Haiti, quốc gia 11,7 triệu dân ở vùng Caribe, đã rơi vào vòng xoáy bạo lực kéo dài nhiều năm, bắt nguồn từ tình trạng bất ổn chính trị, kinh tế. Sau vụ ám sát Tổng thống Jovenel Moise năm 2021, khoảng trống quyền lực khiến các băng đảng vũ trang nhanh chóng mở rộng kiểm soát, đặc biệt tại thủ đô Port-au-Prince.
Lực lượng cảnh sát quốc gia thiếu nhân lực và trang bị trong khi các băng nhóm thiết lập hệ thống kiểm soát xã hội riêng tại địa bàn, từ phân phát lương thực, lo liệu chỗ ở đến tuyển mộ nhân lực. Trẻ em, vốn nghèo đói và thiếu sự bảo bọc, trở thành đối tượng tuyển mộ hàng đầu.
Theo báo cáo của Liên Hợp Quốc về trẻ em và xung đột vũ trang, trong năm 2024, ít nhất 302 thiếu niên đã bị các băng đảng tại thủ đô Port au Prince của Haiti “tuyển mộ và sử dụng”.
Trong năm 2025, số lượng thiếu niên bị lôi kéo vào các băng đảng Haiti tăng 200%, theo UNICEF. Cơ quan này cho hay trẻ em chiếm khoảng 50% thành phần các băng nhóm vũ trang tại Haiti.
Theo Liên Hợp Quốc, từ năm 2022 đến nay, ít nhất 30 trẻ em đã bị cảnh sát hoặc các nhóm dân phòng tự phát bắn hạ vì bị nghi ngờ liên quan tới băng đảng, trong đó có những em mới 10 tuổi.
Phần lớn trong số này bị đẩy vào các vai trò chiến đấu. Dấu vết của thực trạng này hiển hiện trên mạng xã hội của các băng nhóm. Cuối tháng 3, trong vụ tấn công băng đảng khiến hàng chục người thiệt mạng ở Artibonite, một video đã ghi lại cảnh cậu bé mặt bầu bĩnh giơ súng trường, tạo dáng trước ống kính.
“Các nhóm vũ trang rất giỏi khai thác mạng xã hội”, Geeta Narayan, người đứng đầu hoạt động của UNICEF tại Haiti, nói. “Họ đăng những hình ảnh hấp dẫn, mời chào: ‘Hãy đến gia nhập chúng tôi, đây là cuộc đứng lên của người dân’. Họ cố gắng lôi kéo người tham gia, phô ra tiền, vàng, nhà cửa sang trọng”.
Trên YouTube, một tài khoản như vậy do thủ lĩnh băng Village de Dieu có biệt danh Izo điều hành, chuyên đăng các video âm nhạc sặc sỡ, khoe áo giáp kiểu quân đội và vũ khí của nhóm, bên cạnh giày dép và trang sức. Kênh này có 19.000 người đăng ký và hơn 2 triệu lượt xem.
Tiền mặt là mồi nhử chính của các băng nhóm để chiêu dụ trẻ em. Thù lao tùy tính chất nhiệm vụ, từ 100 đến 300 USD, cho các hoạt động như canh giữ người bị bắt cóc, thu thập thông tin, cướp phá nhà cửa, theo dõi cảnh sát. Với mức cao hơn lên tới 700 USD, trẻ em có thể đảm nhiệm các “phi vụ lớn”, như bắt cóc, cướp phương tiện, đụng độ vũ trang với các băng đối địch.
Một thiếu niên hồi năm 2024 kể bị băng đảng dụ dỗ bằng đồ ăn, gia nhập trong cảnh vô gia cư khi mới 11 tuổi. Thiếu niên này sau đó được giao nhiệm vụ đốt thi thể những người bị băng đảng sát hại.
Không phải thiếu niên nào cũng bị dụ dỗ bằng lợi ích. Ở một số khu phố do băng đảng kiểm soát, những cha mẹ cùng quẫn phải “cắn răng” giao con cho băng đảng với hy vọng bảo toàn tính mạng cho đứa trẻ và cả gia đình, theo bà Narayan. Một số em còn bị bắt cóc hoặc bị cưỡng bức trở thành nô lệ tình dục cho thành viên băng nhóm.
Các tổ chức viện trợ chỉ có thể phần nào giảm bớt áp lực đang đè nặng lên trẻ em và các gia đình Haiti.
Dù các tổ chức nhân đạo ứng phó khẩn cấp rất nhanh sau các cuộc tấn công của băng đảng, như điều xe chở nước, dựng nơi trú ẩn tạm thời, quy mô khủng hoảng vẫn là quá lớn, khiến viễn cảnh tái thiết trở nên xa vời. Hiện hơn 1,4 triệu người đã rơi vào cảnh mất nhà cửa. Các cuộc đột kích đẫm máu của băng đảng đã thiêu rụi nhà ở, trường học và cơ sở y tế.
Do đó, vấn đề lương thực và các nhu cầu nhân đạo cơ bản phải được giải quyết song song với bất kỳ chiến dịch trấn áp an ninh nào, bà Wanja Kaaria, người đứng đầu Chương trình Lương thực Thế giới tại Haiti, nhận định. Tổ chức này hiện vừa ứng phó khẩn cấp, vừa cung cấp bữa ăn thường xuyên cho khoảng 600.000 học sinh.
“Thật khó hình dung về một nền hòa bình trọn vẹn khi người dân thức dậy mà không đủ ăn”, bà nói.
Tình trạng an ninh vượt quá khả năng ứng phó của chính quyền Haiti, khiến Hội đồng Bảo an Liên Hợp Quốc phải phê chuẩn triển khai Lực lượng Trấn áp Băng đảng (GSF) nhằm hỗ trợ trấn áp băng đảng, khôi phục trật tự và tạo điều kiện cho hoạt động nhân đạo cũng như tiến trình ổn định lâu dài.
Các nước Kenya, Benin, Jamaica, Bahamas, Barbados, Chad, Suriname, Belize cam kết đóng góp nhân sự cho GSF. Mỹ và Canada không gửi quân trực tiếp tham gia chiến đấu nhưng là hai quốc gia rót kinh phí, trang thiết bị và đào tạo chính cho GSF. Theo kế hoạch ban đầu, khoảng 5.500 binh sĩ GSF sẽ phối hợp với cảnh sát và quân đội Haiti.
Nhóm đầu tiên của GSF bắt đầu được triển khai đến Haiti vào đầu tháng này. Lực lượng non trẻ được xem là nỗ lực mới và táo bạo nhất nhằm phá vỡ vòng kiểm soát của các băng đảng vũ trang hạng nặng. Nhưng khi các chiến dịch của GSF bắt đầu, nhiều chuyên gia an ninh lo ngại trẻ em có thể bị đẩy ra tuyến đầu để đối đầu với lực lượng mới. Các chuyên gia nhân quyền cũng bày tỏ lo ngại về cách những thiếu niên này sẽ bị đối xử khi bị chặn bắt.
“Với các chiến dịch của GSF, chúng tôi dự đoán sẽ có nhiều trẻ em rời khỏi các băng nhóm. Chúng tôi rất mong các cháu không trở thành thương vong”, Narayan nói.
Bà kỳ vọng lực lượng an ninh quốc tế sẽ tuân thủ “quy trình bàn giao” do chính phủ Haiti và Liên Hợp Quốc ký kết khi tiếp xúc với trẻ em, quy định rằng trẻ em phải được tạm giữ theo cách thức phù hợp và được chuyển giao cho các cơ quan phúc lợi trẻ em của Haiti. Hiện chưa rõ binh sĩ GSF có được đào tạo chuyên biệt hoặc có kinh nghiệm cụ thể nào trong việc này hay không.
Đối với những trẻ em thoát khỏi băng đảng, UNICEF đang vận hành một chương trình mang tên Prejeune nhằm hỗ trợ các em tái hòa nhập xã hội. Đến nay, hơn 500 trẻ đã tham gia, nhiều em phải trải qua hành trình rất phức tạp để từng bước vượt qua vết sẹo tâm lý.
“Đó là cả một quá trình hòa giải giữa đứa trẻ và cộng đồng”, bà Narayan nói. “Nhiều em từng nhúng tay vào những điều khủng khiếp, không phải gia đình nào cũng sẵn sàng đón các em trở về”.
Nhà bán hàng trực tuyến hàng đầu Thái Lan Pimradaporn "Pimrypie" Benjawattanapat tối 28/4 dẫn dắt phiên livestream sôi động, chào bán sản phẩm tới 31 triệu người theo dõi trên TikTok và Facebook.
Ngoài nhiều mặt hàng từ nước mắm đến nước hoa, Pimrypie chào bán sầu riêng Monthong loại tuyển, giá thấp nhất 100 baht (3 USD) một quả, thấp hơn nhiều so với mặt bằng thị trường. Quả cỡ lớn (jumbo) được bán với giá 480 baht, trong khi giá thị trường thường là 700-800 baht.
"Tôi kêu gọi người Thái cùng nhau giữ lấy trái tim cuối cùng của quốc gia, loại trái vẫn còn mang lại thu nhập cho chúng ta: sầu riêng. Đừng để niềm tự hào này héo úa trong vườn", Pimrypie nói trên phiên livestream kéo dài 4 tiếng.
Phiên livestream thu hút lượt xem cùng lúc cao nhất là 800.000 trên các nền tảng. Riêng trên Facebook, gần 8 triệu người đã xem livestream của Pimrypie, với gần hai triệu bình luận.
Theo Pimrypie, cô chấp nhận lỗ 10 triệu baht (307.000 USD) để tổ chức chiến dịch "giải cứu" sầu riêng nhằm giúp nông dân Thái Lan giải phóng nguồn cung dư thừa 30% khi nhu cầu suy yếu. "Tôi trực tiếp đến Chanthaburi, mua trọn vườn, tự gánh lỗ".
Tuy nhiên, phiên livestream của cô vấp phải làn sóng chỉ trích, cho rằng cô làm méo mó giá thị trường. Trả lời truyền thông Thái Lan, Pimrypie cho biết cô chưa từng thực hiện một chiến dịch nông sản quy mô lớn như vậy, và đã chịu sức ép từ cả những người chỉ trích lẫn các nhà cung cấp.
Một số vườn tăng giá, số khác hạ giá lúc thị trường xáo động, nên Pimrypie quyết định mua trọn vườn. Streamer này chưa công bố tổng đơn hàng có được sau phiên livestream, nhưng Bangkok Post ước tính số đơn có thể vượt 200.000.
Chiến dịch giải cứu của Pimrypie còn bị chỉ trích vì sự xuất hiện của Bộ trưởng Thương mại Suphajee Suthumpun trong một video quảng bá cùng cô. Bộ trưởng Suphajee sau đó phủ nhận liên quan, nói rằng bộ không tổ chức hay bảo chứng cho các chiến dịch bán hàng cụ thể, mà chỉ giám sát tiêu chuẩn.
Sầu riêng là một trong những mặt hàng nông sản giá trị nhất của Thái Lan. Năm 2025, Thái Lan xuất khẩu hơn 979.000 tấn sầu riêng, trị giá 4,37 tỷ USD.
Cuộc tranh cãi liên quan đến phiên livestream của Pimrypie xuất hiện trong lúc sản lượng sầu riêng mùa này dự kiến tăng 33% lên 2,1 triệu tấn, với vụ thu hoạch đạt đỉnh trong tháng này, song nhu cầu nhập khẩu của các nước giảm. Nông dân trồng sầu riêng ở Thái Lan cũng bị ảnh hưởng bởi chiến sự Trung Đông.
Krit Silapachai, nghị sĩ đảng Nhân dân tại Rayong, trong phiên họp quốc hội ngày 29/4 cảnh báo tình trạng thu hoạch non và suy giảm chất lượng, đồng thời chỉ trích chiến dịch bán sầu riêng 100 baht của Pimrypie vì làm dấy nguy cơ gây xáo trộn thị trường.
Pai Leeke, nghị sĩ đảng Klatham tại Kamphaeng Phet, đặt câu hỏi liệu mức giá 100 baht có phản ánh đúng thực tế hay không và cảnh báo điều này có thể khiến người tiêu dùng hiểu sai. Ông kêu gọi chính phủ cải thiện quản lý nông nghiệp, bình ổn giá và thúc đẩy cải cách dài hạn.
Israel và Lebanon đã đạt thỏa thuận ngừng bắn sau cuộc đàm phán tại Mỹ. Theo thông báo của Bộ Ngoại giao Mỹ, thỏa thuận ngừng bắn 10 ngày có hiệu lực từ 0 giờ ngày 17.4, giờ Israel (4 giờ ngày 17.4, giờ VN) và có thể được gia hạn nếu hai bên đồng thuận.
Tuy nhiên, quân đội Lebanon rạng sáng 17.4 cáo buộc Israel đã vi phạm thỏa thuận khi nã pháo về phía nhiều ngôi làng ở miền nam Lebanon, giáp với Israel, theo tờ The Times of Israel. Trong thông báo, quân đội Lebanon kêu gọi công dân không nên vội trở về nhà ở miền nam.
Hãng thông tấn National News của Lebanon đưa tin rằng Israel tiếp tục nã pháo vào các làng Khiam và Dibbine khoảng nửa giờ sau khi thỏa thuận ngừng bắn có hiệu lực.
Điều khoản thỏa thuận ngừng bắn do Bộ Ngoại giao Mỹ công bố cấm Israel thực hiện các hành động quân sự tấn công tại Lebanon nhưng có vẻ chừa đường cho việc "tự vệ trước các cuộc tấn công đã được lên kế hoạch, sắp hoặc đang xảy ra".
Quân đội Israel trả lời hãng tin AP rằng đang kiểm tra các báo cáo về việc bắn pháo tại miền nam Lebanon. Trước đó, quân đội Israel cho biết còi báo động tên lửa đã được kích hoạt tại một ngôi làng ở miền bắc do phát hiện nhầm mục tiêu.
Phóng viên của AFP tại thủ đô Beirut của Lebanon cho biết đã nghe tiếng súng nổ ngay sau khi thỏa thuận ngừng bắn có hiệu lực.
Bên cạnh đó, người dân cũng quay trở về các khu ngoại ô phía nam Beirut, lãnh địa của Hezbollah, cũng như nhiều khu vực miền nam Lebanon.
Tổng thống Mỹ Donald Trump, người công bố thỏa thuận ngừng bắn, cảnh báo Hezbollah nên cư xử "tử tế" trong giai đoạn quan trọng này. "Đó sẽ là thời khắc tuyệt vời cho họ nếu họ làm vậy. Không giết chóc nữa. Cuối cùng phải có hòa bình", ông Trump viết trong bài đăng thứ 27 trong ngày trên mạng xã hội Truth Social.
Theo Hãng tin Reuters, Bộ Ngoại giao Anh đã lên án Triều Tiên vì phóng tên lửa đạn đạo vào cuối tuần qua, đồng thời kêu gọi Bình Nhưỡng tham gia vào các hoạt động ngoại giao có ý nghĩa thực sự.
"Các vụ phóng tên lửa đạn đạo vào ngày 19-4 một lần nữa vi phạm các nghị quyết của Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc, làm suy yếu hòa bình và an ninh khu vực" - Bộ Ngoại giao Anh nêu trong tuyên bố ngày 19-4.
Sáng 20-4, Hãng thông tấn trung ương Triều Tiên (KCNA) tường thuật nhà lãnh đạo Triều Tiên Kim Jong Un hôm 19-4 đã giám sát các vụ phóng thử tên lửa đạn đạo tầm ngắn được nâng cấp.
Theo KCNA, cuộc thử nghiệm bao gồm 5 lần phóng các tên lửa đạn đạo chiến thuật đất đối đất Hwasong-11LA đã cải tiến, nhằm đánh giá sức mạnh và hiệu suất của các loại đầu đạn mới, trong đó có đầu đạn chùm và đầu đạn phân mảnh.
Triều Tiên đã phóng các tên lửa về phía một khu vực mục tiêu trên đảo cách khoảng 136km, đánh trúng khu vực rộng khoảng 12,5 - 13ha với mật độ cao, qua đó cho thấy khả năng thực hiện các đòn tấn công chế áp tập trung của hệ thống này.
Quân đội Hàn Quốc phát hiện Triều Tiên đã phóng các tên lửa từ khu vực gần thành phố Sinpo trên bờ biển phía đông của Triều Tiên về hướng biển và các tên lửa đã bay được khoảng 140km.
KCNA cho biết một số quan chức quân sự cấp cao đã tháp tùng ông Kim trong cuộc thử nghiệm. Đây là lần phóng tên lửa đạn đạo thứ tư trong tháng này và là lần thứ bảy trong năm nay của Triều Tiên.
Vào khoảng 6h40 sáng 20-4 (theo giờ Việt Nam), Hãng tin AFP tường thuật: Hôm nay giá dầu WTI của Mỹ đã tăng vọt 7,5%, khi Iran cáo buộc Mỹ vi phạm thỏa thuận ngừng bắn giữa hai nước.
Giá dầu WTI tăng 7,5% lên 90,17 USD/thùng, trong khi giá dầu thô Brent tăng 6,5% lên 96,27 USD/thùng.
Ngày 19-4, Tổng thống Donald Trump và quân đội Mỹ nói rằng một tàu khu trục Mỹ đã nổ súng và bắt giữ một tàu chở hàng treo cờ Iran tại Vịnh Oman vào cùng ngày, sau khi con tàu này tìm cách né tránh lệnh phong tỏa của Mỹ. Iran xác nhận vụ việc và tuyên bố sẽ trả đũa.
Ngày 19-4, Thủ tướng Pakistan Shehbaz Sharif cho biết ông đã điện đàm với Tổng thống Iran Masoud Pezeshkian trước thềm các cuộc đàm phán Mỹ - Iran được kỳ vọng diễn ra tại Islamabad, đồng thời khẳng định Chính phủ Pakistan vẫn sẵn sàng đóng vai trò trung gian hòa giải.
"Tôi đã có cuộc trao đổi thân mật và mang tính xây dựng với Tổng thống Masoud Pezeshkian vào tối nay về tình hình khu vực đang diễn biến" - ông Sharif chia sẻ trên nền tảng X.
"Pakistan vẫn hoàn toàn cam kết với vai trò là một bên trung gian trung thực và thiện chí nhằm thúc đẩy hòa bình lâu dài và ổn định khu vực" - ông khẳng định.
Tổng thống Mỹ Donald Trump đang cử các nhà đàm phán tới Pakistan để đàm phán với Iran vào ngày 20-4, chỉ vài ngày trước khi thỏa thuận ngừng bắn giữa hai bên hết hiệu lực. Tuy nhiên, truyền thông Iran nói rằng Tehran hiện không có kế hoạch đàm phán với Mỹ tại Pakistan.
Ngày 19-4, quân đội Israel lần đầu tiên công bố bản đồ về tuyến triển khai mới của họ bên trong lãnh thổ Lebanon, qua đó đưa hàng chục ngôi làng Lebanon - phần lớn đã bị bỏ hoang - vào phạm vi kiểm soát của họ, chỉ vài ngày sau khi lệnh ngừng bắn với Lebanon có hiệu lực, theo Hãng tin Reuters.
Hiện chưa có phản hồi ngay lập tức từ các quan chức Lebanon hoặc nhóm vũ trang Hezbollah.
Trải dài theo hướng đông - tây, tuyến triển khai trên bản đồ kéo sâu từ 5 - 10km tính từ biên giới vào lãnh thổ Lebanon, nơi Israel cho biết họ dự định thiết lập một cái gọi là "vùng đệm".
Lực lượng Israel đã phá hủy các ngôi làng của Lebanon trong khu vực này, cho biết mục tiêu là bảo vệ các thị trấn phía bắc Israel khỏi các cuộc tấn công của Hezbollah. Israel cũng đã thiết lập các vùng đệm tại Syria và ở Gaza.
Theo phóng viên TTXVN tại Paris, cơ quan công tố Pháp triệu tập tỉ phú Mỹ Elon Musk vào ngày 20-4, trong khuôn khổ cuộc điều tra kéo dài hơn một năm qua liên quan đến nhiều nghi vấn vi phạm của nền tảng mạng xã hội X do ông điều hành.
Viện Công tố Paris mở cuộc điều tra sơ bộ từ tháng 1-2025, sau khi nhận được tố giác của một nghị sĩ và một lãnh đạo trong lĩnh vực an ninh mạng. Ban đầu, cơ quan chức năng nghi ngờ nền tảng X có thể đã can thiệp vào thuật toán nhằm tác động đến dư luận tại Pháp, đồng thời sử dụng trái phép dữ liệu cá nhân nhạy cảm để phục vụ quảng cáo nhắm mục tiêu.
Ngoài ông Musk, khoảng 10 lãnh đạo của công ty, trong đó có bà Linda Yaccarino - người từng giữ chức Tổng giám đốc nền tảng X đến mùa hè năm 2025 - cũng bị triệu tập.
Từ giữa năm 2025, cuộc điều tra được giao cho lực lượng hiến binh chuyên trách về an ninh mạng và nhanh chóng được mở rộng. Tháng 11-2025, cơ quan điều tra phát hiện nhiều nội dung mang tính bài Do Thái và phủ nhận tội ác diệt chủng do công cụ trí tuệ nhân tạo (AI) Grok của nền tảng X tạo ra, từ đó bổ sung thêm nghi vấn liên quan đến hành vi phủ nhận tội ác chống loài người.
Các nhà điều tra cũng ghi nhận nền tảng X đã thay đổi công cụ phát hiện nội dung xâm hại trẻ em, trong khi số lượng báo cáo các nội dung này tại Pháp giảm tới 80%. Nghi ngờ đây là hành vi có chủ ý, Viện Công tố Paris tiếp tục mở rộng điều tra sang khả năng đồng phạm trong việc lưu giữ và phát tán các nội dung này.
Phóng viên TTXVN tại châu Phi dẫn một nghiên cứu mới cho thấy những cây bao báp cổ thụ ở Madagascar đã lưu giữ hồ sơ lượng mưa kéo dài suốt 700 năm, mở ra nguồn dữ liệu hiếm giúp các nhà khoa học hiểu rõ hơn lịch sử khí hậu của đảo quốc này.
Đây là dạng hồ sơ khí hậu đầu tiên được xây dựng cho Madagascar từ cây bao báp, trong bối cảnh các dữ liệu cổ khí hậu của nước này còn rất hạn chế.
Nhóm nghiên cứu đã phân tích đồng vị carbon trong các thân cây bao báp ở tây nam Madagascar, kết hợp với phương pháp định tuổi bằng carbon phóng xạ để dựng lại biến động lượng mưa theo thời gian.
Các nhà khoa học cho biết trong những giai đoạn khô hạn, cây hấp thụ nhiều hơn carbon-13 do khí khổng đóng lại để giữ ẩm, nhờ đó để lại tín hiệu hóa học phản ánh mức độ khô ẩm của từng thời kỳ.
Kết quả cho thấy lượng mưa tại khu vực này có xu hướng giảm trong suốt 700 năm qua, dù vẫn biến động mạnh theo chu kỳ nhiều thập kỷ đến hàng thế kỷ. Giai đoạn ẩm ướt nhất được xác định là từ năm 1350 đến 1450, trong khi thời kỳ khô hạn nghiêm trọng nhất kéo dài từ năm 1600 đến 1750.
Nghiên cứu cũng cho thấy từ khoảng năm 1750 đến nay, khu vực này trải qua xu hướng giảm mưa dài hạn và thời gian của các giai đoạn ẩm ướt ngày càng ngắn hơn.
