Nếu dùng khoai lang để thay bún hoặc phở trong bữa sáng, cơ thể có thể nhận được những lợi ích sau:
Một trong những lợi ích dễ nhận thấy nhất của khoai lang là khả năng tạo cảm giác no tương đối lâu. Khoai lang chứa tinh bột phức tạp cùng với chất xơ, giúp quá trình tiêu hóa diễn ra chậm hơn so với các món ăn được làm từ tinh bột trắng, theo chuyên trang Eating Well (Mỹ).
Trong khi đó, bún hoặc phở chứa tinh bột trắng dễ hấp thu. Sau khi ăn vài giờ, cảm giác đói có thể xuất hiện sớm hơn, đặc biệt nếu bữa ăn thiếu rau, protein hoặc chất béo lành mạnh. Nhờ khả năng duy trì cảm giác no lâu hơn, ăn khoai lang vào buổi sáng có thể giúp giảm cảm đói và ăn vặt giữa buổi.
Không phải tất cả các loại thực phẩm chứa tinh bột đều tác động giống nhau lên đường huyết. Khoai lang chứa chất xơ và tinh bột phức hợp nên tốc độ hấp thu đường glucose vào máu sẽ chậm hơn tinh bột trắng. Một trong những cách chế biến khoai có lợi nhất cho đường huyết là luộc.
Khoai lang là món giàu vi chất dinh dưỡng. Điểm nổi bật nhất là hàm lượng beta-carotene ở khoai ruột vàng cam. Khi vào cơ thể, beta-carotene được chuyển hóa thành vitamin A.
Vitamin A đóng vai trò quan trọng đối với thị lực, hệ miễn dịch, da và quá trình tăng trưởng tế bào. Thiếu vitamin A kéo dài có thể làm tăng nguy cơ suy giảm thị lực và ảnh hưởng đến chức năng miễn dịch.
Ngoài vitamin A, khoai lang còn chứa kali. Đây là khoáng chất tham gia vào quá trình điều hòa huyết áp, co cơ và dẫn truyền thần kinh. Chế độ ăn giàu kali thường được xem là có lợi cho sức khỏe tim mạch. Bên cạnh đó, khoai lang còn chứa vitamin C, mangan, vitamin B6 và nhiều khoáng chất khác giúp hỗ trợ các hoạt động chuyển hóa của cơ thể.
Khoai lang là nguồn cung cấp nhiều hợp chất chống ô xy hóa tự nhiên, đặc biệt là beta-carotene và anthocyanin. Hấp và luộc giữ lại nhiều beta-carotene hơn trong khoai lang so với nướng, chuyên gia dinh dưỡng Dawn Jackson Blatner tại Đại học DePaul (Mỹ) cho biết.
Trong khi đó, các giống khoai lang tím chứa nhiều anthocyanin. Đây là nhóm sắc tố thực vật đã được nghiên cứu về khả năng chống ô xy hóa và chống viêm, theo Eating Well.
Bác sĩ chuyên khoa 2 Châu Thị Anh, phụ trách Khoa Dinh Dưỡng, Bệnh viện đa khoa Xuyên Á TP.HCM, cho biết thói quen đi bộ ngay sau bữa ăn để "tiêu cơm" là một con dao hai lưỡi. Dưới góc độ sinh lý học và y khoa, việc này có thể mang lại lợi ích về mặt chuyển hóa nhưng lại tiềm ẩn nhiều nguy cơ gây hại cho hệ tiêu hóa nếu thực hiện sai cách (như đi bộ nhanh, tập cường độ cao ngay khi vừa đặt bát đũa xuống). Dưới đây là phân tích chi tiết về tác động sinh lý của thói quen này và các khuyến cáo cụ thể.
Sau khi ăn no, cơ thể ưu tiên đưa máu đến dạ dày và ruột để tiêu hóa thức ăn. Nếu vận động mạnh hoặc đi bộ nhanh ngay lúc này, máu sẽ phải chuyển bớt sang cơ bắp, làm quá trình tiêu hóa chậm lại, dễ gây đầy hơi, khó tiêu và tăng nguy cơ trào ngược dạ dày với các triệu chứng như ợ chua, ợ nóng.
Khi vừa ăn no, máu ưu tiên cho cơ quan nội tạng. Nếu ép cơ bắp hoạt động mạnh lúc này, cơ bắp sẽ không nhận được lượng máu và oxy tối ưu nhất, dẫn đến hiệu suất vận động kém, nhanh mệt mỏi, thậm chí dễ bị chuột rút.
Hệ quả là trái tim phải làm việc vất vả hơn để bơm máu đồng thời đến cả hệ tiêu hóa và hệ cơ xương khớp. Với người lớn tuổi có nền tảng tim mạch yếu, điều này có thể gây ra cảm giác mệt mỏi, đánh trống ngực hoặc hụt hơi.
Dù đi bộ nhanh ngay sau khi ăn là có hại, nhưng việc đi bộ nhẹ nhàng lại mang đến một lợi ích rất lớn về mặt chuyển hóa:
Khi đi bộ chậm rãi, các cơ bắp đang hoạt động sẽ tiêu thụ ngay lượng glucose vừa được hấp thu vào máu từ bữa ăn mà không cần tới quá nhiều sự can thiệp của insulin. Điều này giúp làm phẳng đường cong đường huyết, rất có lợi cho người lớn tuổi trong việc phòng ngừa và kiểm soát tiền tiểu đường hoặc tiểu đường loại 2.
"Để tận dụng được lợi ích kiểm soát đường huyết mà không làm hại dạ dày, cần tuân thủ nguyên tắc về thời điểm và cường độ. Đi dạo thư giãn sẽ tốt nếu bước đi chậm rãi, nhịp thở bình thường, có thể vừa đi vừa nói chuyện thoải mái, không đổ mồ hôi. Đi bộ tập thể dục sẽ có hại nếu làm ngay sau ăn như bước nhanh, đánh tay mạnh, nhịp tim tăng, nhịp thở gấp, đổ mồ hôi", bác sĩ Anh chia sẻ.
Sau khi ăn chỉ nên ngồi nghỉ ngơi hoặc đi lại rất nhẹ nhàng trong nhà để dọn dẹp bát đĩa. Không nằm ngay để tránh trào ngược.
Sau ăn 15 - 30 phút: Có thể bắt đầu đi dạo nhẹ nhàng (strolling) khoảng 10 - 15 phút để giúp điều hòa đường huyết.
Sau ăn 1 đến 2 tiếng: Đây mới là thời điểm lý tưởng cho các bài tập thể dục thực sự, bao gồm đi bộ nhanh, chạy bộ hoặc đạp xe, vì lúc này phần lớn thức ăn đã được tiêu hóa và di chuyển khỏi dạ dày xuống ruột non.
"Lời khuyên đi bộ để tiêu cơm chỉ đúng nếu đó là những bước đi dạo cực kỳ chậm rãi. Nếu có ý định tập thể dục nghiêm túc để rèn luyện sức khỏe, hãy để dạ dày có ít nhất 1 giờ đồng hồ để hoàn thành nhiệm vụ của nó", bác sĩ nhận định.
Cơm trắng được làm từ gạo đã xay xát kỹ. Quá trình xay xát đã loại bỏ lớp cám và mầm gạo. Do đó, lượng chất xơ trong hạt cơm đã giảm đáng kể. Điều này khiến tinh bột trong cơm trắng được tiêu hóa nhanh hơn và đường glucose đi vào máu nhanh hơn, theo chuyên trang Eating Well (Mỹ).
Trong khi đó, bắp nguyên hạt thường giữ lại lớp vỏ ngoài chứa chất xơ. Đồng thời, hạt bắp cũng chứa một lượng nhỏ protein, vitamin nhóm B, magiê và các chất chống ô xy hóa như lutein và zeaxanthin. Chất xơ giúp làm chậm quá trình tiêu hóa tinh bột, từ đó đường hấp thu vào máu chậm hơn.
Bắp ngọt có chỉ số đường huyết (GI) khoảng 52 - 55, thuộc nhóm trung bình. Trong khi đó, cơm trắng có chỉ số đường huyết khoảng 73 và cao hơn đáng kể.
Điều này cho thấy trong nhiều trường hợp, bắp nguyên hạt có thể khiến đường huyết tăng chậm hơn so với cơm trắng. Tuy nhiên, chỉ số đường huyết không phải yếu tố duy nhất quyết định mức tăng đường huyết sau ăn.
Khẩu phần ăn thực tế cũng rất quan trọng. Một trái bắp luộc cỡ vừa thường chứa 25 - 30 gram carbohydrate. Lượng carbohydrate này gồm tinh bột, đường tự nhiên và chất xơ. Trong khi đó, một chén cơm trắng đầy có thể chứa khoảng 40 - 45 gram carbohydrate, chủ yếu là tinh bột và rất ít chất xơ.
Nếu chỉ ăn một trái bắp vừa phải, lượng tinh bột có thể thấp hơn một phần cơm thông thường. Nhưng nếu ăn 2 - 3 trái bắp lớn trong 1 bữa, tổng lượng tinh bột và đường nạp vào có thể tương đương hoặc thậm chí cao hơn cơm trắng.
Do đó, để ước tính đường huyết sau bữa ăn có tăng hay không, chúng ta không chỉ dựa vào chỉ số đường huyết của món ăn mà còn cả khẩu phần ăn. Nói cách khác, ngay cả khi bắp có chỉ số đường huyết thấp hơn cơm trắng nhưng nếu ăn quá nhiều vẫn có thể khiến đường huyết tăng đáng kể.
Ngoài lượng ăn, cách chế biến cũng tạo ra khác biệt lớn. Bắp luộc hoặc hấp nguyên trái thường là lựa chọn tốt hơn vì giữ được chất xơ tự nhiên. Trong khi đó, các sản phẩm chế biến từ bắp như bắp rang bơ nhiều đường, ngũ cốc bắp ăn sáng hoặc tinh bột bắp tinh chế có thể khiến đường huyết tăng nhanh hơn.
Những người bị tiền tiểu đường, tiểu đường loại 2, đang giảm cân hoặc có chất béo trung tính cao nên chú ý hơn đến lượng bắp tiêu thụ. Điều này không có nghĩa là phải loại bỏ hoàn toàn bắp khỏi chế độ ăn mà quan trọng là theo dõi tổng lượng tinh bột trong ngày, từ đó lựa chọn cách ăn phù hợp, theo Eating Well.
Trao đổi với Tuổi Trẻ Online chiều 15-5, ông Nguyễn Văn Chính - Chủ tịch UBND xã Tủa Sín Chải (tỉnh Lai Châu) - cho biết chiều tối qua, nhiều học sinh hai trường phổ thông dân tộc bán trú Tiểu học và THCS Làng Mô phải nhập viện điều trị, nghi bị ngộ độc sau khi ăn quả lạ.
Thống kê của hai nhà trường có tổng cộng 206 em có biểu hiện bị ngộ độc như phát ban đỏ ở miệng, đau bụng, buồn nôn... Trong đó nhiều học sinh có biểu hiện ngộ độc nặng phải vào viện cấp cứu, điều trị.
"Sau khi cho các em uống thuốc, truyền nước, đến đêm qua cơ bản các học sinh đã ổn định sức khỏe. Đối với các học sinh phải nhập viện, đến sáng nay sức khỏe của các em ổn định và đã xuất viện", ông Chính thông tin.
Về nguyên nhân, ông Chính cho biết chiều hôm qua, một nhóm học sinh lớp 7 đã đi hái quả lạ màu đỏ ở trên rừng, giống trái cherry mang về trường ăn.
Nhiều học sinh của hai trường tiểu học và THCS đã chia nhau ăn quả lạ này. Những học sinh ăn 1-2 quả thì có biểu hiện nhẹ, còn những em ăn nhiều và có tiền sử bị dị ứng có triệu chứng nặng hơn.
"Sau khi ăn, các học sinh đã vứt hạt ở sân trường và còn lại một số quả. Cơ quan chức năng đã lấy mẫu quả lạ này để xét nghiệm, xác định nguyên nhân", ông Chính nói thêm.
Ông cho biết cơ quan chức năng loại trừ khả năng ngộ độc do bữa ăn trưa tại trường, bởi số học sinh có biểu hiện ngộ độc ít hơn nhiều so với số em ăn bán trú và tất cả các trường hợp nghi ngộ độc đều đã ăn loại quả lạ này.
Tuy nhiên để bảo đảm khách quan, lực lượng chức năng cũng đã lấy mẫu thức ăn tại bếp ăn của hai trường để xét nghiệm.
