Câu chuyện ấy không lạ, thậm chí ngày càng phổ biến trong nhịp sống hiện đại – nơi người trẻ tất bật với công việc, còn người già lặng lẽ học cách sống không phiền ai.
Từ lâu, câu “trẻ cậy cha, già cậy con” như một quy luật tự nhiên của đời sống gia đình Việt. Trẻ nhỏ cần sự chở che, người già cần điểm tựa. Nhưng quy luật ấy đang chịu nhiều thách thức khi xã hội chuyển động nhanh hơn, khi mỗi cá nhân phải chạy đua với cơm áo, với áp lực nghề nghiệp và cả những kỳ vọng thành công.
Trong guồng quay ấy, thời gian dành cho cha mẹ già – thứ tưởng như hiển nhiên – lại trở thành điều xa xỉ.
Không khó bắt gặp những gia đình con cái sống xa nhà, thậm chí ở nước ngoài. Khoảng cách địa lý kéo theo khoảng cách chăm sóc. Những cuộc gọi vội vã thay cho những bữa cơm chung. Những khoản tiền gửi về thay cho sự hiện diện.
Vật chất có thể đủ đầy hơn, nhưng sự cô đơn của người già lại khó đo đếm. Họ không thiếu tiền, nhưng thiếu người trò chuyện. Không thiếu thuốc men, nhưng thiếu cảm giác được quan tâm.
Ở chiều ngược lại, cũng cần nhìn nhận công bằng rằng người trẻ hôm nay không hề vô tâm. Họ đang gánh trên vai nhiều áp lực hơn thế hệ trước: chi phí sinh hoạt tăng cao, cạnh tranh nghề nghiệp khốc liệt, trách nhiệm với gia đình nhỏ của chính mình.
Có những người con muốn ở gần cha mẹ, nhưng công việc không cho phép. Có những người muốn dành thời gian, nhưng quỹ thời gian lại quá hạn hẹp. Giữa hai chữ “hiếu” và “sống”, họ nhiều khi phải lựa chọn trong day dứt.
Vấn đề vì thế không thể giải quyết bằng việc quy trách nhiệm cho một phía. Điều cần thiết hơn là tìm ra cách để người già không bị bỏ lại phía sau, ngay cả khi con cái không thể ở bên thường xuyên.
Trước hết, chính người cao tuổi cũng cần được trao cơ hội để “tự chủ” nhiều hơn trong đời sống. Sự phụ thuộc hoàn toàn vào con cái, trong bối cảnh xã hội thay đổi, có thể khiến họ dễ rơi vào trạng thái bị động và tổn thương.
Những mô hình câu lạc bộ người cao tuổi, các hoạt động cộng đồng, lớp học kỹ năng, thậm chí là việc tiếp cận công nghệ – như sử dụng điện thoại thông minh, mạng xã hội – có thể giúp họ mở rộng thế giới của mình. Khi có bạn bè, có hoạt động, có kết nối, cảm giác cô đơn sẽ giảm đi đáng kể.
Bên cạnh đó, hệ thống an sinh xã hội cần đóng vai trò mạnh mẽ hơn. Dịch vụ chăm sóc người cao tuổi, trung tâm dưỡng lão, y tế cộng đồng… không nên bị nhìn nhận như “giải pháp cuối cùng” hay “biểu hiện của sự bất hiếu”, mà cần được xem là một phần tất yếu của xã hội hiện đại.
Ở nhiều quốc gia, việc người già sống tại các cơ sở chăm sóc chuyên nghiệp là lựa chọn bình thường, thậm chí tích cực, vì họ được chăm sóc tốt hơn và có môi trường giao lưu phù hợp.
Tuy nhiên, dù xã hội có phát triển đến đâu, vai trò của gia đình vẫn không thể thay thế. Một cuộc gọi hỏi thăm, một chuyến về thăm nhà, một bữa cơm sum họp – những điều tưởng nhỏ bé ấy lại có giá trị tinh thần rất lớn đối với người già.
Sự quan tâm không nhất thiết phải là những điều lớn lao, mà nằm ở sự đều đặn và chân thành. Đôi khi, chỉ cần người già cảm nhận mình vẫn là một phần quan trọng trong cuộc sống của con cái, họ đã thấy đủ ấm lòng.
Câu hỏi “người già nương vào đâu khi con bận rộn?” vì thế không có một đáp án duy nhất. Đó phải là sự kết hợp của nhiều yếu tố: sự thích nghi của chính người cao tuổi, sự hỗ trợ của xã hội, và trên hết là sự kết nối bền chặt trong gia đình. Khi mỗi yếu tố đều được quan tâm đúng mức, người già sẽ không còn cảm thấy bị bỏ rơi, dù con cái không thể lúc nào cũng ở bên.
Xã hội hiện đại có thể thay đổi nhiều giá trị, nhưng nhu cầu được yêu thương và quan tâm của con người thì không đổi. Người trẻ hôm nay rồi cũng sẽ già đi. Cách họ đối xử với cha mẹ hôm nay, phần nào sẽ là cách họ được đối xử trong tương lai. Đó không phải là sự “trả giá”, mà là một vòng tuần hoàn của tình cảm và trách nhiệm.
Để rồi, một ngày nào đó, câu hỏi “già cậy ai?” sẽ không còn là nỗi lo canh cánh, mà trở thành một lời nhắc nhẹ nhàng rằng: mỗi người dù ở độ tuổi nào đều xứng đáng có một điểm tựa – không chỉ từ gia đình, mà từ cả một xã hội biết quan tâm và sẻ chia.
Ngày 22/5, video anh Phan Văn Phương dẫn nhóm trẻ em xóm Phú Điển lội bùn, tập lấy mạ, cấy lúa thu hút hàng trăm nghìn lượt xem trên mạng xã hội. Nhiều bình luận đánh giá đây là hoạt động ý nghĩa, giúp học sinh rời xa điện thoại, máy tính.
Anh Phương cho biết, ý tưởng mở lớp học cấy lúa, mò cua bắt ốc cho trẻ em xuất phát từ hai đứa con. Vừa nghỉ hè, hai đứa trẻ (5 và 12 tuổi) cùng nhóm bạn xem tivi, điện thoại gần như cả ngày. "Tôi nghĩ tuổi thơ của chúng không nên bị bó hẹp trong bốn bức tường", anh Phương nói.
Vợ chồng anh quyết định đưa các con ra đồng trải nghiệm vụ cấy, đồng thời hướng dẫn dọn dẹp nhà cửa để hiểu nỗi vất vả của người lớn. Xen kẽ các buổi lao động là những trò chơi dân gian. Lớp học đầu tiên diễn ra giữa tháng 5 với vài trẻ trong xóm tham gia. Đến nay, lớp thu hút 15 em từ 8 đến 14 tuổi từ nhiều xóm khác. Nhiều phụ huynh ở xa cũng liên hệ để gửi con song vợ chồng anh Phương từ chối vì sợ khó quản lý.
Chị Nguyễn Thị Ngân, 33 tuổi, vợ anh Phương, cho biết lớp học hoàn toàn miễn phí. Do làm nghề tự do, anh chị có thể sắp xếp tổ chức các buổi ngoại khóa khoảng hai tiếng mỗi chiều.
Để tránh say nắng, lớp bắt đầu lúc 17h nhưng nhiều em đến từ 14h. Vợ chồng anh Phương phổ biến nội quy trước khi ra đồng, giám sát chặt chẽ trong suốt buổi học. Anh cũng khảo sát cụ thể độ nông sâu, địa hình của mỗi buổi cắt rạ, cấy lúa hay mò cua bắt ốc để đảm bảo an toàn cho trẻ nhỏ. Địa điểm trải nghiệm là những thửa ruộng mượn tạm của người thân chưa đến kỳ gieo cấy.
Không chỉ học làm nông, lớp học của anh Phương còn có các buổi học kỹ năng phụ giúp gia đình như quét nhà, rửa bát hay làm diều, học trò chơi đánh khăng.
Phan Hoàng Đăng Khoa, 8 tuổi, tham gia lớp học cấy lúa của anh Phương nói rất thích tham gia các buổi trải nghiệm ngoài đồng ruộng. Về nhà, em xin bố mẹ cho ra ruộng của gia đình, tại những khoảng đất trống để thực hành lại. "Ra ruộng làm rất mệt, nhưng em thấy vui khi được tự tay trồng lúa, chăm sóc và chờ thu hoạch", Khoa nói.
Chị Nguyễn Thị Huế, 28 tuổi, ở xóm Hào Cường, đăng ký cho hai con trai tham gia sau khi xem video trên mạng. Các mùa hè trước, hai con chị chỉ quanh quẩn xem tivi, điện thoại. Gia đình làm nông nhưng dùng máy móc nên trẻ không biết việc đồng áng.
Mỗi chiều, chị chở con gần 5 km đến nhà anh Phương. Từ ngày tham gia lớp ngoại khóa, hai bé tự giác làm việc nhà và giảm thời gian dùng điện thoại. "Nhờ anh Phương, các con tôi biết lao động và thấu hiểu sự vất vả của cha mẹ hơn", chị Huế nói.
Thông tin từ Bệnh viện đa khoa khu vực Quảng Ninh cho biết, các y bác sĩ của đơn vị vừa loại bỏ ve chó làm tổ ký sinh trong tai bệnh nhi 7 tuổi.
Theo thông tin ban đầu cháu Đ.N.K. (SN 2019) trú ở xã Trường Sơn xuất hiện tình trạng đau nhức tai từ lâu. Cho rằng cháu bị viêm tai thông thường nên gia đình chưa đưa đi khám. Đến khi cháu bé xuất hiện những cơn đau dữ dội vùng ống tai, mới được đưa đến bệnh viện.
Bác sĩ Trần Thị Thu Dung, Khoa Tai-Mũi-Họng, Bệnh viện đa khoa khu vực Quảng Ninh cho biết, qua tiến hành nội soi, phát hiện nhiều ve chó làm tổ tại vùng ống tai bệnh nhi. Ve chó hút máu gây viêm nhiễm, tổn hại màng nhĩ và ống tai bệnh nhi. Cháu bé đã được các bác sĩ tiến hành nội soi gắp dị vật, vệ sinh khu vực ống tai viêm nhiễm. Tình trạng bệnh nhi hiện đã ổn định và đang tiếp tục được theo dõi, điều trị.
"Việc ve chó ký sinh vùng tai ngoài gây khó chịu còn có nguy cơ ảnh hưởng xấu đến sức khỏe như gây viêm nhiễm vùng tai, tác động không tốt đến ống tai, màng nhĩ… Phụ huynh cẩn trọng với việc cho trẻ nhỏ tiếp xúc, chơi cùng vật nuôi tránh các sinh vật ký sinh, bệnh lây nhiễm. Nếu phát hiện dị vật trong tai trẻ, không nên tự ý dùng que hay bông tăm chọc ngoáy; cần đến các cơ sở y tế để được thăm khám, xử trí kịp thời", bác sĩ Dung khuyến cáo.
Làm gì để phòng chống ve chó?
- Hạn chế tiếp xúc chó mèo: Để tránh không bị nhiễm ve chó thì cần hạn chế tiếp xúc với chó, mèo, nhất là ở trẻ em. Nếu đã tiếp xúc thì phải vệ sinh tay sạch sẽ, tắm rửa, gội đầu ngay. Đồng thời thường xuyên vệ sinh môi trường sống xung quanh, nhất là các gia đình có nuôi thú cưng như chó, mèo. Đối với vật nuôi, nên thường xuyên tắm rửa, vệ sinh sạch sẽ nơi ở của chúng.
- Dọn nhà sạch sẽ: Có thể dùng hóa chất xua côn trùng bôi lên chỗ da hở, không ngồi trực tiếp xuống đất, cỏ... Cần dọn nhà sạch sẽ, nhất là chỗ trú ẩn của ve lấp ở các khe kẽ trên nền nhà, chuồng chăn nuôi. Cần phát quang xung quanh lán trại, nhà ở và đốt sạch mùn rác.
- Diệt ve chó bằng thuốc diệt côn trùng: Tắm rửa sạch sẽ, diệt ve chó bằng thuốc diệt côn trùng trên thân chó (bôi thuốc đặc trị) và tại môi trường xung quanh nơi ve chó cư trú (phun thuốc diệt côn trùng), nên liên hệ với cơ sở dịch vụ thú y để được hướng dẫn và cung cấp thuốc phù hợp. Tuyệt đối không được tự ý dùng thuốc diệt côn trùng mua ngoài thị trường, vì có thể gây nguy hiểm cho thú nuôi và người.
- Không ngủ trên nền hay sàn nhà: Để phòng tránh ve chó, chúng ta nên ngủ trên giường, không ngủ trên nền hay sàn nhà, chú ý mắc màn cẩn thận trước khi đi ngủ. Không nên ăn uống trên giường. Nếu nghi ngờ người có ve chó hoặc khi có biểu hiện của các bệnh lý tai mũi họng, bị đau tai thì cần đến cơ sở y tế khám ngay, không nên tự xử trí tại nhà.
Nhiều người mất thời gian để cứu vãn mối quan hệ rạn nứt, nhưng các chuyên gia tâm lý cho biết cần lý trí nhận diện các dấu hiệu độc hại để rời đi thay vì nỗ lực vô ích.
Bạo hành về thể xác hoặc tinh thần
Chuyên gia trị liệu tình dục Tammy Nelson (Mỹ) cho biết nếu đối phương dùng vũ lực như đẩy, xô, túm hay đánh bạn vì bất kỳ lý do gì, việc cố gắng thay đổi họ là vô ích. Bên cạnh bạo lực thể xác, sự thao túng tâm lý (gaslighting) cũng là một dạng bạo hành nguy hiểm. Nếu bạn bị chỉ trích là "quá nhạy cảm" hoặc "hay tưởng tượng" khi lên tiếng về những khúc mắc, hãy cân nhắc việc rời đi để bảo vệ bản thân.
Chỉ có một người nỗ lực
Mối quan hệ cần sự vun vén từ hai phía. Nếu bạn luôn là người duy nhất cố gắng giữ gìn tình cảm, trong khi đối phương chỉ hồi đáp ở mức tối thiểu, đó là lúc nên dừng lại. Nhà tâm lý học người Mỹ Marie Land cho biết, nếu bạn cảm thấy xấu hổ khi kể với người khác về những nỗ lực mình đang bỏ ra, chứng tỏ bạn đang cố gắng quá mức cho một người không phù hợp.
Đối phương từ chối sửa đổi
Chuyên gia tư vấn hôn nhân John Amodeo (San Francisco, Mỹ), tác giả cuốn sách Dancing with Fire, cho rằng sự thấu hiểu và lòng dũng cảm là yếu tố cần thiết để vượt qua khủng hoảng. Nếu bạn không hạnh phúc nhưng người bạn đời từ chối mọi sự trợ giúp, từ việc gặp chuyên gia tâm lý đến thay đổi thói quen xấu, thì chia tay là lựa chọn nên được ưu tiên.
Sợ gần gũi
Nếu bạn không thể chịu đựng việc hôn hay gần gũi đối phương trong một thời gian dài và không có dấu hiệu cải thiện, đó là tín hiệu cho thấy sự kết nối về cảm xúc và thể xác đã đứt gãy.
Người thân thiết lo ngại
Các nghiên cứu cho thấy bạn bè và người thân thường có cái nhìn khách quan về mối quan hệ của bạn. "Nếu những người hiểu rõ bạn nhất bắt đầu bày tỏ sự lo ngại, có thể họ đã nhìn ra những vấn đề tiềm ẩn mà người trong cuộc đang cố tình phớt lờ", giáo sư tâm lý học Gary Lewandowski từ Đại học Monmouth (Mỹ) nhận định.
Niềm tin bị phá vỡ
Tin cậy là nền tảng cốt lõi của một cuộc hôn nhân. Niềm tin một khi đã sụp đổ do những dối trá về tiền bạc, sự phản bội hoặc lạm dụng lặp đi lặp lại sẽ rất khó phục hồi. Bạn cần ở bên một người mang lại cảm giác an toàn thay vì sự bất an thường trực.
Ngoại tình nhiều lần
Việc dùng sự không chung thủy như một cách giải quyết các vấn đề trong mối quan hệ là sai lầm. Chuyên gia Tammy Nelson khuyên nếu bạn hoặc bạn đời thường xuyên tìm đến người thứ ba thay vì đối diện với nhau, hãy chấm dứt mối quan hệ thay vì đổ lỗi cho đối phương.
Cuộc sống cá nhân bị đình trệ
Một mối quan hệ lành mạnh là động lực để cả hai cùng phát triển. Nếu chuyện tình cảm chiếm quá nhiều năng lượng, khiến bạn không còn tâm trí cho sự nghiệp, gia đình và các mục tiêu cá nhân, đó là dấu hiệu của sự độc hại. Sự hy sinh trong tình yêu không được phép đánh đổi bằng tương lai cá nhân.
Thường xuyên bị gạt bỏ cảm xúc
Theo John Amodeo, khi nhu cầu được tôn trọng và sẻ chia của bạn bị đối phương phớt lờ, rào cản tâm lý sẽ xuất hiện. Sự im lặng và thái độ phòng thủ từ đối phương lâu dần sẽ tạo ra sự cô lập. Rời đi là cách tốt nhất để ổn định lại cuộc sống.
