Theo Cục Phòng bệnh, hệ thống giám sát bệnh truyền nhiễm và một số cơ sở khám chữa bệnh ghi nhận số trường hợp mắc bệnh do vi rút Adeno tăng lên, chủ yếu ở trẻ em. Tuy nhiên, đến nay chưa ghi nhận diễn biến bất thường về tác nhân gây bệnh, quy mô dịch hoặc mức độ nặng trong cộng đồng.
Ngành y tế đang tiếp tục theo dõi chặt chẽ tình hình, tăng cường giám sát, phát hiện sớm và xử lý kịp thời các ổ dịch.
Các chuyên gia cho biết vi rút Adeno có thể gây bệnh quanh năm và ở mọi lứa tuổi. Bệnh thường gây viêm đường hô hấp với các biểu hiện như sốt, ho, đau họng, sổ mũi. Ngoài ra, vi rút còn có thể gây viêm kết mạc mắt, rối loạn tiêu hóa và một số biểu hiện khác.
Phần lớn người mắc bệnh có diễn biến nhẹ và tự hồi phục. Tuy nhiên, bệnh có thể trở nặng ở trẻ nhỏ, người cao tuổi, người mắc bệnh nền hoặc người suy giảm miễn dịch.
Đối với tình trạng đau mắt đỏ, Cục Phòng bệnh lưu ý đây có thể do nhiều nguyên nhân khác nhau như vi rút, vi khuẩn, dị ứng hoặc các tác nhân kích thích. Vi rút Adeno là một trong những nguyên nhân thường gặp, nhưng không phải tất cả trường hợp đau mắt đỏ đều do vi rút này gây ra.
Vì vậy, người dân không nên tự xác định nguyên nhân hoặc tự mua thuốc điều trị khi chưa được nhân viên y tế tư vấn.
Vi rút Adeno có thể lây truyền qua dịch tiết đường hô hấp, nước mắt, tiếp xúc trực tiếp với người mắc bệnh, bàn tay, đồ dùng và các bề mặt bị nhiễm vi rút.
Vi rút cũng có thể lây lan trong môi trường sinh hoạt tập trung như gia đình, trường học, khu vui chơi, cơ sở chăm sóc trẻ em và bể bơi nếu điều kiện vệ sinh, xử lý nước hoặc vệ sinh bề mặt không được bảo đảm.
Hiện nay là thời gian nghỉ hè, du lịch và tổ chức nhiều hoạt động tập trung đông người. Trẻ em thường xuyên tham gia các lớp học, khu vui chơi và hoạt động bơi lội, làm tăng cơ hội tiếp xúc gần và lây truyền bệnh.
Cục Phòng bệnh khuyến cáo người dân cần chủ động phòng bệnh nhưng không hoang mang, không lan truyền thông tin chưa được kiểm chứng.
Bộ Y tế khuyến cáo người dân thực hiện các biện pháp sau:
Rửa tay thường xuyên: Rửa tay bằng xà phòng và nước sạch, đặc biệt sau khi tiếp xúc với người bệnh, dịch tiết mắt, mũi, họng hoặc các vật dụng, bề mặt dùng chung. Hạn chế đưa tay chưa rửa sạch lên mắt, mũi, miệng.
Không dùng chung đồ cá nhân: Không dùng chung khăn mặt, khăn tắm, gối, chăn, kính mắt, mỹ phẩm, thuốc nhỏ mắt, kính áp tròng và hộp đựng kính áp tròng. Giặt riêng đồ dùng của người bệnh và thường xuyên làm sạch các bề mặt hay tiếp xúc.
Chăm sóc mắt đúng cách: Khi có biểu hiện đau mắt đỏ, sử dụng gạc sạch, bông hoặc khăn giấy dùng một lần để lau ghèn và dịch tiết quanh mắt; bỏ ngay sau khi sử dụng và rửa sạch tay. Người đeo kính áp tròng cần ngừng sử dụng cho đến khi hết triệu chứng và được nhân viên y tế tư vấn.
Không tự ý dùng thuốc: Không tự mua hoặc sử dụng thuốc nhỏ mắt chứa kháng sinh, thuốc kháng vi rút, thuốc phối hợp hoặc thuốc có corticoid khi chưa có chỉ định của bác sĩ. Kháng sinh không có tác dụng với viêm kết mạc do vi rút; dùng thuốc không đúng có thể làm bệnh kéo dài hoặc gây tổn thương giác mạc. Không đắp lá, nhỏ sữa mẹ hoặc dùng các dung dịch không bảo đảm vô khuẩn vào mắt.
Hạn chế lây cho người khác: Người có biểu hiện đỏ mắt, chảy nước mắt, nhiều ghèn, sốt, ho hoặc đau họng cần hạn chế tiếp xúc gần, không dùng chung vật dụng và không đến bể bơi. Trẻ có triệu chứng nên được nghỉ ngơi tại nhà nếu không thể bảo đảm vệ sinh cá nhân hoặc phải tiếp xúc gần với nhiều trẻ khác.
Cà phê là thức uống quen thuộc giúp nhiều người tỉnh táo, cải thiện sự tập trung và hiệu suất làm việc. Bên cạnh đó, cà phê còn chứa caffeine cùng nhiều hợp chất chống oxy hóa có lợi cho sức khỏe.
Một số nghiên cứu cho thấy, khi tiêu thụ ở mức vừa phải, caffeine có thể hỗ trợ hoạt động của tinh trùng thông qua việc thúc đẩy quá trình tạo năng lượng (ATP), đồng thời các chất chống oxy hóa trong cà phê giúp giảm tổn thương tế bào do gốc tự do gây ra.
Theo chuyên trang sức khỏe Verywell Health, một số nghiên cứu quan sát còn ghi nhận nam giới uống khoảng 1-2 cốc cà phê mỗi ngày (khoảng 85-170mg caffeine) có nguy cơ rối loạn cương dương thấp hơn so với người không sử dụng caffeine.
Tuy nhiên, các chuyên gia nhấn mạnh bằng chứng hiện nay chưa đủ để coi caffeine là một biện pháp điều trị rối loạn cương dương.
Uống quá nhiều mới là điều đáng lo
Dù vậy, lợi ích của cà phê chỉ xuất hiện khi sử dụng ở mức hợp lý.
Theo Nutrition Journal, phân tích 28 nghiên cứu với gần 20.000 nam giới, cho thấy bằng chứng về mối liên quan giữa cà phê và chất lượng tinh trùng còn chưa thống nhất.
Tuy nhiên, lượng caffeine cao có thể liên quan đến tổn thương ADN của tinh trùng và làm suy giảm khả năng sinh sản ở một số nhóm nam giới.
Các nhà nghiên cứu cũng lưu ý, tác động bất lợi chủ yếu được ghi nhận khi lượng caffeine tiêu thụ ở mức rất cao hoặc đến từ nước ngọt có chứa caffeine, thay vì cà phê thông thường.
Đối với testosterone, các nghiên cứu quốc tế cho thấy tác động của caffeine phụ thuộc vào liều lượng và bối cảnh sử dụng.
Theo Verywell Health, lượng caffeine dưới 400mg/ngày có thể làm testosterone tăng nhẹ trong một số điều kiện, đặc biệt khi kết hợp với luyện tập thể thao.
Ngược lại, tiêu thụ trên 400mg caffeine mỗi ngày có xu hướng liên quan đến sự giảm testosterone, dù mức thay đổi thường không lớn và chỉ mang tính tạm thời.
Ngoài ảnh hưởng đến sức khỏe sinh sản, việc nạp quá nhiều caffeine còn có thể gây mất ngủ, lo âu, bồn chồn, tim đập nhanh, tăng huyết áp hoặc rối loạn tiêu hóa.
Các chuyên gia lưu ý, thiếu ngủ kéo dài cũng là yếu tố có thể làm suy giảm quá trình sản xuất testosterone và ảnh hưởng đến quá trình sinh tinh.
Bao nhiêu cà phê là vừa?
Theo khuyến nghị của U.S. Food and Drug Administration, hầu hết người trưởng thành khỏe mạnh có thể tiêu thụ tối đa khoảng 400mg caffeine mỗi ngày (tương đương khoảng 3-5 cốc cà phê pha, tùy loại) mà không gặp tác dụng bất lợi đáng kể. Tuy nhiên, mỗi người có mức dung nạp caffeine khác nhau.
Nhìn chung, các bằng chứng hiện nay cho thấy uống cà phê điều độ không gây hại rõ rệt đối với sức khỏe sinh sản nam giới, thậm chí có thể mang lại một số lợi ích. Tuy nhiên, việc lạm dụng caffeine trong thời gian dài có thể ảnh hưởng đến nội tiết, giấc ngủ và một số chỉ số liên quan đến chất lượng tinh trùng.
Các chuyên gia khuyến cáo nam giới, đặc biệt là những người đang có kế hoạch sinh con hoặc đang điều trị vô sinh, nên duy trì lượng caffeine ở mức hợp lý, đồng thời kết hợp chế độ ăn uống lành mạnh, ngủ đủ giấc và tập luyện thường xuyên để bảo vệ sức khỏe sinh sản.
Ngoài tổng lượng caffeine mỗi ngày, thời điểm và cách uống cà phê cũng có thể ảnh hưởng đến sức khỏe. Uống cà phê vào cuối buổi chiều hoặc buổi tối dễ làm gián đoạn giấc ngủ, trong khi giấc ngủ kém kéo dài có thể tác động bất lợi đến hormone sinh dục nam.
Bên cạnh đó, các loại cà phê pha nhiều đường, kem béo hoặc uống kèm nước tăng lực có thể làm tăng lượng đường, năng lượng và caffeine nạp vào cơ thể. Vì vậy, nam giới nên ưu tiên cà phê ít đường, tránh uống sát giờ ngủ và không sử dụng cà phê để thay thế cho việc nghỉ ngơi đầy đủ.
Sự việc xảy ra tại xã Phiêng Pằn, tỉnh Sơn La. Trong 6 người ăn món canh nấm rừng do gia đình tự hái, một người (sinh năm 2010) tử vong tại nhà. 5 người còn lại có biểu hiện ngộ độc đã được đưa đi cấp cứu và điều trị tại Bệnh viện Bạch Mai.
Tại Trung tâm Chống độc Bệnh viện Bạch Mai, các chuyên gia sinh học xác định nguyên nhân khiến 5 BN ngộ độc do nấm thuộc nhóm Amanita, là nấm độc nguy hiểm hàng đầu có chứa độc tố amatoxin.
Các bệnh nhân đã được khẩn trương điều trị giải độc, lọc máu tăng thải độc. Tuy nhiên, diễn biến bệnh cực kỳ phức tạp. Trong đó, bệnh nhân 62 tuổi bị suy gan tối cấp, hôn mê gan, men gan tăng trên 7.000 U/L, cao gấp hàng trăm lần bình thường, kèm suy thận vô niệu, tụt huyết áp và suy hô hấp. Gia đình đã xin đưa bệnh nhân về nhà tối 6.5, do tình trạng quá nặng.
Một bệnh nhân khác (25 tuổi) bị suy gan tối cấp, hôn mê gan với men gan trên 5.000 U/L. Các trường hợp còn lại đều có tổn thương gan ở nhiều mức độ, trong đó có bé gái 5 tuổi bị viêm gan nhiễm độc.
TS-BS Nguyễn Trung Nguyên, Giám đốc Trung tâm Chống độc, cho biết có 2 nhóm nấm độc: nhóm gây ngộ độc sớm và nhóm gây ngộ độc muộn. Nguy hiểm nhất là nhóm gây ngộ độc muộn, cũng chính là nhóm mà các bệnh nhân ở Sơn La đã ăn phải.
Đây là những loại nấm màu trắng, nhìn sạch sẽ, hấp dẫn, trông giống nấm ăn bình thường. Nhưng khi vào cơ thể, độc tố amatoxin trong nấm tấn công gan, thận cực kỳ dữ dội.
Theo Cục An toàn thực phẩm, Bộ Y tế, mùa xuân, thời tiết ấm, ẩm rất thuận lợi cho các loài nấm phát triển và đây cũng là thời điểm thường xảy ra các vụ ngộ độc nấm.
So với các loại ngộ độc khác thì ngộ độc nấm xảy ra ít hơn về số ca, nhưng tỷ lệ tử vong lại rất cao. Phòng ngừa ngộ độc nấm rất quan trọng, vì nhiều loại nấm hoang dại có thể gây ngộ độc nặng, thậm chí tử vong.
Cơ quan này lưu ý, không nên tin hoàn toàn kinh nghiệm truyền miệng "nấm có côn trùng ăn là nấm lành", vì có nấm côn trùng ăn được nhưng người thì bị ngộ độc. Nhiều loại nấm độc không có vị đắng hoặc mùi đặc biệt, khi ăn vẫn ngọt, ngon.
Cách an toàn nhất là chỉ ăn nấm trồng có nguồn gốc rõ ràng hoặc nấm đã rất quen thuộc ở địa phương.
Không hái, không ăn nấm hoang dã khi không biết rõ; không mua nấm trôi nổi, không rõ nguồn gốc; không tin vào mẹo dân gian, kinh nghiệm "truyền miệng" như thử bằng bạc, tỏi, gạo… để nhận biết nấm độc.
Khi có dấu hiệu ngộ độc nấm cần đưa ngay đến cơ sở y tế gần nhất; bảo quản mẫu nấm (nếu có) để hỗ trợ chẩn đoán và có phác đồ điều trị chính xác.
PGS.TS Nguyễn Huy Thắng - Trưởng khoa bệnh lý mạch máu não Bệnh viện Nhân dân 115 - cho biết tình trạng nắng nóng kéo dài và gay gắt có thể làm gia tăng nguy cơ đột quỵ trong cộng đồng.
Hiện khoa đang điều trị khoảng 200 bệnh nhân đột quỵ, phần lớn trong độ tuổi từ 50 đến 70. Tuy nhiên đáng chú ý là ngày càng xuất hiện nhiều ca bệnh ở người trẻ, thậm chí mới ngoài 30 tuổi.
Theo ông Thắng, thời tiết nóng ẩm khiến cơ thể mất nước nhanh chóng. Khi cơ thể thiếu nước, máu trở nên cô đặc hơn, làm tăng nguy cơ hình thành huyết khối trong lòng mạch, đặc biệt là hệ tĩnh mạch. Nguy cơ này càng cao nếu con người phải tiếp xúc trực tiếp với ánh nắng trong thời gian dài, hoặc khi thân nhiệt tăng cao vượt ngưỡng 40 độ C.
Không chỉ thời tiết nóng, trời lạnh giá cũng có thể gây tác động tương tự. Khi trời lạnh, nhiều người có xu hướng uống ít nước hơn, dẫn đến tình trạng mất nước tiềm ẩn. Đồng thời sự thay đổi nhiệt độ đột ngột nóng hay lạnh đều có thể ảnh hưởng đến sự co giãn của hệ mạch máu, làm tăng huyết áp và gia tăng gánh nặng cho tim.
Điều này đặc biệt nguy hiểm đối với người lớn tuổi hoặc những người có bệnh nền như tăng huyết áp nhưng chưa được kiểm soát tốt.
Các nghiên cứu quốc tế gần đây cũng đã chỉ ra mối liên hệ giữa thời tiết và nguy cơ đột quỵ. Tại hội nghị của Hội Tim mạch châu Âu năm 2022, một nghiên cứu tại Nhật Bản trên 3.367 người từ 65 tuổi trở lên ở thành phố Okayama cho thấy nguy cơ đột quỵ tăng rõ rệt vào khoảng một tháng sau mùa mưa.
Cứ mỗi 1 độ C nhiệt độ tăng thêm, nguy cơ đột quỵ xuất huyết não tăng 24% và nguy cơ đột quỵ thiếu máu não tăng 36%.
Một nghiên cứu khác tại 8 thành phố lớn ở Trung Quốc với quy mô dân số lên tới 48 triệu người cũng ghi nhận cả thời tiết quá nóng (28-34 độ C) lẫn quá lạnh (4-23 độ C) đều làm tăng nguy cơ đột quỵ.
Tuy nhiên tác động của thời tiết nóng thường xảy ra trong 3 ngày đầu tiếp xúc, trong khi ảnh hưởng của thời tiết lạnh có thể kéo dài khoảng 2 tuần.
Theo bác sĩ Thắng, những thời điểm chuyển mùa, khi nhiệt độ biến động mạnh, là giai đoạn nguy cơ cao nhất bị đột quỵ. Sau đó cơ thể dần thích nghi nên mức độ ảnh hưởng có thể giảm xuống.
Tại Việt Nam, hiện chưa có nghiên cứu quy mô lớn nào đánh giá cụ thể mối liên hệ giữa thời tiết và đột quỵ.
Theo ghi nhận thực tế trong lâm sàng, mối liên quan này là có cơ sở. Các chuyên gia nhận định thời tiết nên được xem là yếu tố thúc đẩy, chứ không phải nguyên nhân trực tiếp gây đột quỵ, ngoại trừ những trường hợp tăng thân nhiệt nghiêm trọng.
