Vài giờ trước khi Tổng thống Donald Trump phát biểu trước toàn quốc đêm 1/4, Tổng thống Iran Masoud Pezeshkian công bố trên tài khoản X bức thư ngỏ dài 4 trang gửi đến người dân Mỹ cùng “những người tiếp tục tìm kiếm sự thật và mong muốn cuộc sống tốt đẹp hơn”.
Sau phần mở đầu khẳng định Iran “không bao giờ lựa chọn con đường xâm lược, bành trướng, thực dân, thống trị” và không nuôi dưỡng lòng thù hận với các dân tộc khác, ông đặt câu hỏi liệu chính sách “Nước Mỹ trên hết” của ông Trump có “thực sự nằm trong số các ưu tiên của chính phủ Mỹ hiện nay hay không”. “Chính xác thì cuộc chiến hiện nay mang lại lợi ích nào cho người Mỹ”, ông viết.
Ông thêm rằng liệu chiến dịch tập kích phá hủy trường học, cơ sở y tế hay “việc khoe khoang về chuyện ném bom để khiến một quốc gia trở về thời kỳ đồ đá” có mang lại lợi ích thực tế nào cho Mỹ, ngoài việc gây tổn hại thêm vị thế toàn cầu của Washington.
Thư ngỏ được Tổng thống Iran công bố khi cuộc chiến sắp bước sang tuần thứ 6. Trong hơn một tháng qua, các cuộc không kích dữ dội của Mỹ, Israel đã khiến nhiều lãnh đạo chủ chốt của Iran, trong đó có lãnh tụ tối cao Ali Khamenei, cũng như khiến hơn 2.000 dân thường nước này thiệt mạng. Cuộc tấn công cũng khơi mào cho làn sóng đáp trả dữ dội của Tehran vào hàng loạt mục tiêu Israel và Mỹ trên khắp Trung Đông.
Thiệt hại từ cuộc chiến đang tăng lên mỗi ngày, đặc biệt là khi eo biển Hormuz đang bị bóp nghẹt và khiến giá năng lượng leo thang. Huyết mạch hàng hải này vốn là nơi vận chuyển 20% nguồn cung dầu toàn cầu.
Mỹ tuần trước thông qua trung gian Pakistan chuyển cho Iran đề xuất ngừng bắn 15 điểm, nhưng Tehran bác bỏ vì cho rằng nó “phi lý và quá đáng”. Các quan chức Iran cũng cho rằng nỗ lực ngoại giao của Mỹ “không đáng tin”, vì Washington từng phát động chiến dịch tấn công khi hai nước đang tiến hành đàm phán về chương trình hạt nhân của Tehran tại Geneva hồi giữa tháng 2.
Trước khi phát động cuộc tấn công Iran, ông Trump nói với phóng viên rằng ông “không hài lòng” với cách Tehran tiến hành đàm phán trong giai đoạn đầu. Tuy nhiên, trong bức thư, Tổng thống Iran chỉ trích việc Mỹ rời bàn đàm phán ở Geneva, khi hai bên đang thảo luận về thỏa thuận hạt nhân mới.
“Iran đã theo đuổi đàm phán, đạt được thỏa thuận và thực hiện đầy đủ mọi cam kết”, ông Pezeshkian viết. “Quyết định rút khỏi thỏa thuận đó, leo thang đối đầu và có hành động gây hấn giữa lúc đàm phán là những lựa chọn mang tính phá hoại của chính phủ Mỹ”.
Bên cạnh những lời chỉ trích, bức thư ngỏ dài khoảng 1.000 từ của Tổng thống Pezeshkian cũng chứa nhiều lời lẽ mang tính hòa giải và tái định hình hình ảnh quốc gia, theo Ruth Igielnik, nhà phân tích của NY Times.
“Hôm nay, thế giới đang đứng trước một ngã rẽ”, ông Pezeshkian viết trong thư. “Tiếp tục con đường đối đầu sẽ tốn kém và vô ích hơn bao giờ hết. Lựa chọn giữa đối đầu và hợp tác là hoàn toàn thực tế và quan trọng, kết quả của nó sẽ định hình tương lai cho nhiều thế hệ sau”.
Ông Pezeshkian cũng bác bỏ những mô tả về Tehran như một mối đe dọa. “Iran chưa bao giờ khơi mào một cuộc chiến. Tuy nhiên, Iran đã kiên quyết và dũng cảm đẩy lùi những kẻ tấn công mình”, ông nhấn mạnh.
Tổng thống Iran nhấn mạnh cuộc tấn công đáp trả của Iran nhằm vào các quốc gia láng giềng ở vùng Vịnh chỉ là “phản ứng có chừng mực dựa trên quyền tự vệ chính đáng”.
Tuy nhiên, hiện chưa rõ liệu bức thư của ông Pezeshkian, người được cho là có lập trường tương đối ôn hòa ở Iran, có đại diện cho sự đồng thuận giữa các lãnh đạo hàng đầu của Iran hay không.
Trong hệ thống chính quyền Iran, vai trò và quyền hạn của Tổng thống bị chi phối bởi Lãnh tụ Tối cao Mojtaba Khamenei, người được bổ nhiệm hôm 8/3. Ông Khamenei là người đưa ra quyết định cuối cùng về mọi vấn đề quan trọng của quốc gia, như đàm phán với Washington hoặc các điều kiện để chấm dứt chiến tranh, theo các nhà phân tích.
Vai trò của Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) cũng trở nên nổi bật hơn trong xung đột. Các chỉ huy cấp cao của IRGC dường như cũng đã bắt đầu nắm quyền quyết định nhiều hơn, bao gồm Chủ tịch Quốc hội Mohammad Bagher Ghalibaf, một cựu chỉ huy vệ binh và hiện có tiếng nói ngày càng lớn ở Iran.
Giới quan sát cho rằng bức thư có thể là phép thử dư luận hoặc một nỗ lực ngoại giao của Tổng thống Pezeshkian để vừa thể hiện sự cứng rắn của Iran, vừa tìm cách hạ nhiệt tình hình.
Việc một tổng thống Iran gửi thư ngỏ tới người dân Mỹ được coi là điều khá bất thường. Các nhà phân tích nhận định đây có thể là nỗ lực của Iran nhằm thuyết phục công chúng Mỹ tin rằng quyết định tiến hành cuộc chiến của Tổng thống Trump là sai lầm, từ đó gián tiếp thúc đẩy một lệnh ngừng bắn.
Trong bức thư, Tổng thống Iran cũng đặt câu hỏi liệu chính quyền ông Trump có bị Israel “thao túng” trong việc phát động cuộc chiến chống lại Iran hay không. Đây dường như là cách để ông Pezeshkian thuyết phục dư luận Mỹ thay đổi quan điểm ủng hộ với Israel, theo giới quan sát.
Theo các chuyên gia, Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu đã hối thúc Mỹ tấn công Iran trong nhiều thập kỷ. Kể từ khi xung đột bùng phát, quân đội Israel cũng là bên tiến hành các cuộc tập kích vào cơ sở hạ tầng trọng yếu của Iran, khiến căng thẳng thêm leo thang.
“Chẳng phải Israel đang nhắm tới việc dùng đến người lính Mỹ cuối cùng và đồng tiền thuế cuối cùng của người Mỹ để đánh Iran hay sao?”, ông viết, thêm rằng Israel đang buộc Iran, Mỹ và cả khu vực trả giá cho tham vọng của họ.
Phóng viên Ali Hashem của Al Jazeera nhận xét giống như Mỹ, Iran đang thực hiện “cuộc chiến truyền thông” giữa xung đột. Hashem giải thích rằng nội dung then chốt trong thư của ông Pezeshkian là bảo vệ quyền tự vệ của Iran trước các cuộc tấn công của Mỹ – Israel.
“Trong khi chính quyền Mỹ đang thúc đẩy câu chuyện rằng họ đã giành được thắng lợi quân sự, các lãnh đạo Iran lại tìm cách khắc họa họ đang là nạn nhân của một cuộc tấn công”, Hashem cho hay.
Thanh Tâm (Theo NY Times, Al Jazeera, SCMP, The Hill)
"Chúng tôi cũng cần tên lửa cho các hệ thống phòng không để có đủ khả năng đẩy lùi các cuộc tấn công của Nga", ông Zelensky thông báo trên ứng dụng nhắn tin Telegram. Trong cuộc trả lời phỏng vấn hồi tháng 7.2025, Đại sứ Ukraine tại Đức Oleksii Makeiev cho hay Kyiv đã nhận 7 trong tổng số 18 hệ thống Iris-T đặt hàng từ Đức. Hệ thống này đã trở thành một thành phần quan trọng trong mạng lưới phòng không của Ukraine. Tuy nhiên, ông Makeiev thừa nhận chỉ có các hệ thống Patriot do Mỹ sản xuất mới có khả năng bắn hạ các mối đe dọa tên lửa đạn đạo như Iskander hoặc Kinzhal của Nga một cách đáng tin cậy.
Cũng trong ngày 30.5, Bộ trưởng Chiến tranh Mỹ Pete Hegseth nói với các phóng viên Mỹ sẽ "tìm cách" giúp Ukraine tự vệ, vài ngày sau khi Tổng thống Zelensky gửi một bức thư khẩn cấp tới Nhà Trắng, cảnh báo về tình trạng thiếu hụt hệ thống phòng không ngày càng trầm trọng của Ukraine, theo trang tin The Kyiv Independent. Trong khi Nhà Trắng vẫn chưa bình luận công khai về bức thư, những nghị sĩ Mỹ đến thăm Kyiv vào ngày 28.5 cho hay Washington nên đáp lại một cách tích cực yêu cầu của Ukraine về việc cung cấp thêm tên lửa phòng không. Đến chiều 31.5 chưa có thông tin phản ứng từ Nga đối với phát ngôn mới của Bộ trưởng Hegseth cũng như Tổng thống Zelensky.
Trong một diễn biến khác, tờ báo Đức Welt am Sonntag ngày 31.5 dẫn nguồn tin từ Lầu Năm Góc tiết lộ Mỹ có kế hoạch đẩy nhanh việc rút quân khỏi các căn cứ ở châu Âu và sẽ trình bày những đề xuất của mình với các đồng minh NATO vào tháng 6. Trong tháng 5, Washington đã công bố kế hoạch rút 5.000 binh sĩ khỏi Đức, động thái được xem là hệ quả từ sự rạn nứt giữa Tổng thống Donald Trump và các cường quốc châu Âu liên quan chiến sự Iran. Vào thời điểm đó, Lầu Năm Góc thông báo việc rút quân dự kiến sẽ hoàn thành trong vòng 6 - 12 tháng. Welt am Sonntag không cung cấp chi tiết về việc rút quân sẽ nhanh hơn bao nhiêu, hoặc những địa điểm nào có thể bị ảnh hưởng.
“Thủ tướng Đức Friedrich Merz cho rằng việc Iran sở hữu vũ khí hạt nhân là không có vấn đề gì. Ông ta không biết mình đang nói cái gì đâu… Chẳng trách nước Đức lại đang bết bát đến vậy, cả về kinh tế lẫn những mặt khác", Tổng thống Trump viết trên mạng xã hội X ngày 29.4.
Ông Trump cho biết Mỹ đang "nghiên cứu và xem xét khả năng giảm quân số tại Đức và sẽ đưa ra quyết định trong thời gian ngắn sắp tới", The Guardian đưa tin.
Phát ngôn của ông Trump được đưa ra sau khi Thủ tướng Merz hồi đầu tuần nói rằng Mỹ “rõ ràng là không có chiến lược” trong xung đột với Iran.
"Vấn đề của những cuộc xung đột như vậy luôn là việc bạn không chỉ phải bước vào, mà còn phải biết cách thoát ra. Chúng ta đã chứng kiến bài học đau đớn đó suốt 20 năm ở Afghanistan. Chúng ta cũng đã thấy điều đó ở Iraq", ông Merz nói trong buổi mít tinh tại một trường học ở Đức hôm 27.4.
Nhà lãnh đạo Đức cho rằng cuộc chiến ở Trung Đông đã tác động trực tiếp đến nền kinh tế Iran. Ông cũng nói thêm Mỹ đã bị giới lãnh đạo Iran “làm bẽ mặt” khi tham gia đàm phán nhưng không mang lại kết quả.
"Rõ ràng người Iran rất giỏi đàm phán, hay đúng hơn là rất giỏi trong việc không đàm phán, khi để người Mỹ đến Islamabad (Pakistan) rồi lại rời đi mà không đạt được kết quả gì. Cả một quốc gia đang bị giới lãnh đạo Iran, đặc biệt là những người được gọi là Vệ binh Cách mạng Hồi giáo (IRGC), làm bẽ mặt. Vì vậy, tôi hy vọng điều này sẽ kết thúc càng sớm càng tốt", ông Merz nói hôm 27.4.
Ông Trump từng nhiều lần dọa giảm hiện diện quân đội Mỹ tại Đức, đồng thời để ngỏ khả năng rời liên minh quân sự Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO).
Văn phòng Đại diện Thương mại Mỹ (USTR) Jamieson Greer ngày 2/6 đã thông báo về kế hoạch áp thuế bổ sung, sau khi tiến hành các cuộc điều tra đối với 60 đối tác thương mại. Các mức thuế này vẫn cần phải trải qua một quy trình lấy ý kiến đóng góp trước khi chính thức có hiệu lực.
Phần lớn các đối tác thương mại này đang phải đối mặt với mức thuế đề xuất là 12,5% đối với hàng hóa nhập khẩu vào Mỹ, bao gồm Trung Quốc, Nhật Bản, Hàn Quốc và Brazil. Mức thuế thấp hơn là 10% được áp dụng cho 16 đối tác thương mại, bao gồm Vương quốc Anh, Canada, Mexico, Liên minh châu Âu (EU), Đài Loan và Argentina.
Một số mặt hàng sẽ được miễn trừ thuế, bao gồm thịt bò, cà chua và cà phê. Cơ quan này cũng cho biết đang xem xét một quy định cho phép một số sản phẩm dệt may được vào Mỹ với mức thuế ưu đãi nếu các đối tác đó nhập khẩu một lượng dệt may tương đương từ Mỹ.
Thuế quan vốn là một phần cốt lõi trong chương trình nghị sự kinh tế của Tổng thống Trump. Ông lập luận, các mức thuế đánh vào hàng nhập khẩu có thể làm giảm thâm hụt thương mại và ngăn chặn những gì ông coi là hành vi thương mại không công bằng, mặc dù nhiều nhà kinh tế cảnh báo rằng thuế quan sẽ khiến giá cả leo thang và làm chậm tăng trưởng kinh tế.
Tuy nhiên, các biện pháp áp thuế sâu rộng theo từng quốc gia của ông Trump được triển khai vào năm ngoái đã bị Tòa án Tối cao bác bỏ vào tháng 2, với phán quyết rằng luật về quyền lực khẩn cấp được chính phủ viện dẫn không bao gồm thẩm quyền áp đặt thuế quan.
Kể từ đó, ông Trump đã tìm cách khôi phục hệ thống thuế quan của mình bằng cách sử dụng các đạo luật khác. Các mức thuế được công bố hôm 2/6 dựa trên Điều 301 của Đạo luật Thương mại năm 1974, cho phép chính phủ điều tra các hành vi thương mại không công bằng bị cáo buộc và áp đặt thuế quan cùng các hạn chế khác. Văn phòng của ông Greer cũng đã đưa ra một loạt cuộc điều tra theo Điều 301 riêng biệt vào tháng 3 nhằm vào 16 đối tác vì hành vi "dư thừa công suất mang tính cấu trúc", tức là sản xuất nhiều hàng hóa hơn mức họ có thể tiêu thụ.
Tổng thống Trump cũng sử dụng một điều khoản khác của luật thương mại năm 1974 là Điều 122 để tạm thời áp thuế 10% lên hầu hết hàng nhập khẩu gần như ngay lập tức sau phán quyết của Tòa án Tối cao. Tuy nhiên, luật đó chỉ cho phép áp thuế tối đa 150 ngày để ứng phó với tình trạng "thâm hụt cán cân thanh toán lớn và nghiêm trọng". Một tòa án thương mại vào tháng trước ra phán quyết các mức thuế đó không có hiệu lực pháp lý.
Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent đã gợi ý rằng các mức thuế tạm thời đó cuối cùng có thể được thay thế bằng các mức thuế theo Điều 301 giống như các biện pháp vừa được công bố vào hôm 2/6.
Các nước phản ứng
Kế hoạch áp thuế mới của chính quyền ông Trump ngay lập tức vấp phải sự phản đối của Liên minh châu Âu (EU) và Trung Quốc.
Người phát ngôn của Ủy ban châu Âu (EC) Bernd Lange tuyên bố rằng các biện pháp thuế quan mới là "không chính đáng", "vô căn cứ" và đe dọa làm xói mòn các thỏa thuận thương mại xuyên Đại Tây Dương.
Ông Bernd Lange nhấn mạnh rằng tính đến cuối năm 2024, EU đã ban hành quy định được coi là nghiêm ngặt nhất thế giới đối với các sản phẩm liên quan đến lao động cưỡng bức. Các doanh nghiệp châu Âu hiện cũng được yêu cầu phải tuân thủ các quy định khắt khe về tính minh bạch của chuỗi cung ứng và khả năng truy xuất nguồn gốc sản phẩm. Do đó, theo Brussels, lý do mà Mỹ đưa ra để áp thuế đối với hàng hóa châu Âu dựa trên vấn đề lao động cưỡng bức là không có sức thuyết phục.
Lập trường của EU cũng dựa trên các thỏa thuận thương mại song phương mà hai bên đã đạt được trước đó. Một thỏa thuận được ký kết vào năm ngoái quy định rằng thuế nhập khẩu của Mỹ đối với hàng hóa châu Âu sẽ được giới hạn ở mức 15%, đổi lại EU sẽ từng bước dỡ bỏ một số rào cản thương mại.
Tuy nhiên, nhiều điều khoản của thỏa thuận này vẫn chưa hoàn tất quy trình phê chuẩn, khiến cho sự cân bằng đạt được giữa hai bên trở nên mong manh.
Không chỉ có châu Âu phản đối kế hoạch của Washington. Trung Quốc cũng lên tiếng chỉ trích mạnh mẽ, lập luận rằng các mức thuế mới mang tính chất đơn phương.
