Sáng 17/4, ông Dương Văn Bảy có mặt sớm tại trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia TP HCM, sau khi vượt hơn 200 km từ An Giang. Suốt 6 năm qua, ông không nhớ nổi mình đã bao nhiêu lần ngược xuôi trên cung đường này.
Nhưng hôm nay rất khác, ông khoác lên mình bộ lễ phục, trở thành tân cử nhân ngành Việt Nam học với tấm bằng loại Khá.
“Tôi mừng quá, đêm trước ngủ không được, cứ đi lại suốt trong nhà”, ông Bảy chia sẻ.
Vốn yêu thích văn chương, mê đọc sách từ nhỏ nhưng vì gia cảnh khó khăn và lập gia đình sớm, ông Bảy đành gác lại ước mơ học tập. Suốt thời trai trẻ, ông làm nông, rồi chuyển sang làm thợ may ở thị trấn Núi Sập, Thoại Sơn, An Giang. Ông sau đó còn làm thêm nhiều việc, chăm lo con nhỏ để vợ yên tâm lên TP HCM học trường Đại học Tài chính – Kế toán.
Vợ ông tốt nghiệp trở về quê vào đầu những năm 1990, được nhận vào làm ở một cơ quan nhà nước. Lúc này, gia đình bớt lo cái ăn cái mặc, ông Bảy lại lần lượt đưa hai con gái ra thị xã Long Xuyên theo học ở trường chuyên Thoại Ngọc Hầu.
Khi các con trưởng thành, ông Bảy bỏ nghề may, quay lại học bổ túc cấp 3. Hoàn thành chương trình nhưng ba lần thi tốt nghiệp đều trượt vì bị điểm liệt môn Toán, ông gác lại chuyện học hành một lần nữa. Đến năm 2019, một người bạn động viên ông đăng ký ôn thi tốt nghiệp THPT ở một trung tâm giáo dục nghề nghiệp – giáo dục thường xuyên. Năm 2020, ông đỗ tốt nghiệp ở tuổi 59, sau gần 20 năm lỡ hẹn.
Trong niềm phấn khích, ông đăng ký vào ngành Việt Nam học, trường Đại học An Giang, hệ chính quy tập trung, cách nhà chừng 30 km.
“Tôi đăng ký vì thích tìm hiểu về văn hóa và sử liệu Việt Nam chứ không biết chương trình học ra sao, sinh hoạt thế nào”, ông Bảy kể. Khi biết phải đến lớp toàn thời gian, cùng nhiều hoạt động rèn luyện, đoàn thể, ông đành dừng lại.
Nghe lời khuyên của con gái, ông đăng ký vào ngành Việt Nam học, trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, với hình thức đào tạo từ xa. Đây là ngành học tập trung vào văn hóa, ngôn ngữ, lịch sử Việt Nam – phù hợp với sở thích của ông.
Thử thách đến với sinh viên U70 ngay từ học kỳ đầu, khi toàn bộ hoạt động đều diễn ra online, do ảnh hưởng của Covid-19. Vốn ít tiếp xúc với máy vi tính, những buổi học online đầu tiên qua Zoom khiến ông áp lực.
“Ban đầu tôi chán lắm, tưởng tượng học đại học được gặp bạn bè, thầy cô, biết giảng đường ra sao, ngờ đâu chỉ ôm cái máy tính”, ông nhớ lại. “Mà tôi đâu có biết dùng ra sao, gõ bàn phím như mổ cò, nhấp chuột cũng không biết”.
Cũng vì thế, ông Bảy trượt 3 môn đầu. Ông làm bài trên hệ thống, nhưng không biết cách gửi nên giảng viên không nhận được bài, đành học lại.
Mãi đến năm 2022, ông Bảy mới được gặp bạn bè, thầy cô trực tiếp. Khoảng 2-3 tháng, ông lại bắt xe lên TP HCM dự thi tập trung. Sinh viên U70 còn nhớ lần thi đầu tiên căng thẳng đến choáng váng mặt mày. Ra khỏi phòng thi, ông đến góc hành lang khuất, tựa vào tường để lấy lại tinh thần “vì sợ bạn cùng lớp cười”.
Là sinh viên lớn tuổi nhất lớp nhưng hễ có bài tập nhóm, ông Bảy lăn xả, hết mình cùng bạn học, nhờ đó biết thế nào là “chạy deadline”. Không thạo công nghệ, mỗi lần thuyết trình nhóm, ông viết tay nội dung, chụp lại gửi cho bạn cùng lớp chỉnh sửa thành bản trình chiếu.
“Tôi không ngần ngại việc gì, chỉ sợ là gánh nặng của các bạn chung nhóm. May mắn các em, cháu hỗ trợ rất nhiệt tình, vui vẻ”, ông nói.
Song song, ông Bảy được một thầy giáo gần nhà kèm môn tiếng Anh, từ vỡ lòng. Sau những giờ học online, ông lại cắp sách đến nhà thầy, ngồi học cùng học sinh.
Hoàn thành chương trình đại học giữa năm ngoái, ông Bảy miệt mài ôn luyện tiếng Anh để thi lấy chứng chỉ B1 – chuẩn đầu ra ngoại ngữ của trường. Trước đây, ông hay sưu tầm các tác phẩm văn học kinh điển, cả bản tiếng Anh lẫn tiếng Việt. Rảnh rỗi, ông lại lấy sách ra đọc rồi tra từng từ để ghép nghĩa nên nghĩ vốn từ vựng và kỹ năng đọc ổn. Nhưng ở lần thi đầu tiên, ông trượt vì không kịp làm bài thi viết và nghe trên máy vi tính.
Được bạn bè cùng lớp khuyên tìm giáo viên kèm riêng, ông mò mẫm trên mạng và tìm được một cô giáo dạy ở Cần Thơ. Cô giáo định từ chối vì học viên lớn tuổi, học online khó tiếp thu nhưng ông Bảy dành cả ngày thuyết phục. Ông chấp nhận học ca 0h vì cô chỉ trống mỗi khung giờ này. Thời lượng mỗi buổi là một tiếng nhưng đa phần kéo dài hơn, nhiều hôm gần 2h, ông mới đi ngủ. Ròng rã ôn suốt một tháng trời, ông Bảy thi đỗ chứng chỉ B1 hồi tháng 12 năm ngoái để làm thủ tục xét tốt nghiệp.
Ông Bảy nói phấn khởi khi sự ham học của mình truyền cảm hứng cho con cháu. Ông kể lần lên TP HCM thi chứng chỉ tiếng Anh, khi đang ở nhà con gái ôn bài, hai cháu gái cũng tự động lấy sách vở ra ngồi học cạnh ông ngoại.
“Ở tuổi này, tôi học không phải vì bằng cấp. Tôi học để bù lại quãng đời tuổi trẻ vì hoàn cảnh mà lỡ cơ hội được đến trường”, ông Bảy nói. “Học tập là niềm vui, là để mở mang đầu óc, quen biết nhiều bạn trẻ, tư duy theo một cách mới”.
TS Nguyễn Thị Quốc Minh, trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, từng giảng dạy lớp của ông Bảy nói tuy nhà xa, tuổi tác đã lớn, nhưng ông Bảy tham gia mọi buổi học, nghiêm túc và tích cực phát biểu. Nữ giảng viên ấn tượng nhất là cách ông vượt qua môn Ngoại ngữ và Tin học – là điều kiện bắt buộc để được cấp bằng.
“Tôi thật sự rất nể trọng, khâm phục. Đây là tấm gương sáng về tinh thần học tập, cần được lan tỏa”, TS Minh nói.
Tấm bằng cử nhân mở ra chân trời mới với cử nhân U70. Ông Bảy cho biết vợ và các con khuyến khích học lên thạc sĩ. Nhưng trước mắt, ông đặt mục tiêu rèn tiếng Anh thật tốt để đọc các tác phẩm văn học nước ngoài bằng ngôn ngữ gốc.
“Việc học là cả đời, không có cách này thì sẽ con đường khác, đã đam mê, dấn thân thì ít ai muốn dừng lại”, ông Bảy nói.
Tại Trường đại học Văn Hiến, điểm sàn xét tuyển là 15 điểm theo kết quả điểm thi tốt nghiệp THPT 2026. Với các hình thức xét học bạ THPT, điểm sàn 18.
Còn với phương thức xét điểm thi đánh giá năng lực Đại học Quốc gia TP.HCM, thí sinh đạt từ 600 điểm có thể nộp hồ sơ xét tuyển vào tất cả các ngành đào tạo (trừ các ngành đặc thù và có môn năng khiếu như điều dưỡng, piano, thanh nhạc).
Đối với các ngành luật, luật kinh tế và điều dưỡng sẽ áp dụng mức điểm sàn theo quy định ngưỡng đảm bảo chất lượng đầu vào do Bộ Giáo dục và Đào tạo công bố.
Thí sinh có cơ hội nhận học bổng 'Tinh hoa Văn Hiến' với mức hỗ trợ 20% - 80% học phí toàn khóa. Học bổng được trao cho những thí sinh lựa chọn Văn Hiến là nguyện vọng 1 và có kết quả trúng tuyển cao theo các phương thức xét tuyển của trường.
Tại Trường đại học Hùng Vương TP.HCM, điểm sàn xét tuyển cũng từ 15 điểm từ kết quả thi tốt nghiệp THPT. Còn với xét kết quả học bạ THPT là 18 điểm, xét kết quả kỳ thi đánh giá năng lực Đại học Quốc gia TP.HCM từ 600 điểm.
Riêng nhóm ngành luật và tâm lý, trường sẽ cập nhật và công bố ngưỡng đảm bảo chất lượng đầu vào ngay sau khi Bộ Giáo dục và Đào tạo công bố điểm sàn đối với các ngành đào tạo giáo viên và sức khỏe, luật dự kiến vào ngày 8-7.
Trường triển khai quỹ học bổng trị giá 75 tỉ đồng dành cho tân sinh viên năm 2026. Trong đó học bổng tài năng hỗ trợ 100% học phí toàn khóa cho thí sinh có thành tích nổi bật trong học tập, nghiên cứu khoa học, văn hóa, nghệ thuật, thể thao hoặc khởi nghiệp sáng tạo.
Học bổng 'Hào khí Hùng Vương' hỗ trợ đến 80% học phí học kỳ I. Còn học bổng ngành tiên phong giảm 50% học phí năm học đầu tiên đối với các ngành đào tạo đặc biệt...
Nhiều năm qua, điểm thi tốt nghiệp THPT, học bạ THPT là hai phương thức xét tuyển chủ yếu của các trường đại học, chiếm phần lớn số lượng thí sinh nhập học.
Trong khi đó, các kỳ thi riêng ngày càng được mở rộng từ đánh giá năng lực, đánh giá tư duy, đánh giá năng lực chuyên biệt, thi đầu vào đại học trên máy tính (V-SAT) với số lượng thí sinh ngày càng tăng.
Ngoài ra, phương thức xét tuyển kết hợp nhiều thành phần điểm khác nhau cũng được nhiều trường áp dụng trong vài năm gần đây. Điều này khiến thí sinh trúng tuyển và nhập học bằng điểm học bạ, điểm thi tốt nghiệp THPT giảm.
Tỉ lệ thí sinh nhập học 3 phương thức như sau:
Thống kê 4 năm qua của Bộ Giáo dục và Đào tạo cho thấy năm 2022, tỉ lệ thí sinh nhập học bằng phương thức điểm thi tốt nghiệp THPT và học bạ đều rất cao, còn tỉ lệ nhập học bằng các kỳ thi riêng chiếm một tỉ lệ rất nhỏ.
Bên cạnh đó, tỉ lệ thí sinh nhập học bằng điểm thi tốt nghiệp THPT tăng giảm theo từng năm, loanh quanh mức 50%. Tỉ lệ phương thức học bạ có xu hướng giảm dần, so với năm 2022, tỉ lệ năm 2025 giảm đến 7%.
Trước đây, Bộ Giáo dục và Đào tạo quy định điểm học bạ trung bình 3 môn trong tổ hợp xét tuyển tối thiểu 18 nhưng nhiều năm qua đã bỏ quy định này.
Việc xét học bạ nhiều năm trước đây chỉ có các trường đại học ngoài công lập thực hiện nhưng gần đây nhiều trường công lập sử dụng phương thức xét tuyển này. Một số trường sử dụng điểm học bạ cho phương thức xét tuyển tổng hợp.
Năm 2025 đánh dấu lần đầu tiên Bộ Giáo dục và Đào tạo công bố bảng so sánh tương quan giữa kết quả thi tốt nghiệp THPT 12 môn thi và điểm học bạ của học sinh ở 3 năm học THPT trên cả nước.
Theo thống kê, điểm trung bình học bạ cao hơn 0,12 - 2,26 điểm so với điểm thi tốt nghiệp THPT.
Công nghệ công nghiệp là môn có độ lệch điểm lớn nhất với điểm học bạ trung bình 8,05 so với trung bình 5,79 điểm thi tốt nghiệp THPT, lệch 2,26 điểm.
Kế tiếp là môn toán với điểm trung bình học bạ 3 năm THPT là 7,03, trong khi điểm trung bình thi tốt nghiệp môn toán là 4,78 (thấp hơn điểm trung bình học bạ 2,25 điểm). Môn tiếng Anh lệch 1,57 điểm.
Trái ngược với sự tăng giảm của hai phương thức trên, tỉ lệ của phương thức xét tuyển điểm kỳ thi riêng tăng dần đều trong 4 năm qua.
So với năm 2022, tỉ lệ năm 2025 tăng gần 4 lần. Điều này có thể lý giải bởi số lượng kỳ thi, quy mô tổ chức và chỉ tiêu xét tuyển cho phương thức này ngày càng tăng.
Nếu như trước đây chỉ có một số đại học tổ chức thi đánh giá năng lực, đánh giá tư duy thì vài năm gần đây, có thêm các trường sư phạm tổ chức kỳ thi đầu vào. Chỉ tiêu cho các kỳ thi riêng cũng tăng lên, nhiều trường sử dụng kết quả để xét tuyển hơn.
Chỉ xét riêng kỳ thi đánh giá năng lực do Đại học Quốc gia TP.HCM tổ chức, số lượng thí sinh đã vượt quá 100.000. Kỳ thi đánh giá năng lực đợt 1 năm 2026 của đại học này ghi nhận số lượng thí sinh dự thi cao kỷ lục với hơn 135.000 thí sinh.
Kỳ thi đầu vào đại học trên máy tính (V-SAT) chỉ có khoảng 6 trường tổ chức thi và sử dụng kết quả xét tuyển với chỉ tiêu hạn chế. Đến năm 2025 kỳ thi này có khoảng 20 trường tổ chức với số chỉ tiêu tăng lên rất nhiều.
Chủ tịch UBND xã Hòa Vang (TP. Đà Nẵng) Lê Phú Nguyện cho biết trước khi ban hành quy định tạm thời về quản lý việc sử dụng điện thoại, mạng xã hội và hỗ trợ chuyển đổi số an toàn đối với học sinh dưới 16 tuổi, áp dụng từ năm học 2026-2027, chính quyền địa phương này đã khảo sát 2.707 phụ huynh ở xã Hòa Vang. Đã có 79,2% cho rằng điện thoại và mạng xã hội ảnh hưởng nghiêm trọng đến việc học tập, rèn luyện của học sinh; 95,5% đánh giá cần có giải pháp quản lý, hạn chế sử dụng đối với học sinh dưới 16 tuổi.
Theo quy định tạm thời này, nhà trường không cấm tuyệt đối việc sử dụng điện thoại, mạng xã hội mà quản lý về thời gian, nội dung và mục đích sử dụng, bảo đảm phục vụ học tập và sự phát triển toàn diện của học sinh. Cụ thể, học sinh phải nộp lại điện thoại cho giáo viên chủ nhiệm trước giờ học và nhận lại sau khi tan trường. Các em được khuyến khích dành thời gian đọc sách, tham gia hoạt động thể chất và tránh bị lôi kéo vào các hội nhóm bạo lực trên mạng xã hội.
Đại đa số giáo viên, phụ huynh học sinh cho rằng, việc ban hành quy định như trên là cần thiết, tạo thêm cơ sở để nhà trường quản lý học sinh hiệu quả hơn.
PGS-TS Ninh Thị Kim Thoa, Trường ĐH Khoa học xã hội và nhân văn (ĐH Quốc gia TP.HCM), cũng cho rằng, việc áp dụng quy định này sẽ tạo ra môi trường học tập thuần túy. Bên cạnh đó giúp tái kết nối không gian giảng đường và gia đình, góp phần bảo vệ trẻ em trên không gian mạng.
Cũng theo PGS-TS Ninh Thị Kim Thoa, để quy định này đạt hiệu quả cần có sự đồng hành giữa nhà trường, gia đình và xã hội
Dưới góc độ tâm lý học, TS Lê Phương Hoa, giảng viên khoa Tâm lý học, Trường ĐH Thái Nguyên cho rằng, trẻ vị thành niên đang ở giai đoạn khủng hoảng hoán vị bản sắc. Các em cần tương tác thực tế để định hình cái tôi. Việc dùng điện thoại thông minh bất kể thời gian nào sẽ để lại một số hậu quả.
Thứ nhất, đối với học tập: Điện thoại huấn luyện não bộ trẻ quen nhận dopamine (hoocmon hạnh phúc) từ các kích thích ngắn, nhanh (video vài chục giây, thông báo liên tục). Khi quay lại với bài học vốn là kích thích tĩnh và chậm não, trẻ sẽ phản kháng, rơi vào trạng thái chán nản, bứt rứt và mất hoàn toàn khả năng đọc sâu hay tư duy phản biện.
Cơ chế vừa học vừa lướt điện thoại buộc não phải liên tục chuyển đổi trạng thái tập trung. Điều này khiến thông tin thu nạp bị đứt gãy, manh mún, không thể chuyển hóa và lưu trữ vào trí nhớ dài hạn. Dùng điện thoại sát giờ ngủ làm mất chu kỳ ngủ sâu, trẻ thức dậy với bộ não mệt mỏi, giảm 30-40% khả năng tiếp thu bài mới vào ngày hôm sau.
Thứ hai, trẻ bị suy giảm trí tuệ cảm xúc (EQ): Việc giao tiếp qua màn hình điện thoại khiến trẻ bị ngắt kết nối hoàn toàn với các tín hiệu phi ngôn ngữ (ánh mắt, tông giọng, cử chỉ, biểu cảm khuôn mặt). Việc dùng điện thoại vô điều kiện sẽ cướp đi thời gian vui chơi thực tế – nơi trẻ học cách thỏa hiệp, giải quyết xung đột và đồng cảm. Hậu quả là trẻ phát triển một nhân cách thiếu nhạy cảm xã hội, khó thấu cảm với người khác.
Thứ ba, khi liên tục nhìn thấy những hình ảnh hoàn hảo được lọc lựa trên mạng, trẻ dễ rơi vào bẫy so sánh xã hội, dẫn đến lòng tự trọng thấp, bất an về ngoại hình và lo âu kéo dài.
Thứ tư, việc tiếp xúc không kiểm soát với các nội dung độc hại, bạo lực hoặc các hội nhóm kích động trên mạng xã hội dễ khiến trẻ dần bình thường hóa các hành vi bạo lực, coi đó là cách giải quyết xung đột chấp nhận được. Khi những ức chế trên mạng tích tụ (ví dụ: bị bóc phốt, bị cô lập trực tuyến), chúng sẽ dễ dàng chuyển hóa thành bạo lực thể xác tại trường học như một cách để giải tỏa và khẳng định quyền lực.
Còn theo PGS-TS Ninh Thị Kim Thoa, việc sử dụng điện thoại liên tục làm giảm khả năng tập trung, phân tán tư tưởng trong giờ học. Học sinh dễ sa vào việc gian lận, lười suy nghĩ do phụ thuộc vào các công cụ giải bài tập trên mạng, dẫn đến hổng kiến thức căn bản và giảm sút kết quả học tập. Từ đó tác động tiêu cực đến sức khỏe và cuộc sống, lệch lạc về văn hóa và nhận thức…
Các chuyên gia, quản lý giáo dục cho rằng, thời gian tới mô hình của xã Hòa Vang (Đà Nẵng) cần được các cấp có thẩm quyền nghiên cứu, áp dụng, nhân rộng đại trà trên quy mô toàn quốc. Tuy nhiên, đây là vấn đề mới, khó trong bối cảnh các cơ sở pháp lý và hàng rào kỹ thuật bảo vệ trẻ em trên môi trường mạng vẫn đang tiếp tục được hoàn thiện.
Theo PGS-TS Ninh Thị Kim Thoa, Bộ Giáo dục và Đào tạo cần phối hợp với các ban ngành, địa phương đưa ra một khung quy định chung, mang tính định hướng, làm cơ sở pháp lý cho các tỉnh thành và trường học áp dụng tùy theo đặc thù địa phương.
PGS-TS Ninh Thị Kim Thoa cũng đề nghị cần xây dựng quy trình đồng bộ tại trường học. Theo đó, các trường cần chuẩn bị hạ tầng quản lý (như tủ đựng điện thoại có khóa, đánh số theo số thứ tự học sinh) và quy định rõ ràng trách nhiệm của giáo viên chủ nhiệm trong việc thu - trả điện thoại để tránh thất lạc, hư hỏng…
Tiến hành khảo sát và thí điểm từng bước, không áp đặt cơ học mà cần có giai đoạn khảo sát thực trạng từng vùng miền (đô thị, nông thôn, miền núi). Đồng thời, nên thí điểm tại một số trường học, xã, phường đại diện trước khi nhân rộng ra toàn tỉnh và cả nước.
