Ớt là một loại quả quen thuộc. Theo SciTech Daily, ngày càng nhiều bằng chứng khoa học cho thấy thêm ớt vào món ăn có thể là một trong các phương pháp dễ dàng nhất để sống thọ hơn, giảm nguy cơ tử vong vì một số “bệnh thời đại”.
Đáng chú ý một trong các nghiên cứu đó đến từ Trường Y khoa Larner thuộc Đại học Vermont (Mỹ). Các tác giả đã phân tích dữ liệu từ hơn 16.000 người với thời gian theo dõi trung bình gần 19 năm.
Sau thời gian theo dõi, tỉ lệ tử vong chung là 21,6% ở những người thường xuyên ăn ớt đỏ cay, so với 33,6% ở những người không ăn. Nhìn chung, việc ăn ớt đã giúp giảm đến 13% nguy cơ tử vong trong 19 năm, theo bài công bô trên tạp chí khoa học PLOS One.
Nghiên cứu thứ 2 là một phân tích tổng hợp quy mô lớn dựa trên 4 nghiên cứu nhỏ hơn, với bộ dữ liệu gồm hơn 570.000 người ở Mỹ, Ý, Trung Quốc và Iran.
Kết quả được công bố bởi Hiệp hội Tim mạch Mỹ cho biết khi so với những người hiếm khi hoặc không bao giờ ăn ớt, những người thường xuyên ăn ớt có nguy cơ tử vong do bệnh tim mạch thấp hơn 26% , nguy cơ tử vong do ung thư thấp hơn 23% và nguy cơ tử vong do bất kỳ nguyên nhân nào thấp hơn 25%.
Các căn bệnh nói trên là những nguyên nhân hàng đầu khiến tuổi thọ bị rút ngắn đối với người dân trên toàn thế giới. Vì vậy, tác dụng lên các căn bệnh trên đã giúp người ăn ớt sống thọ hơn đáng kể.
Các nghiên cứu của Mỹ cũng phù hợp với kết quả từ một nghiên cứu lớn khác ở Trung Quốc, theo dõi hơn 486.000 người trong khoảng 12 năm.
Ngoài ra, nghiên cứu Trung Quốc phát hiện những người ăn đồ ăn cay ít nhất một lần một tuần có nguy cơ mắc bệnh mạch máu nói chung thấp hơn một chút, đặc biệt là bệnh tim thiếu máu cục bộ và các biến cố mạch vành nghiêm trọng, vốn là những nguyên nhân có thể gây tử vong sớm.
Một lời giải thích cho việc người ăn ớt sống thọ, ít mắc các bệnh nguy hiểm hơn là hợp chất capsaicin trong ớt.
Hợp chất này tạo nên vị cay của ớt, được cho là có tác dụng chống viêm, chống oxy hóa, chống ung thư và điều hòa đường huyết.
Dưới đây là những lợi ích tuyệt vời của ớt không phải ai cũng biết:
Theo trang Healthline, chỉ với 15g ớt đỏ tươi đã cung cấp một lượng dinh dưỡng đáng kể, bao gồm:
– Lượng calo: 6
– Nước: 88%
– Protein: 0,3g
– Carbs: 1,3g
– Đường: 0,8g
– Chất xơ: 0,2g
– Chất béo: 0,1g
Ớt đỏ còn là nguồn cung cấp vitamin C, vitamin B6, vitamin K1, vitamin A, kali và đồng, giúp cơ thể khỏe mạnh và phòng tránh nhiều bệnh tật.
– Rất tốt cho tim mạch: Nếu bạn ăn ớt thường xuyên có thể giảm nguy cơ xơ vữa động mạch bằng cách giảm cholesterol trong máu và mức chất béo trung tính và giảm sự kết tập tiểu cầu, giảm hình thành cục máu đông. Đặc biệt các nhà nghiên cứu phát hiện ra rằng những người ăn cay ít nhất 4 lần một tuần đã giảm nguy cơ tử vong vì đau tim đến 40% và giảm nguy cơ tử vong do đột quỵ hoặc bệnh não đến 50%, theo Insider.
– Có thể kháng viêm, giảm đau hiệu quả: Có thể nhiều người không biết capsaicin trong ớt có đặc tính kháng viêm và có thể làm giảm sưng hiệu quả như uống thuốc kháng viêm. Capsaicin có thể ức chế mạnh một chất liên quan đến quá trình viêm gọi là Neuropeptide, từ đó, có khả năng trì hoãn sự khởi phát và là giảm sự phát triển của viêm khớp, theo whfood.com.
– Tốt cho hệ miễn dịch: Ớt chứa đầy vitamin A và vitamin C, có thể giúp tăng cường hệ thống miễn dịch. Được gọi là vitamin chống nhiễm trùng, vitamin A rất cần thiết để bảo vệ màng nhầy, đường mũi, phổi, đường ruột và đường tiết niệu và đóng vai trò là tuyến phòng thủ đầu tiên của cơ thể chống lại mầm bệnh xâm nhập.
– Kéo dài tuổi thọ: Một nghiên cứu mới của các nhà khoa học Ý, được công bố ngày 16/12 trên Tạp chí của Đại học Tim mạch Mỹ, cho thấy ăn ớt 4 lần một tuần giúp giảm 23% nguy cơ mắc các bệnh gây tử vong, theo Insider.
– Tốt cho tâm trạng: Các capsicum trong ớt kích hoạt, làm tăng mức endorphin và serotonin trong cơ thể. Từ đó, cải thiện tâm trạng, tạo cảm giác hưng phấn.
– Giảm cân hiệu quả hiệu quả: Trong một số nghiên cứu cho thấy capsaicin trong ớt giúp giảm cảm giác thèm đồ béo và ngọt và tăng đốt cháy chất béo. Nếu tiêu thụ capsicum có thể làm tăng tốc độ trao đổi chất lên gần 50%, từ đó có thể dẫn đến giảm cân.
– Ngăn ngừa ung thư: Ăn ớt thường xuyên có thể chống lại ung thư vì ớt chứa đầy chất chống ô xy hóa, bảo vệ cơ thể khỏi những thiệt hại do các gốc tự do gây ra. Từ đó, ngăn ngừa nhiều loại ung thư. Ngoài ra, nghiên cứu cho thấy ăn ớt có thể ức chế sự phát triển của khối u tuyến tiền liệt, theo whfood.com. Nghiên cứu cũng tiết lộ rằng ớt có thể giúp làm chậm sự lây lan của ung thư phổi. Capsaicin ngăn chặn các tế bào phổi lan vào các mô khác, theo Longevitylive.com.
Bệnh nhân thường ngủ sâu ngay khi đang đi bộ hoặc làm việc, sau đó tỉnh dậy trong tình trạng mất ký ức, ảo giác và suy nhược. Cơn buồn ngủ kéo dài từ một ngày đến gần một tuần, khiến người bệnh lảo đảo, khó nói và mất phương hướng. Hiện tượng này xuất hiện ở mọi lứa tuổi và cả động vật. Cư dân địa phương cho biết các cơn buồn ngủ thường xuất hiện theo đợt, phổ biến lúc tuyết tan và thay đổi theo hướng gió.
Bà Lyubov Bilkova, một người từng trải qua 8 cơn buồn ngủ, kể với đài truyền hình Vesti (Nga): "Người bệnh lờ đờ như say xỉn, có thể ngủ thiếp ngay lúc đang trò chuyện".
Căn bệnh không trôi qua vô hại sau khi người dân tỉnh dậy. Các báo cáo y khoa ghi nhận nhiều trẻ em tại Kalachi mắc chứng bệnh não nhiễm độc. Ở người trưởng thành, tỷ lệ đột quỵ và thiếu máu não cục bộ tăng cao. Đặc biệt, nghiên cứu tâm lý chỉ ra hơn 90% nạn nhân có sự thay đổi về hành vi, thường xuyên cáu gắt và hung hăng do hệ thần kinh trung ương bị tổn thương bởi hóa chất.
Khi đó, các chuyên gia y tế loại trừ khả năng mắc chứng ngủ châu Phi do virus hay vi khuẩn. Các giả thuyết tập trung vào tàn dư ngành công nghiệp hạt nhân thời Liên Xô, do làng Kalachi nằm cạnh Krasnogorsk - thị trấn từng khai thác quặng uranium. Dù mỏ đóng cửa từ cuối thập niên 1980, cư dân cho rằng khu mỏ bỏ hoang gây hậu quả sức khỏe.
Ông Artem Grigoriev, Trưởng bộ phận nghiên cứu Viện An toàn Bức xạ thuộc Trung tâm Hạt nhân Quốc gia Kazakhstan, cho biết: "Nồng độ radon - một loại khí phóng xạ không màu, không mùi, được hình thành do sự phân hủy urani trong đất, nước và đá - tại đây cao gấp 4-5 lần bình thường, có thể xuất phát từ các mỏ quặng uranium lân cận".
Năm 2015, đại diện chính phủ Kazakhstan công bố sự tích tụ khí carbon monoxide (CO) và hydrocarbon từ các mỏ cũ làm sụt giảm nồng độ oxy trong không khí, gây ra bệnh buồn ngủ. Sau kết luận này, chính quyền tổ chức sơ tán phần lớn cư dân, khu vực này chính thức đóng cửa từ năm 2015.
Tuy nhiên, đến năm 2020, tiến sĩ Byron Crape cùng các cộng sự tại Đại học Nazarbayev (Kazakhstan) đưa ra kết quả nghiên cứu mới, bác bỏ giả thuyết ngộ độc khí CO. Khảo sát hơn 200 cư dân cho thấy toàn bộ người bệnh dùng chung nguồn nước từ một nhà cung cấp.
Tiến sĩ Crape cho biết hóa chất quân sự chôn dưới hầm mỏ cũ đã rò rỉ vào mạch nước ngầm. Nồng độ hóa chất hấp thụ khác nhau quyết định thời gian và tần suất ngủ của mỗi người. Giả thuyết này lý giải việc đàn gia súc uống nước sông hoàn toàn khỏe mạnh, trong khi vật nuôi uống nước máy lại ngủ dài. Hiện tượng chỉ xảy ra vào mùa đông do loại hóa chất này phân hủy khi nhiệt độ nước trên 1 độ C.
Về đích danh loại hóa chất, nhóm nghiên cứu cho biết hiện chưa thể gọi tên chính xác. Nguyên nhân là các hầm mỏ thời Liên Xô đã xuống cấp trầm trọng, có nguy cơ sụp đổ cao, khiến việc lấy mẫu trực tiếp từ các thùng chứa dưới lòng đất gặp nguy hiểm. Nhóm chuyên gia hiện phải sử dụng các phương pháp mô hình hóa và thiết bị bay không người lái để tiếp cận.
Từ năm 2016 đến nay, khu vực này không ghi nhận thêm ca bệnh mới. Nhóm nghiên cứu giả định các thùng chứa hóa chất đã rò rỉ hết nên không còn gây ô nhiễm nguồn nước.
Hiện tại, 124 gia đình vẫn bám trụ lại quê hương, sống giữa những dãy chung cư bỏ hoang và tàn tích của khu mỏ cũ. Nhịp sống của họ dần ổn định với công việc đồng áng và chăn nuôi gia súc, dù khu vực này nay chỉ còn là một "thị trấn ma" giữa thảo nguyên Kazakhstan.
Đó là chia sẻ của Thượng tướng Trương Thiên Tô - Phó chủ nhiệm Tổng cục Chính trị Quân đội nhân dân Việt Nam - tại lễ trao giải cuộc thi viết về đề tài "Bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trong tình hình mới" lần thứ 5 được tổ chức tại Hà Nội tối 19-5.
Theo Thượng tướng Trương Thiên Tô, cuộc thi viết "Bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trong tình hình mới" là hoạt động có ý nghĩa chính trị, xã hội sâu sắc; thể hiện tư duy chính trị nhạy bén, tinh thần chủ động, trách nhiệm và bản lĩnh của báo chí cách mạng trong cụ thể hóa Nghị quyết số 35 của Bộ Chính trị vào thực tiễn đời sống xã hội.
Trong bối cảnh chuyển đổi số và truyền thông đa nền tảng phát triển mạnh mẽ, báo chí cách mạng cần tiếp tục giữ vững vai trò dẫn dắt thông tin; bảo đảm nhanh nhạy nhưng chặt chẽ, kịp thời nhưng đúng định hướng, hấp dẫn nhưng chuẩn mực; kết hợp hài hòa giữa nhiệm vụ tuyên truyền, giáo dục với nhiệm vụ xây dựng văn hóa, con người Việt Nam thời kỳ mới.
"Mỗi cơ quan báo chí, mỗi người làm báo cách mạng thực sự "tâm sáng, lòng trong, bút sắc", là những chiến sĩ tiên phong trên mặt trận tư tưởng - văn hóa của Đảng", Thượng tướng Trương Thiên Tô nhấn mạnh.
Cuộc thi viết về đề tài "Bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trong tình hình mới" là hoạt động ý nghĩa do báo Quân Đội Nhân Dân phối hợp với Ngân hàng Quân đội MBBank tổ chức.
Cuộc thi lần thứ 5 đã ghi nhận số lượng tác phẩm lớn, tăng mạnh so với cuộc thi lần thứ 4 với 651 tác phẩm của 72 cơ quan báo chí.
Các tác phẩm dự thi lần này đã bám sát chủ đề, thể lệ cuộc thi, đề cập toàn diện, phong phú các nội dung về bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trong tình hình mới. Tính chiến đấu, tính lý luận, tính thời sự trong nhiều tác phẩm được nâng lên rõ nét.
Ban tổ chức đã trao giải cho các tác giả, nhóm tác giả của 31 tác phẩm xuất sắc, gồm: giải dành cho báo Trung ương; giải dành cho báo địa phương; giải dành cho tạp chí, với 3 giải A, 6 giải B, 9 giải C và 13 giải khuyến khích.
Ba giải A của cuộc thi được trao cho tác phẩm:
"Dân sự hóa quân đội - Mũi tên độc trong chiến lược "diễn biến hòa bình"" của nhóm tác giả Nguyễn Hồng Hải, Nguyễn Văn Duyên, Phạm Văn Hiếu (báo Quân Đội Nhân Dân).
"Không ai có quyền xé tấm bản đồ này thành hai mảnh" của nhóm tác giả Đồng Viết Thắng, Nguyễn Thị Yến Nhi (Báo và PT-TH Tây Ninh).
"Nhận diện âm mưu, thủ đoạn của các thế lực thù địch lợi dụng những vụ việc, điểm nóng nhằm gây ra nguy cơ "cách mạng màu" ở Việt Nam" của nhóm tác giả Đào Ngọc Tước, Lại Duy Cường, Lê Trung Kiên, Lê Đình Hải, Nguyễn Thị Minh Huệ, Phạm Văn Cường (Tạp chí Việt-Mỹ).
Cũng trong dịp này, Tổng cục Chính trị Quân đội nhân dân Việt Nam trao bằng khen cho 9 tập thể có nhiều đóng góp tích cực cho cuộc thi trong 5 năm qua.
"Mẹ đã được giải thoát khỏi những cơn đau, nhưng khi bà mất tôi nhận ra mình thực sự cô độc trên đời", chị My, 37 tuổi, ở Bắc Ninh nói.
Năm 2023, mẹ chị phát hiện ung thư giai đoạn ba trên nền bệnh Parkinson. Chị My nghỉ việc tại Hà Nội, chuyển sang làm tự do để vừa chăm con nhỏ, vừa lo cho mẹ. Thời điểm bà bị bệnh viện trả về, con thứ hai của chị mới ba tháng tuổi. Một mình chị xoay xở với 5 cữ thuốc, bơm cháo qua ống sonde, thay băng và xử lý dịch khối u mỗi ngày.
Chồng đi làm xa đến khuya, họ hàng chỉ hỗ trợ được lúc ngặt nghèo. Mẹ chị không nói được nên mỗi khi cần con gái trợ giúp, bà vỗ tay. "Có những đêm vừa chợp mắt đã bật dậy vì tiếng vỗ tay. Mọi thứ cứ lặp lại đến kiệt sức", chị kể.
Anh Trần Quốc Trung, 26 tuổi, ở Ninh Bình cũng rơi vào hoàn cảnh tương tự. Hai năm trước, anh nghỉ việc ở nước ngoài về chăm mẹ đột quỵ nằm liệt giường. Không có anh chị em, Trung vừa làm việc tự do, vừa hỗ trợ bố chăm mẹ. Để duy trì tài chính chi trả viện phí của mẹ, anh làm hai, ba công việc một lúc, mỗi ngày chỉ ngủ 4 tiếng.
"Một bên là mẹ bệnh, một bên là bố đã già yếu. Nhiều lúc tôi muốn trốn đi đâu đó nhưng không thể vì mình là điểm tựa duy nhất", Trung nói.
Theo tiến sĩ tâm lý Nguyễn Thị Minh, Học viện Chính trị Khu vực II, những người con một phải gánh chịu áp lực như Hà My, Quốc Trung không hiếm, tương lai sẽ tăng lên bởi quy mô gia đình Việt Nam có xu hướng ít người hơn.
Theo thống kê của Bộ Y tế, mức sinh toàn quốc đang giảm mạnh, từ 2,11 con/phụ nữ năm 2021 xuống 1,91 vào năm 2024 và tiếp tục xu hướng giảm. Báo cáo Tổng điều tra dân số và nhà ở năm 2019 cho thấy nhóm hộ gia đình từ 1 đến 3 người chiếm 50% trên cả nước. Đây là sự dịch chuyển cấu trúc xã hội rất lớn khi mô hình gia đình truyền thống (4-5 người trở lên) không còn áp đảo. Điều này đồng nghĩa số gia đình một con, trong đó người con phải gánh toàn bộ trách nhiệm chăm sóc cha mẹ, ngày càng tăng.
GS TS Giang Thanh Long, chuyên gia về dân số, nhận định hệ thống chăm sóc người cao tuổi tại Việt Nam vẫn chủ yếu dựa vào gia đình. Khi quy mô gia đình thu hẹp theo mô hình "1-2-4" (một người con phải lo cho hai bố mẹ và bốn ông bà), gánh nặng sẽ dồn lên vai từng cá nhân. "Khoảng trống giữa nhu cầu chăm sóc và hệ thống hỗ trợ cộng đồng đang ngày càng lớn", ông Long nhấn mạnh.
Nghiên cứu từ Đại học Missouri (Mỹ) trên 1.800 người cũng chỉ ra con một có mức độ căng thẳng cao hơn hẳn khi chăm sóc người thân. Họ thường rơi vào tình trạng "caregiver burnout" (người chăm sóc kiệt sức) nhanh hơn vì không có người cùng chia sẻ những ký ức gia đình hay cùng bàn bạc trước các quyết định sinh tử của cha mẹ.
Tuy vậy, giáo sư Long cho rằng không nên nhìn vấn đề một chiều. Sinh nhiều con không đồng nghĩa cha mẹ sẽ được chăm sóc tốt. Trong những gia đình khó khăn, sự thiếu thốn có thể kéo dài qua nhiều thế hệ. Ngược lại, nếu con một được đầu tư tốt về giáo dục, sức khỏe và tài chính, việc chăm sóc cha mẹ sẽ được thực hiện tốt trong khả năng.
Ở góc nhìn khác, tiến sĩ Nguyễn Thị Minh cho biết rằng con một không chỉ gánh trách nhiệm tài chính, thể chất mà còn gánh toàn bộ kỳ vọng tình cảm. Trong khi những gia đình đông con có thể bù đắp cho nhau (người góp tiền, người góp công sức), con một hoàn toàn không có "hệ thống dự phòng" này.
Một bất lợi nữa là mối gắn kết sâu sắc giữa con một và cha mẹ. Khi cha mẹ yếu, họ không chỉ mất người thân mà còn mất luôn chỗ dựa tinh thần. Đồng thời, họ cũng thiếu người cùng chia sẻ ký ức gia đình, yếu tố giúp giảm cảm giác cô lập trong quá trình chăm sóc.
Trường hợp của Diệu Linh, 40 tuổi, ở Hưng Yên là minh chứng. Năm năm trước, mẹ chị mắc Alzheimer ở tuổi 54, không còn nhận ra người thân. Tài chính không phải vấn đề, nhưng Linh dần đối diện mất mát lớn hơn khi mẹ, chỗ dựa tinh thần quan trọng nhất, không còn như trước. "Tôi mất hai năm để làm quen với cú sốc này", chị nói. Chị đón mẹ về sống cùng để tiện chăm sóc.
Nhưng khi mẹ bệnh, bố chị sống một mình tại Thái Nguyên cũng bắt đầu yếu. Ông từng đi phẫu thuật một mình vì không muốn con gái thêm gánh nặng. "Những lúc đó, tôi thấy mình bất lực vì không thể phân thân để ở bên cả hai", chị Linh nói.
Để giảm bớt áp lực này, các chuyên gia cho rằng cần có sự chuẩn bị từ cả hai phía. Cha mẹ cần xây dựng nền tảng tài chính và sức khỏe độc lập sớm nhất có thể. Với những người con, thay vì tâm lý "tự mình phải làm tất cả", cần chủ động kết nối với các dịch vụ chăm sóc chuyên nghiệp hoặc mạng lưới họ hàng ngay từ khi cha mẹ còn minh mẫn.
Ở tầm vĩ mô, GS. Giang Thanh Long cho rằng Việt Nam cần sớm hoàn thiện hệ thống an sinh xã hội toàn diện, phát triển các mô hình dưỡng lão cộng đồng và dịch vụ chăm sóc tại nhà chuyên nghiệp để giải phóng sức lao động cho "thế hệ bánh mì kẹp".
