Những năm gần đây, cùng với sự phát triển của công nghệ blockchain và tài sản số, hàng loạt mô hình đầu tư mới liên tục xuất hiện trên mạng xã hội. Từ tiền ảo, coin nội bộ, forex đến blockchain, NFT, staking, metaverse hay các dự án kết hợp AI với crypto, mỗi mô hình đều được quảng bá như một cơ hội hiếm có để đổi đời. Điểm chung của các dự án này là đều hứa hẹn mức sinh lời hấp dẫn, đánh trúng tâm lý muốn làm giàu nhanh và nỗi sợ bỏ lỡ cơ hội của người tham gia. Dù liên tiếp bị cơ quan chức năng triệt phá, những mô hình tương tự vẫn xuất hiện với tên gọi mới, phương thức mới nhưng bản chất không thay đổi.
Đơn cử như tháng 9.2025, Cục Cảnh sát hình sự phối hợp Công an TP.Hà Nội triệt phá đường dây lừa đảo dưới hình thức đầu tư đồng tiền ảo WorldMall.app (đồng WM) do Bùi Quang Minh cùng đồng phạm cầm đầu. Để lôi kéo nhà đầu tư, nhóm này đưa ra hàng loạt gói đầu tư với mức sinh lời phi thực tế như gửi USDT nhận lãi suất từ 8 – 21%/năm, đầu tư NFT với lợi nhuận cam kết từ 30 – 150%/tháng hoặc tăng trưởng tới 8% mỗi ngày. Người tham gia còn được hưởng hoa hồng khi giới thiệu thêm thành viên mới theo mô hình đa cấp nhiều tầng. Các đối tượng xây dựng phần mềm WorldMall.app, tự phát hành đồng WM rồi liên tục tung tin đồng tiền này sắp được niêm yết trên các sàn giao dịch quốc tế, giá sẽ tăng từ 1 USD lên 100 USD vào năm 2028. Để tăng độ tin cậy, chúng dựng lên câu chuyện về một tập đoàn thương mại điện tử toàn cầu có trụ sở tại Dubai cùng đội ngũ lãnh đạo là các chuyên gia nước ngoài. Thực tế, đây chỉ là vỏ bọc để huy động tiền từ người dân trên cả nước.
WorldMall.app cũng không phải trường hợp cá biệt. Trước đó, Paynet Coin từng bị xác định hoạt động theo mô hình đa cấp với số tiền giao dịch lên tới hàng trăm triệu USD. Đường dây Wingstep – Naga Kingdom cũng bị triệt phá sau khi lôi kéo hơn 3.000 người tham gia và chiếm đoạt gần 200 tỉ đồng. Điều đáng chú ý là sau mỗi lần một mô hình sụp đổ, những mô hình mới lại xuất hiện dưới tên gọi khác. Nếu trước đây là tiền ảo, coin nội bộ hay forex thì nay là blockchain, AI, staking, metaverse hoặc các “hệ sinh thái tài sản số”. Hình thức thay đổi nhưng công thức gần như giống nhau: đều cam kết lợi nhuận cao, quảng bá cơ hội đầu tư hiếm có, trả thưởng cho việc giới thiệu người mới và tạo hiệu ứng đám đông thông qua hội thảo, livestream hoặc các nhóm Telegram, Discord.
Không ít người cho rằng chỉ những người thiếu hiểu biết mới trở thành nạn nhân. Thực tế cho thấy nhiều người bị lừa là doanh nhân, người có trình độ học vấn cao hoặc từng có kinh nghiệm đầu tư. Trao đổi với Thanh Niên chiều 19.6, TS-LS Châu Huy Quang, Giám đốc điều hành Hãng luật Rajah & Tann LCT, cho biết các mô hình tiền số vẫn thu hút người tham gia vì đánh trúng nhiều yếu tố tâm lý như kỳ vọng làm giàu nhanh, tâm lý sợ bỏ lỡ cơ hội và sự thiếu hiểu biết pháp lý về tài sản số. Nhiều dự án không giới thiệu là hoạt động huy động vốn hay đầu tư tài chính mà được “đóng gói” dưới những tên gọi như mua token, mua gói thành viên, tham gia cộng đồng, khai thác công nghệ, đầu tư hệ sinh thái hoặc nhận thưởng giới thiệu. Cách gọi này khiến người tham gia dễ nhầm lẫn giữa một giao dịch công nghệ với một hoạt động đầu cơ có rủi ro cao. Việc pháp luật bắt đầu hình thành các khái niệm về tài sản số và tài sản mã hóa không đồng nghĩa với việc mọi mô hình huy động vốn, cam kết lợi nhuận bằng tiền số đều hợp pháp. Nếu tổ chức hoặc cá nhân sử dụng tài sản số để huy động tiền, cam kết lợi nhuận cố định, trả thưởng theo mô hình giới thiệu người mới hoặc sử dụng dòng tiền của người tham gia sau để chi trả cho người tham gia trước thì các giao dịch đó đã xuất hiện dấu hiệu vi phạm pháp luật.
Theo TS-LS Châu Huy Quang, nếu hợp đồng kỳ nghỉ vốn mang bản chất là quyền sử dụng dịch vụ nghỉ dưỡng thì nhiều dự án tiền số thường được bán bằng những lời hứa về lợi nhuận, hoàn vốn, tăng giá, chuyển nhượng lại hoặc tạo ra nguồn thu nhập thụ động trong tương lai. Bên cạnh đó, cả hai loại hình đều thường sử dụng kỹ thuật bán hàng áp lực cao. Người tham gia được mời đến các hội thảo, sự kiện giới thiệu dự án, liên tục nghe những câu chuyện thành công và được thuyết phục rằng đây là “cơ hội chỉ có một lần”. Trong các mô hình tiền số đa cấp, yếu tố này còn được đẩy mạnh bằng cơ chế hoa hồng, cấp bậc, điểm thưởng hoặc thu nhập từ việc giới thiệu người mới.
Bổ sung thêm, luật sư Đinh Thị Mai Phương (Đoàn luật sư TP.HCM) phân tích: Các mô hình này đều khai thác kỳ vọng lợi nhuận và tâm lý làm giàu nhanh của người tham gia. Các đơn vị thường sử dụng chiến thuật bán hàng cảm xúc, tạo cảm giác cơ hội khan hiếm và thúc ép khách hàng ra quyết định ngay lập tức. Thay vì cung cấp đầy đủ thông tin về rủi ro, họ tập trung vào những câu chuyện thành công, những khoản lợi nhuận hấp dẫn hoặc viễn cảnh đổi đời trong tương lai. Các dự án có dấu hiệu rủi ro thường sở hữu nhiều đặc điểm giống nhau như cam kết lợi nhuận cao và ổn định, hoạt động theo mô hình trả thưởng nhiều tầng, thiếu minh bạch về chủ sở hữu hoặc sử dụng tài khoản cá nhân để nhận tiền từ nhà đầu tư.
Từ góc độ kinh tế, bà Huỳnh Thị Mỹ Nương, chuyên gia kinh tế và phát triển bền vững, nhận định: Nhiều người tham gia thực chất vẫn nhận thức được rủi ro nhưng tin rằng mình có thể rút ra trước khi hệ thống sụp đổ. Đó cũng là lý do khiến những mô hình này liên tục có người mới dù đã có rất nhiều bài học đắt giá trong quá khứ.
Các chuyên gia khuyến cáo người dân cần đặc biệt cảnh giác với những dự án hứa hẹn lợi nhuận cao, lợi nhuận cố định hoặc quảng cáo “không có rủi ro”. TS-LS Châu Huy Quang khuyến cáo: Người dân cần kiểm tra kỹ thông tin pháp lý của dự án, yêu cầu toàn bộ cam kết về lợi nhuận, mua lại, chuyển nhượng, bảo đảm vốn và điều kiện rút tiền phải được ghi nhận bằng văn bản. Đồng thời, cần lưu giữ đầy đủ tài liệu tư vấn, tin nhắn, email, hợp đồng, sao kê chuyển tiền, thông tin ví điện tử hoặc ví tài sản số để làm chứng cứ trong quá trình giao dịch. Nếu phát hiện dấu hiệu bị lừa đảo, người tham gia cần nhanh chóng trình báo cơ quan công an thay vì tiếp tục nạp thêm tiền hoặc tin vào những cam kết thiếu căn cứ.
Tin Gốc: Thanh Niên
