Theo một khảo sát do tập đoàn giải pháp doanh nghiệp Wolters Kluwer công bố đầu tháng 6, có 70% y tá và 77% bác sĩ lo ngại rằng họ sẽ mất kỹ năng vì phụ thuộc quá mức vào các hệ thống AI.
Nỗi lo này là có cơ sở. Các bằng chứng mới đang cho thấy hiện tượng mất kỹ năng do AI bắt đầu xuất hiện trong y học, khoa học máy tính và các lĩnh vực khác.
“Chỉ cần nhận thức được rằng hiện tượng này tồn tại, hy vọng mọi người sẽ suy nghĩ về những kỹ năng nào họ muốn duy trì và những kỹ năng nào họ sẵn sàng giao phó cho các công cụ AI”, Kevin Crowston, nhà khoa học thông tin tại Đại học Syracuse (Mỹ), nói.
Một nghiên cứu thực hiện với các bác sĩ nội soi ở Ba Lan cho thấy các công cụ AI gây lệ thuộc và giảm kỹ năng. Những bác sĩ này, tất cả đều đã thực hiện ít nhất 2.000 ca nội soi đại tràng trong sự nghiệp, được tiếp cận một hệ thống AI có khả năng phân tích hình ảnh nội soi đại tràng theo thời gian thực và đánh dấu một loại tổn thương tiền ung thư trong ruột, gọi là u tuyến. Bác sĩ chỉ có thể sử dụng công cụ trong một số ngày và phải tự khám vào những ngày khác.
Trong 3 tháng trước khi có AI, các bác sĩ phát hiện u tuyến trong 28,4% số ca nội soi. 3 tháng sau khi công cụ được đưa vào sử dụng, tỷ lệ phát hiện giảm còn 22,4% khi không có AI hỗ trợ, theo kết quả công bố trên The Lancet Gastroenterology and Hepatology.
Việc tiếp xúc liên tục công cụ AI có thể khiến các bác sĩ lâm sàng “ít có động lực hơn, kém tập trung hơn và ít trách nhiệm hơn khi đưa ra các quyết định mà không có AI hỗ trợ”, theo các tác giả nghiên cứu.
Nhóm lưu ý rằng cần có thêm nghiên cứu để xác nhận hiện tượng này, nhưng những người sử dụng công cụ AI nên ý thức rằng họ có nguy cơ mất đi một phần kỹ năng của mình. Ngay cả những chuyên gia tay nghề cao cũng có thể mất kỹ năng khi phụ thuộc vào các công cụ AI.
Tương tự trong lĩnh vực khoa học máy tính, các nhà nghiên cứu tại Anthropic đã thiết kế một thử nghiệm đối chứng ngẫu nhiên, trong đó 52 kỹ sư phần mềm được yêu cầu thực hiện một nhiệm vụ lập trình cơ bản. Tất cả người tham gia đều có thể tìm kiếm trên web, nhưng chỉ một nửa được gợi ý sử dụng thêm trợ lý AI.
Sau đó, các kỹ sư được yêu cầu hoàn thành một bài kiểm tra về những gì họ đã học được từ nhiệm vụ. Nhóm sử dụng trợ lý AI làm bài kém hơn đáng kể so với nhóm không dùng, đạt điểm trung bình 50% so với 67%.
Những người được AI hỗ trợ làm kém hơn hẳn ở các câu hỏi yêu cầu chẩn đoán lỗi trong mã, cho thấy họ không nắm được các khái niệm đằng sau đoạn mã họ vừa tạo ra. Nghiên cứu được đăng trên cơ sở dữ liệu bản thảo arXiv.
Những phát hiện này đáng lo ngại, đặc biệt đối với sinh viên và người mới vào nghề. “Mọi người có thể thực hiện công việc ở mức hiệu suất khá cao vì họ đang mượn kỹ năng từ AI, nhưng không tự phát triển kỹ năng”, Crowston nói.
Những công nghệ khác trong quá khứ đã khiến một số kỹ năng cụ thể trở nên lỗi thời, Tapani Rinta-Kahila, nhà nghiên cứu hệ thống thông tin tại Trường Kinh tế Hanken ở Helsinki, lưu ý. Ví dụ, nghiên cứu cho thấy các hệ thống định vị GPS đã làm suy giảm kỹ năng định hướng của con người. Tuy nhiên, các công cụ AI tạo sinh là công nghệ đầu tiên tự động hóa nhiều năng lực nhận thức khác nhau liên quan đến tư duy và diễn giải.
Rinta-Kahila từng công bố một nghiên cứu về một nhóm kế toán đã sử dụng liên tục một hệ thống kế toán tự động, không phải AI, trong hơn một thập kỷ. Khi công cụ này bị lấy đi, các kế toán viên đã quên cách thực hiện một số nhiệm vụ thường ngày, cho thấy việc suy giảm kỹ năng khi phụ thuộc vào công cụ.
Không chỉ trong các tác vụ chuyên môn, AI còn có tác động đến những kỹ năng thông thường. Một nghiên cứu của Viện Công nghệ Massachusetts (MIT), công bố tại hội nghị tháng 4 của Association for Computing Machinery, cho thấy phụ thuộc vào chatbot có thể làm suy giảm kỹ năng phân biệt thông tin sai lệch.
Trong nghiên cứu, 67 người tham gia được yêu cầu xác định các cặp tiêu đề và hình ảnh có phải tin giả hay không. Kết quả, AI giúp người tham gia phân biệt tốt hơn, khả năng ra quyết định đúng tăng 21%. Tuy nhiên, độ chính xác khi phải tự đánh giá mà không có sự hỗ trợ của AI đã giảm 15,3%.
“AI có thể giúp ích ngay lập tức, nhưng cuối cùng nó có thể làm suy giảm khả năng phát hiện thông tin sai lệch về lâu dài”, nghiên cứu lưu ý.
Để ngăn chặn sự xói mòn kỹ năng do AI gây ra, con người cần xác định rõ đang giao phó cho các công cụ AI tạo sinh bao nhiêu phần việc, theo Rinta-Kahila. Mọi người cũng cần hiểu các mô hình AI tạo sinh hoạt động như thế nào, giới hạn của chúng là gì và nên tránh tin vào đầu ra của AI mà không đặt câu hỏi.
Theo SlashGear, dự án OCX ban đầu được định giá 886 triệu USD khi được ký hợp đồng lần đầu vào năm 2010, sau đó dự kiến hoàn thành vào năm 2016 với mức chi phí 3,7 tỉ USD. Được giao cho Lực lượng Không gian Mỹ (USSF) vào giữa năm 2025, dự án OCX nhằm mục tiêu điều khiển hơn 30 vệ tinh GPS và các tàu vũ trụ GPS III thế hệ mới.
Nhưng cho đến nay, nó vẫn chưa đạt được mục tiêu đề ra do những vấn đề kỹ thuật chưa được giải quyết để có thể đi vào hoạt động. Cụ thể, những lỗi phần mềm dai dẳng, thách thức an ninh mạng và sự cố tích hợp hệ thống đã khiến OCX không thể hoạt động như mong đợi.
Nhiều vấn đề trong số đó vẫn chưa được giải quyết, và những trở ngại ngày càng chồng chất đang tiến gần đến mức không thể vượt qua. Thay vì cố gắng khắc phục tất cả, các lãnh đạo cấp cao hiện cân nhắc nâng cấp hệ thống điều khiển cũ kỹ đã tồn tại hàng chục năm và hủy bỏ hoàn toàn dự án OCX.
Theo báo cáo từ Văn phòng Trách nhiệm Giải trình Chính phủ Mỹ (GAO), dự án OCX đã gặp phải nhiều quyết định mua sắm sai lầm và không phát hiện kịp thời các vấn đề trong quá trình phát triển. Kể từ năm 2016, Lầu Năm Góc đã xem xét khả năng hủy bỏ dự án, nhưng cho đến nay, OCX vẫn tiếp tục tiêu tốn thời gian và tiền bạc mà không mang lại kết quả.
Các nhà thầu, bao gồm cả nhà sản xuất tên lửa Tomahawk RTX, đã đổ lỗi cho chính phủ về những thất bại trong dự án. Tuy nhiên, chính phủ Mỹ cũng phản bác và tạo ra một vòng luẩn quẩn không có hồi kết.
Dự án OCX đang đứng trước nguy cơ bị hủy bỏ và nhiều nhà phân tích gọi đây là một trong những thất bại phần mềm nghiêm trọng nhất trong lịch sử quân sự Mỹ. Về phần quân đội Mỹ, họ vẫn phải tiếp tục sử dụng cơ sở hạ tầng GPS lỗi thời đã muốn thay thế từ hơn một thập kỷ trước.
Boston Dynamics, công ty Mỹ được tập đoàn Hyundai mua lại năm 2021, hôm 6/5 đăng lên YouTube thước phim robot hình người Atlas thực hiện những động tác thể dục phức tạp. Trong video, Atlas biểu diễn trồng cây chuối rồi chuyển sang tư thế "ngồi chữ L", dùng hai tay chống đỡ toàn bộ trọng lượng cơ thể, cho thấy bước tiến mới so với những động tác nhào lộn hay parkour từng thấy ở các nguyên mẫu trước đó.
Hyundai cho biết, Atlas chuyển động linh hoạt nhờ công nghệ điều khiển toàn thân dựa trên học tăng cường, kỹ thuật cho phép robot học các chiến lược vận động và giữ thăng bằng thông qua những mô phỏng lặp đi lặp lại cùng quá trình "thử và sai".
Theo Straits Times, video mới thể hiện khả năng giữ thăng bằng và kiểm soát khớp vượt trội, phản ánh độ ổn định và chính xác mà Hyundai muốn đưa vào các nhiệm vụ công nghiệp phức tạp trên dây chuyền lắp ráp. Yoo Jiwoong, nhà phân tích tại công ty DAOL Investment & Securities, đánh giá đây là màn trình diễn trực tiếp đầu tiên về hoạt động của phiên bản robot được sản xuất hàng loạt, cũng có lẽ là bằng chứng rõ ràng nhất cho thấy Hyundai đang tiến gần đến thương mại hóa robot hình người.
Robot Atlas có bàn tay kích thước tương đương người thật với cảm biến xúc giác và những khớp xoay hoàn toàn, có thể nâng vật nặng tới 50 kg và hoạt động trong phạm vi nhiệt từ -20 độ C đến 40 độ C. Hyundai dự định triển khai robot này tại các nhà máy sản xuất của mình, bao gồm cơ sở ở bang Georgia (Mỹ), bắt đầu từ 2028.
Hyundai đã đầu tư hàng tỷ USD cho robot, nhưng sự cạnh tranh trên thị trường robot hình người rất khốc liệt. Tại Mỹ, Tesla đang phát triển robot hình người Optimus, từng trình diễn nhiều hoạt động như nhặt đồ, gấp quần áo, nhảy múa, phân loại linh kiện trong nhà máy.
Trên thế giới, các nhà sản xuất Trung Quốc đang áp đảo về số lượng, đồng thời chất lượng cũng được đánh giá cao. Theo dữ liệu Forbes công bố hồi tháng 1, có 13.317 robot hình người xuất xưởng trên toàn cầu, với 5 vị trí dẫn đầu đều đến từ Trung Quốc gồm Agibot (5.168), Unitree (4.200), UBTech (1.000), Leju Robotics (500) và Engine AI (400).
Mặc dù vậy, để có được những ưu đãi tốt nhất khi mua loa soundbar (hay các sản phẩm rạp chiếu phim gia đình khác), người dùng cần nắm rõ thời điểm lý tưởng trong năm để săn khuyến mãi.
Theo Consumer Reports, một trong những tổ chức hàng đầu trong việc theo dõi các chương trình khuyến mãi, tháng 11, 12 và 1 được coi là ba tháng "vàng" để mua loa soundbar. Trong số này, tháng 11 và 12 là cao điểm của mùa mua sắm lễ hội, với nhiều chương trình khuyến mãi hấp dẫn như Black Friday và Cyber Monday. Trong thời gian này, người dùng có thể tìm thấy nhiều ưu đãi, từ việc mua TV kèm loa soundbar cho đến các gói sản phẩm khác.
Các thương hiệu nổi tiếng như Sonos, Bose và JBL thường tung ra nhiều chương trình khuyến mãi vào dịp Giáng sinh, với những ưu đãi mà họ hiếm khi thực hiện trong suốt cả năm. Theo dữ liệu từ công cụ theo dõi giá của Amazon, các mẫu loa soundbar cao cấp như Sonos Arc Ultra, Bose Smart Ultra Soundbar và JBL Bar 1300XMK2 đã ghi nhận mức giá thấp nhất trong khoảng thời gian từ tháng 11 đến 12.2025, điều đó chỉ ra rằng các thương hiệu này đã chuẩn bị kỹ lưỡng cho mùa mua sắm.
Tháng 1 cũng là thời điểm lý tưởng để tìm kiếm loa soundbar chất lượng với giá cả phải chăng. Sau khi các hoạt động lễ hội kết thúc, Triển lãm Điện tử Tiêu dùng (CES) diễn ra tại Las Vegas (Mỹ) vào đầu tháng thường là cơ hội để các nhà sản xuất giới thiệu sản phẩm mới. Các chương trình khuyến mãi sẽ giúp tạo động lực cho các công ty bán hết hàng tồn kho của năm trước, đồng thời có thể kéo dài chương trình khuyến mãi từ tháng 12 sang đầu năm mới.
Cuối tháng 1, khi các thương hiệu TV lớn như Samsung, LG và Hisense bắt đầu chương trình khuyến mãi do dịp Tết Nguyên đán, người dùng lại có thêm cơ hội sở hữu bộ TV kèm loa soundbar với giá ưu đãi, hoặc thậm chí tặng kèm soundbar khi mua TV.
