Tổ chức Hàng hải Quốc tế (IMO) trong những ngày qua đã xây dựng kế hoạch sơ tán các tàu thương mại và thủy thủ đoàn đang bị mắc kẹt ở vùng Vịnh do chiến sự Iran. Natasha Brown, người phát ngôn của IMO, ngày 24/4 nói với báo Izvestia của Nga rằng 40 quốc gia thành viên đã tán thành kế hoạch này.
Brown cho biết IMO sẽ lập danh sách các tàu cần rời khỏi khu vực và điều phối quá trình sơ tán. Theo IMO, kế hoạch sơ tán này không có bất cứ biện pháp cưỡng chế nào, hoàn toàn mang tính chất phối hợp.
Tổng Thư ký IMO Arsenio Dominguez hôm 21/4 nói rằng kế hoạch này tập trung vào việc thiết lập một “hành lang hàng hải an toàn”, ưu tiên sơ tán khoảng 800 tàu đang mắc kẹt do eo biển Hormuz bị phong tỏa. Các tàu sẽ rời đi theo một trình tự có tổ chức, một phần dựa trên khoảng thời gian mà các thủy thủ đoàn đã bị mắc kẹt.
Ông Dominguez tuyên bố chiến dịch sơ tán chỉ có thể được tiến hành nếu xung đột hạ nhiệt và khu vực này được xác nhận là an toàn, đặc biệt là không còn các mối đe dọa như thủy lôi.
Tổng Thư ký IMO cho hay khoảng 20.000 thủy thủ đã mắc kẹt ở vùng Vịnh kể từ khi nổ ra xung đột Mỹ – Israel với Iran và chưa biết khi nào có thể về nhà. Các chuyên gia tin rằng cơ chế sơ tán tàu và thủy thủ đoàn chỉ có thể hiệu quả khi có dấu hiệu giảm leo thang, đảm bảo an toàn hàng hải.
Theo bà Brown, mục tiêu của IMO là đảm bảo cho các tàu có thể rời khỏi khu vực an toàn, bằng cách áp dụng hệ thống phân luồng giao thông hiện nay, với điều kiện là các yếu tố an toàn được đảm bảo.
Phó giáo sư Mikhail Khachatryan thuộc Đại học Tài chính Nga nhận định rằng trong điều kiện hiện tại, việc đảm bảo an toàn cho tàu rời khỏi vùng Vịnh chỉ có thể được thực hiện thông qua các thỏa thuận trực tiếp hoặc gián tiếp giữa chủ tàu và chính quyền Iran.
Trước khi chiến sự Trung Đông bùng phát hôm 28/2, eo biển Hormuz là huyết mạch lưu thông của khoảng 20% nguồn cung dầu thô và khí đốt thế giới, cùng với 1/3 nguyên liệu sản xuất phân bón cho ngành nông nghiệp toàn cầu.
Sau khi chiến sự nổ ra, Iran đã gần như phong tỏa eo biển này, chỉ cho phép tàu thuyền của các nước “thân thiện” hoặc nộp phí đi qua. Mỹ đáp trả bằng cách thực thi lệnh phong tỏa bên ngoài vịnh Oman, cảnh báo sẽ bắt giữ bất cứ tàu nào đến hoặc rời đi từ cảng Iran, cũng như đã nộp phí cho Tehran. Tình trạng này khiến các tàu thương mại đối mặt với vòng “phong tỏa kép” khi hoạt động ở khu vực.
AFP hôm qua 17.5 dẫn thông báo ngày 16.5 từ Trung tâm Kiểm soát và phòng ngừa dịch bệnh châu Phi (CDC Africa) cho hay đợt bùng phát dịch Ebola mới do chủng vi rút Bundibugyo ở CHDC Congo đã khiến 88 người chết và 336 trường hợp nghi nhiễm. Bộ trưởng Y tế CHDC Congo Samuel-Roger Kamba cho hay bệnh nhân đầu tiên là một y tá đã đến một cơ sở y tế ở thủ phủ Bunia của tỉnh Ituri vào ngày 24.4 với các triệu chứng nghi mắc Ebola như sốt, xuất huyết và nôn mửa.
Bộ trưởng Kamba khẳng định: "Không có vắc xin và không có phương pháp điều trị đặc hiệu đối với chủng Bundibugyo. Chủng này có tỷ lệ tử vong rất cao, có thể lên tới 50%". Hiện chỉ có vắc xin cho chủng Zaire, được xác định vào năm 1976 và có tỷ lệ tử vong cao hơn, từ 60 - 90%. Chủng Bundibugyo, được phát hiện lần đầu vào năm 2007, cũng đã khiến một công dân Congo thiệt mạng ở nước láng giềng Uganda. Bộ Y tế Uganda hôm 15.5 đã xác nhận sự bùng phát của dịch Ebola do chủng Bundibugyo.
Trước tình trạng nói trên, WHO hôm qua tuyên bố dịch bệnh Ebola do chủng Bundibugyo ở CHDC Congo và Uganda là "tình trạng khẩn cấp y tế công cộng gây quan ngại quốc tế", mức cảnh báo cao thứ hai theo quy định y tế quốc tế. WHO cảnh báo quy mô thực sự của số ca mắc bệnh và sự lây lan vẫn chưa rõ ràng, nhưng không tuyên bố tình trạng khẩn cấp đại dịch.
Tuy nhiên, WHO nhấn mạnh tỷ lệ dương tính cao của các mẫu ban đầu, việc xác nhận các trường hợp mắc bệnh ở hai quốc gia này và số lượng báo cáo về những trường hợp nghi nhiễm ngày càng tăng, "tất cả đều cho thấy một đợt bùng phát tiềm tàng lớn hơn nhiều so với những gì đang được phát hiện và báo cáo, với nguy cơ lây lan đáng kể ở cấp địa phương và khu vực".
Ngoài ra, đại diện Tổ chức cứu trợ y tế Bác sĩ không biên giới cho hay họ đang chuẩn bị một cuộc "phản ứng quy mô lớn", gọi đà lây lan Ebola hiện nay là "vô cùng đáng lo ngại". Việc vận chuyển thiết bị y tế quy mô lớn là một thách thức ở CHDC Congo, quốc gia có hơn 100 triệu dân nhưng lại có cơ sở hạ tầng thông tin liên lạc kém.
Đây là đợt bùng phát Ebola thứ 17 xảy ra ở CHDC Congo, theo AFP. Đợt bùng phát trước đó xảy ra vào tháng 8.2025 ở khu vực miền trung CHDC Congo, khiến ít nhất 34 người chết, trước khi được khống chế hoàn toàn vào tháng 12.
Dịch bệnh Ebola đã cướp đi sinh mạng của khoảng 15.000 người ở châu Phi trong 50 năm qua, dù đã có những tiến bộ về vắc xin và phương pháp điều trị. Các đợt bùng phát trong nửa thế kỷ qua đã ghi nhận tỷ lệ tử vong từ 25 - 90%, theo WHO.
Ebola, được cho là có nguồn gốc từ dơi, có thể gây chảy máu nghiêm trọng và suy nội tạng. Vi rút này lây lan từ người sang người qua tiếp xúc với máu hoặc những dịch cơ thể khác của bệnh nhân, và người nhiễm bắt đầu có khả năng lây bệnh khi xuất hiện các triệu chứng. Thời gian ủ bệnh có thể kéo dài đến 21 ngày.
Theo Hãng tin AFP ngày 30-4, các hãng tin Mỹ đưa tin Bộ Ngoại giao nước này đã gửi bức điện nội bộ tới các đại sứ quán, kêu gọi các nước tham gia sáng kiến mang tên "Maritime Freedom Construct" (tạm dịch: Liên minh Tự do hàng hải) - một liên minh do Washington dẫn dắt để chia sẻ thông tin, phối hợp ngoại giao và thực thi trừng phạt.
Liên minh này sẽ để Bộ Ngoại giao Mỹ đóng vai trò "trung tâm điều phối ngoại giao", trong khi Bộ Tư lệnh trung tâm Mỹ cung cấp "nhận thức tình hình hàng hải theo thời gian thực". Mục tiêu là khôi phục tự do hàng hải tại eo Hormuz, nơi khoảng 1/5 lượng dầu toàn cầu đi qua.
"Việc tham gia của quý vị sẽ tăng cường năng lực chung của chúng ta trong việc khôi phục tự do hàng hải và bảo vệ nền kinh tế toàn cầu. Hành động tập thể là thiết yếu để thể hiện quyết tâm thống nhất và áp đặt cái giá đáng kể đối với việc Iran cản trở lưu thông qua eo Hormuz", bức điện nêu rõ.
Một quan chức trong chính quyền Tổng thống Mỹ Donald Trump cho biết đây là một trong nhiều phương án đang được cân nhắc, trong bối cảnh giá dầu duy trì ở mức cao và các nỗ lực đàm phán với Tehran rơi vào bế tắc.
Ông Trump cũng từng kêu gọi các đồng minh, đặc biệt trong NATO, cùng hành động để khai thông tuyến hàng hải chiến lược này.
Trong khi đó, phía Iran cho biết sẽ sớm triển khai các loại vũ khí hải quân mới, và tiếp tục đổ lỗi cho Mỹ và Israel về tình trạng bất ổn tại khu vực.
Tổng thống Iran Masoud Pezeshkian tuyên bố eo Hormuz là "biểu tượng của sự kháng cự" và khẳng định Iran sẽ ngăn chặn các "quốc gia thù địch" tiếp cận khu vực.
Ông cũng khẳng định bất kỳ nỗ lực áp đặt phong tỏa hàng hải nào của Mỹ đều "trái luật pháp quốc tế và chắc chắn thất bại", đồng thời cho rằng các biện pháp này chỉ làm gia tăng căng thẳng và gây bất ổn lâu dài tại Vịnh Ba Tư.
Trước đó, Washington đã áp đặt phong tỏa hải quân đối với các cảng và bờ biển Iran từ giữa tháng 4, sau khi xung đột giữa hai bên tạm lắng nhờ một lệnh ngừng bắn ngắn hạn. Đáp lại, Iran tiếp tục đóng cửa eo Hormuz và cảnh báo sẽ "đáp trả" nếu Mỹ duy trì các biện pháp này.
Cố vấn cấp cao Mohsen Rezaei nhấn mạnh Tehran "sẽ không dung thứ" cho lệnh phong tỏa, đồng thời cảnh báo cứng rắn nếu xung đột bùng phát trở lại, bao gồm kịch bản tàu Mỹ bị đánh chìm.
Bộ trưởng Dầu mỏ Mohsen Paknejad cũng khẳng định các biện pháp của Mỹ sẽ không ảnh hưởng đến nguồn cung năng lượng của nước này.
Hiện các nỗ lực ngoại giao nhằm hạ nhiệt căng thẳng vẫn chưa đạt tiến triển rõ rệt. Một số nguồn tin cho biết Tehran đã đề xuất nới lỏng kiểm soát eo Hormuz để đổi lấy việc Mỹ dỡ bỏ phong tỏa, nhưng hai bên chưa tìm được tiếng nói chung.
Phát biểu tại một hội nghị ở khu định cư tại Bờ Tây ngày 28.5, ông Netanyahu nói Israel đang gia tăng sức ép lên Hamas. "Hiện chúng tôi kiểm soát 60% lãnh thổ ở Dải Gaza. Trước đây là 50%, giờ đã lên 60%. Chỉ thị của tôi là phải tiến tới 70%", theo Reuters dẫn lời ông nói.
Ông Netanyahu mô tả lãnh thổ mà Israel đã kiểm soát ở Gaza, Syria và Lebanon là "vùng đệm" có thể ngăn chặn các cuộc tấn công tiềm tàng của các lực lượng vũ trang sau cuộc tấn công do Hamas dẫn đầu vào ngày 7.10.2023 - sự kiện sau đó kéo theo cuộc chiến trả đũa chết chóc của Israel.
Theo thỏa thuận ngừng bắn do Mỹ làm trung gian hồi tháng 10.2025, quân đội Israel rút về một đường ranh giới tạm thời, qua đó kiểm soát trực tiếp khoảng 53% Dải Gaza. Tuy nhiên, trong nhiều tháng qua, lực lượng Israel được cho là tiếp tục mở rộng khu vực kiểm soát về phía tây, đồng thời thiết lập vùng đệm ngày càng lớn giữa phần do Israel và Hamas kiểm soát.
Ông Israel Katz, Bộ trưởng Quốc phòng Israel, ngày 26.5 nói mục tiêu cuối cùng của chính phủ nước này là khuyến khích một lượng lớn người Palestine rời Gaza thông qua cái mà ông gọi là "di cư tự nguyện". Tuy nhiên, các tổ chức nhân quyền chỉ trích đây có thể là một kế hoạch dài hạn nhằm buộc người dân Gaza rời đi bằng cách khiến điều kiện sống trở nên không thể chịu đựng.
Ông Muhammad Shehada, nghiên cứu viên tại Hội đồng Quan hệ đối ngoại châu Âu (Đức), nhận định tuyên bố của ông Netanyahu đồng nghĩa với việc Israel đang xem khuôn khổ Gaza trong kế hoạch của ông Trump là không còn hiệu lực.
Theo ông Shehada, nếu Israel kiểm soát 70% Gaza, khoảng 2,2 triệu người Palestine sống sót sau xung đột sẽ bị dồn vào chưa đến 1/3 lãnh thổ tại Gaza. "Điều kiện ở đó đã rất tồi tệ. Đó là một trong những nơi đông đúc nhất thế giới", ông nói.
Trong khi đó, Liên Hiệp Quốc ghi nhận các dấu hiệu cho thấy lực lượng Israel tiếp tục mở rộng hoạt động gần đường ranh giới ngừng bắn. Tại Jabalia ở miền bắc Gaza, các báo cáo cho biết xe tăng Israel xuất hiện hằng ngày.
Hơn 900 người Palestine đã thiệt mạng kể từ khi lệnh ngừng bắn bắt đầu, theo The Guardian. Ngày 26.5, Israel tuyên bố tiêu diệt thủ lĩnh cánh vũ trang của Hamas. Vụ việc trên đã khiến 10 người tại Gaza thiệt mạng và 18 người khác bị thương.
