57 tuổi, một du khách Anh, nói: "Tôi đã chụp ảnh từ chính vị trí này và bầu trời khi đó xanh trong vắt thật tuyệt đẹp".
Trở về nhà sau giờ làm, Tian Mi, ở Tô Châu nhìn thấy thông báo dán trên cửa căn hộ bỏ trống ở đối diện: "Phí dịch vụ từ 2019 đến 2025 chưa thanh toán. Đề nghị nhanh chóng hoàn tất". Tòa nhà bàn giao năm 2018, đồng nghĩa suốt 7 năm chủ nhà không đóng phí.
Bức ảnh Tian Mi đăng lên mạng châm ngòi một cuộc tranh luận. Nhiều ý kiến ủng hộ việc không đóng phí với lý do "không dùng dịch vụ thì không trả tiền". Zhou Jing, một bà mẹ hai con, cho biết: "Tôi mua nhà ở Hà Nam, cả năm về vài ngày. Công ty quản lý không giảm giá nên tôi ngừng đóng".
Theo Bộ luật Dân sự Trung Quốc, chủ nhà không được lấy lý do "không sử dụng" hoặc "nhà bỏ trống" để chối bỏ nghĩa vụ thanh toán nếu đơn vị vận hành đã làm đúng hợp đồng. Nếu công ty khởi kiện và tòa án có phán quyết, chủ nhà từ chối thi hành án sẽ bị đưa vào danh sách nợ xấu. Họ bị hạn chế vay vốn ngân hàng, cấm mua vé máy bay, tàu cao tốc, cấm ở khách sạn hạng sang, ảnh hưởng đến hồ sơ xin việc hoặc xét tuyển học hành của con cái.
Bất chấp quy định, tình trạng từ chối đóng phí dịch vụ vẫn lan rộng khắp Trung Quốc do mâu thuẫn thực tế.
Tại Từ Châu, cô Nghiêu từng đóng phí đầy đủ cho đến khi đường ống từ một căn hộ tầng trên bị tắc. Hơn 30 cm nước thải tràn xuống làm hỏng toàn bộ sàn gỗ nhà cô. Hôm sau nhân viên tòa nhà mới xuất hiện. Khi đòi bồi thường, ban quản lý, cơ quan nhà ở và chủ đầu tư đùn đẩy trách nhiệm cho nhau. Nghiêu quyết định ngừng đóng phí dịch vụ.
Còn Ah Feng ở Hàng Châu ngừng đóng vì áp lực tài chính. Năm 2018, anh vay mượn mua căn hộ 117 m2. Nay giá nhà giảm một nửa, nhưng anh vẫn phải trả khoản phí quản lý khoảng 560 USD và 500 USD phí đỗ xe mỗi năm. Bị mất việc đầu năm, anh quyết định không đóng các khoản phí này.
Việc làn sóng ngừng đóng phí dịch vụ khiến hơn 1.200 công ty quản lý bất động sản phá sản trong năm 2025. Quý đầu năm 2026, thêm 400 công ty đóng cửa, ước tính khoảng 2.000 doanh nghiệp nữa sẽ ngừng hoạt động vào cuối năm. Tỷ lệ thu phí bình quân của 500 doanh nghiệp lớn nhất năm 2025 chỉ đạt 71% - thấp hơn mức tối thiểu để duy trì hoạt động là 80%.
Cuối năm 2025, Dao Dao, một nữ nhân viên thu phí tại khu chung cư 20 năm tuổi, xin nghỉ việc. Phí quản lý tại đây ở mức 0,3 USD/m2, nhưng công ty ép chỉ tiêu phải thu được 50% hàng tháng, nếu không sẽ bị phạt. Liên tục bị cư dân gắt gỏng hoặc cúp máy khi đòi nợ, Dao từ bỏ công việc có mức lương 560 USD một tháng.
Tại khu tái định cư ở Quý Dương, trong 531 hộ, chỉ 25 hộ đóng phí đúng hạn. Sau nhiều lần bỏ tiền túi để duy trì vận hành của tòa nhà, người quản lý tên Chen rời đi khi khoản nợ tiền thang máy, điện nước lên tới 110.000 USD. Chung cư này lập tức tê liệt, đèn đường và thang máy bị cắt điện.
Ở Trùng Khánh, cư dân một tòa nhà biểu quyết ép đơn vị vận hành giảm phí từ 0,45 USD xuống 0,26 USD/m2. Một năm sau, công ty này chịu lỗ 420.000 USD rồi rút lui. Một doanh nghiệp tại Nam Kinh cũng bỏ dự án sau 8 tháng vì chỉ thu được 6,5% tiền phí, chịu lỗ gần 131.000 USD.
Giải thích lý do không kiện những người nợ phí ra tòa, một chuyên gia pháp chế trong ngành cho biết: "Chi phí kiện một hộ nợ vài trăm USD không đủ trả tiền luật sư. Khi chúng tôi gom đủ người để kiện tập thể, cư dân lại mang ảnh rác không đổ, đèn hỏng ra phản tố. Thắng thì gây thù oán với tất cả cư dân, thua thì mất uy tín, nên cách tốt nhất là chấm dứt hợp đồng và rời đi".
Giá nhà lao dốc
Sự rút lui của công ty quản lý khiến nhiều khu chung cư xuống cấp nhanh chóng.
Chung cư Dongpingyuan ở Quảng Châu bị bỏ không từ năm 2020. Sáu năm sau, rác chất thành núi, an ninh tê liệt. "Trước đây tôi kén người thuê nhà, giờ phải đi năn nỉ họ tới xem", một chủ hộ nói.
Tình trạng này giáng đòn trực tiếp vào khối tài sản của cư dân. Tại khu Yueyahu Huayuan (Nam Kinh), chỉ nửa năm sau khi đơn vị vận hành rời đi, giá nhà sụt từ 4.200 USD xuống còn 3.360 USD/m2, giảm 20% giá trị.
Một chủ nhà vừa bán cắt lỗ tại đây thừa nhận: "Tiết kiệm vài trăm USD phí quản lý nhưng mất hàng chục nghìn USD giá trị nhà. Đúng là nhặt hạt vừng, đánh rơi quả dưa hấu".
