Reuters hôm 28.7 dẫn một nguồn thạo tin ở vùng Vịnh biết về kế hoạch cho phép Iran thu phí tự nguyện ở eo biển Hormuz, vốn được xem là biện pháp chấm dứt tình trạng gián đoạn hoạt động vận chuyển dầu mỏ bị ảnh hưởng bởi cuộc xung đột do Mỹ và Israel tiến hành ở Iran.
Sau khi Mỹ và Israel phát động chiến dịch tấn công Iran hôm 28.2, Tehran trên thực tế đã đóng eo biển Hormuz đối với hầu hết tàu thuyền nước ngoài. Thỏa thuận giữa Mỹ và Iran hồi tháng trước đã cho phép tuyến hàng hải này mở cửa lại một phần, trước khi eo biển Hormuz bị khóa lần nữa do thỏa thuận sụp đổ.
Iran cho biết nước này muốn cùng với Oman quản lý eo biển, và thu phí đối với tàu bè qua lại. Còn Mỹ muốn khôi phục hiện trạng trước khi xung đột nổ ra, theo đó tàu bè di chuyển miễn phí qua eo biển.
Theo đề xuất mới do Oman khởi xướng, Iran sẽ không đơn phương nắm quyền kiểm soát eo biển Hormuz và việc thu phí diễn ra theo hình thức tự nguyện.
Cơ chế này được xây dựng theo sau mô hình đang áp dụng tại eo biển Malacca ở châu Á, nơi Indonesia, Malaysia và Singapore kêu gọi tàu thuyền tự nguyện nộp phí để phục vụ cho hoạt động hàng hải, bảo vệ môi trường và nỗ lực tìm kiếm cứu hộ.
Iran và Oman chưa bình luận về thông tin trên. Trước đó, theo thông báo của Bộ Ngoại giao Iran hôm 27.7, Ngoại trưởng Iran Abbas Araqchi đã thảo luận vấn đề eo biển Hormuz với người đồng cấp Oman và Ả Rập Xê Út. Ông Araqchi đã nhấn mạnh sự cần thiết cho việc hợp tác tại khu vực.
Trong một diễn biến khác, Điện Kremlin nói rằng việc Ukraine tấn công tàu của Iran trên biển Caspi nên được xem là vụ tấn công nhằm vào chính Iran.
Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi ngày 26.7 cũng lên tiếng về vụ Ukraine tấn công một tàu thương mại của Iran trên biển Caspi, vốn được chính Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky tuyên bố vào ngày 25.7, theo Reuters.
"Trong cuộc gặp gần đây tại Bắc Kinh, Chủ tịch Tập Cận Bình đã nói với tôi rằng Trung Quốc và cả các công ty nước này sẽ không cung cấp hay bán vũ khí cho Iran trong bất kỳ trường hợp nào", Tổng thống Mỹ Donald Trump viết trên mạng xã hội Truth Social hôm 24/7.
Lãnh đạo Mỹ thêm rằng Tổng thống Vladimir Putin cũng đã đảm bảo với ông rằng Nga sẽ không bán vũ khí cho Iran.
"Hai quốc gia lớn mà người ta thường nhắc đến liên quan tới Iran, theo tôi, đều sẽ không tham gia. Đó sẽ là điều rất tồi tệ với họ, chắc chắn không mang lại lợi ích gì", Tổng thống Mỹ cho hay khi đề cập khả năng Nga và Trung Quốc can thiệp vào xung đột.
Bình luận được đưa ra sau khi Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ Pete Hegseth phát biểu trước các nghị sĩ hồi đầu tuần rằng Nga và Trung Quốc có liên quan đến xung đột tại Trung Đông, dù không nêu rõ chi tiết.
Reuters tuần này dẫn lời 4 nguồn tin am hiểu vấn đề cho biết những đợt tập kích chính xác của Iran vào các cơ sở của Cơ quan Tình báo Trung ương Mỹ (CIA) ở vùng Vịnh đầu xung đột đã khiến giới chức Mỹ phải điều tra liệu Nga có hỗ trợ Iran về thông tin mục tiêu hay công nghệ máy bay không người lái hay không.
Điện Kremlin từ chối bình luận về thông tin.
Mỹ đã trừng phạt một số cá nhân và công ty tại Nga cũng như Trung Quốc vì hỗ trợ Iran mua vũ khí.
Khi được hỏi về liệu ông đã ra quyết định giáng đòn mạnh hơn vào Iran chưa, Tổng thống Trump khẳng định ông vẫn trì hoãn tiến hành chiến dịch quy mô lớn do Tehran "đang tỏ ra nghiêm túc" trong các cuộc đàm phán với Washington.
"Chúng tôi đang thảo luận với họ. Tôi nghĩ họ ngày càng nghiêm túc hơn, có lẽ vì lý do mà ai cũng hiểu", ông nói với các phóng viên tại Nhà Trắng. Tổng thống Mỹ nói rằng bản thân chưa biết đâu sẽ là "mốc quyết định", nhưng khẳng định lại lằn ranh đỏ là khi Iran tiến gần đến chế tạo vũ khí hạt nhân.
“Chúng tôi đã tiếp quản một con tàu, chúng tôi đã thu giữ hàng hóa, chúng tôi đã thu giữ dầu. Đó là một công việc rất có lợi nhuận. Chúng tôi giống như cướp biển. Chúng tôi kiểu như cướp biển và chúng tôi không đùa”, Tổng thống Mỹ Donald Trump phát biểu trong một sự kiện.
Ông Trump đưa ra tuyên bố trên sau khi lực lượng Mỹ thu giữ một số tàu, cùng với các tàu container bị trừng phạt và tàu chở dầu của Iran tại vùng biển châu Á, sau khi những phương tiện này rời khỏi các cảng của Iran.
Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ (CENTCOM) ngày 1-5 cho biết lực lượng Mỹ đã chặn 45 tàu đang tìm cách vượt qua lệnh phong tỏa tại các cảng Iran.
“Lực lượng Mỹ sẽ tiếp tục tuần tra trên vùng biển quốc tế và thực thi lệnh phong tỏa hải quân đang áp dụng với Iran. Tính đến thời điểm hiện tại, 45 tàu thương mại đã được yêu cầu quay đầu hoặc trở lại cảng để đảm bảo tuân thủ”, CENTCOM thông báo trong một bài đăng trên mạng xã hội X.
Trong khi đó Tehran đã chặn gần như tất cả các tàu đi qua eo biển Hormuz, ngoại trừ tàu của nước này, kể từ khi chiến sự bắt đầu.
Ngoài ra, Tổng thống Trump tuyên bố ông có ý định đạt được một thỏa thuận với Iran mà Mỹ có thể chấp nhận. Nhưng hiện tại Washington không hài lòng với những đề nghị của Tehran.
“Chúng tôi phải hoàn thành việc này và chúng tôi đang làm rất tốt. Chúng tôi đang thắng thế. Họ không đưa ra được thỏa thuận mà chúng tôi cần và chúng tôi sẽ giải quyết việc này một cách thích đáng. Chúng tôi sẽ không rút lui sớm để rồi vấn đề lại nảy sinh sau 3 năm nữa”, ông nói.
Trước đó nhà lãnh đạo Mỹ khẳng định cuộc xung đột với Iran thực chất đã kết thúc từ đầu tháng 4, sau khi hai bên đạt thỏa thuận ngừng bắn.
Tuy nhiên giới phân tích nhận định động thái này dường như chủ yếu xuất phát từ yêu cầu tuân thủ các quy định pháp luật trong nước, về việc triển khai quân đội Mỹ tại các cuộc xung đột ở nước ngoài.
Theo Luật Quyền hạn chiến tranh của Quốc hội năm 1973, Tổng thống Mỹ chỉ được tiến hành chiến dịch quân sự tối đa 60 ngày nếu không có sự phê chuẩn của Quốc hội, hoặc có thể xin gia hạn thêm 30 ngày trong trường hợp cần thiết để đảm bảo an toàn cho lực lượng khi rút quân.
Reuters hôm nay dẫn nguồn tin am hiểu vấn đề cho biết các nhà đàm phán Mỹ, Iran đã bắt đầu đối thoại tại khu nghỉ dưỡng trên núi Burgenstock, Thụy Sĩ, với sự tham gia của đại diện từ hai nước trung gian là Pakistan và Qatar.
Trước khi đàm phán bắt đầu, Phó tổng thống Mỹ JD Vance chào đón, trò chuyện với Thủ tướng Pakistan Shehbaz Sharif và Tư lệnh Lục quân Pakistan Syed Asim Munir. Quốc kỳ Mỹ, Iran, Qatar và Pakistan đặt ở góc phòng.
Các đặc phái viên Steve Witkoff và Jared Kushner, con rể của Tổng thống Donald Trump, cũng góp mặt. Phái đoàn Iran do Chủ tịch Quốc hội Mohammad Bagher Ghalibaf dẫn đầu.
"Chưa từng có tiền lệ lãnh đạo Mỹ và Iran gặp nhau ở cấp độ cao thế này. Tổng thống đã yêu cầu chúng tôi lật sang chương mới, thay đổi mối quan hệ giữa Mỹ với Iran, đồng thời đưa ra cánh tay thiện chí để gửi thông điệp tới người dân Iran rằng nếu lãnh đạo của họ ngừng gây bất ổn khu vực, từ bỏ tham vọng sở hữu vũ khí hạt nhân về lâu dài, thì Washington sẵn sàng thay đổi căn bản quan hệ với Tehran", ông Vance phát biểu.
Theo Phó tổng thống Mỹ, những bước tiến triển đáng kể đã đạt được chỉ trong vài giờ qua. "Tôi kỳ vọng sẽ tiếp tục đạt thêm tiến triển trong những giờ tới", ông cho hay.
Đàm phán diễn ra trong bối cảnh Iran đóng cửa eo biển Hormuz để đáp trả các cuộc tấn công của Israel nhằm vào Lebanon. "Không thể bước vào giai đoạn đàm phán để đạt được thỏa thuận cuối cùng nếu chiến sự không chấm dứt trên mọi mặt trận", người phát ngôn Bộ Ngoại giao Iran Esmaeil Baqaei đăng trên X.
Phó tổng thống Mỹ nói với phóng viên ở Thụy Sĩ rằng Tổng thống Trump đã "cam kết" nước Mỹ "sẽ chứng kiến một lệnh ngừng bắn hoàn toàn", đồng thời cho biết thêm ông "cảm thấy lạc quan" về cục diện ở Lebanon.
"Mỹ đã hành động nhiều hơn bất kỳ bên nào để ngăn chặn xung đột ở Lebanon trong vài tháng qua", ông nói khi được hỏi về việc Israel tấn công Lebanon. "Hòa bình không bao giờ dễ dàng. Hòa bình luôn đòi hỏi nỗ lực và nhượng bộ lẫn nhau. Tổng thống Mỹ đã cam kết không chỉ có hòa bình giữa Mỹ và Iran, mà còn cho toàn khu vực. Đó là lý do chúng tôi có mặt tại đây và nỗ lực hết sức để giải quyết vấn đề".
Ông lưu ý cuộc gặp tại Thụy Sĩ là khởi đầu của các cuộc đàm phán kỹ thuật và sẽ không lập tức mang lại giải pháp.
"Cuộc gặp hôm nay sẽ không giải quyết được mọi bất đồng, nhưng sẽ tạo điều kiện để chúng tôi ngồi lại với nhau và tìm ra điều gì quan trọng nhất đối với các bên liên quan, để giải quyết những vấn đề đó và hướng tới tương lai tốt đẹp hơn", ông Vance nhấn mạnh.
