Trao đổi với Tuổi Trẻ, nhiều đại biểu Quốc hội, chuyên gia bày tỏ đồng tình với đề xuất hình phạt bổ sung lao động công ích vào dự thảo Bộ luật Hình sự sửa đổi của Bộ Công an.
Ông Nguyễn Văn Thanh, nguyên Chủ tịch Hiệp hội Vận tải ô tô Việt Nam, nêu rõ hiện nhiều nước đã áp dụng hình thức xử lý này. Ông đánh giá nếu áp dụng hình thức phạt bổ sung này sẽ rất tốt, có ý nghĩa giáo dục cao đối với xã hội, đặc biệt với những người vi phạm.
Ông nhấn mạnh điểm khác biệt cơ bản của lao động công ích so với phạt tiền là đòi hỏi người vi phạm phải xuất hiện tại không gian công cộng, thực hiện các công việc như quét đường, dọn rác, trồng cây… dưới sự quan sát của cộng đồng.
Ông cũng nhìn nhận mục tiêu của hình phạt này không phải để “làm mất thể diện” mà để những người vi phạm nhận thức được rằng hành vi cá nhân không chỉ ảnh hưởng đến bản thân mà còn tác động đến nhiều người xung quanh.
Quan trọng hơn, lao động công ích tạo ra trải nghiệm trực tiếp giúp người vi phạm hiểu rõ hậu quả hành động của mình. Song, ông cũng chỉ rõ việc đưa vào thực thi phải quy định rõ vi phạm ở mức nào sẽ bị phạt lao động công ích, nghĩa là phạt ai, ai phạt. Những điểm này phải quy định rõ.
Theo nghiên cứu, đây là một hình phạt tương đối phổ biến trong pháp luật hình sự của các nước trên thế giới như: Mỹ, Nga, các nước EU…
Việc áp dụng hình phạt này giúp đa dạng hình phạt trong hệ thống hình phạt của Bộ luật Hình sự. Đồng thời có ý nghĩa giáo dục, phục hồi và phòng ngừa tái phạm, khắc phục hạn chế của hình phạt tiền, giúp giảm áp lực cho hệ thống giam giữ và chi phí xã hội của việc chấp hành án tù…
Đại biểu Phạm Văn Hòa, thành viên Ủy ban Pháp luật và Tư pháp, bày tỏ đồng tình với đề xuất hình phạt lao động công ích bổ sung vào Bộ luật Hình sự để áp dụng trong nhiều hành vi vi phạm chứ không bó hẹp trong lĩnh vực nào.
Tuy nhiên ông cho rằng nếu bổ sung, cần quy định rõ lao động công ích là gì, phạm vi, nguyên tắc áp dụng, quy trình thực hiện, thời gian tối thiểu, tối đa, đối tượng nào được miễn (người già, phụ nữ mang thai…).
Cũng cần có các văn bản hướng dẫn để xác định cụ thể trường hợp nào áp dụng phạt lao động công ích, thời gian bao lâu…
Ông nhấn mạnh cần xây dựng quy trình thực hiện, giám sát lao động công ích thật chặt chẽ và quy định rõ cá nhân, tổ chức nào có thẩm quyền áp dụng, đơn vị nào sẽ triển khai, kiểm soát, đánh giá việc thực hiện.
Đồng thời, cần có địa chỉ trách nhiệm cụ thể trong từng khâu, từng bước, tránh chuyện chung không ai lo.
Ông Khương Kim Tạo, nguyên Phó chánh Văn phòng Ủy ban An toàn giao thông quốc gia, cho rằng với hình phạt tiền, người vi phạm chỉ cần nộp phạt là hoàn thành hay hình phạt bổ sung trừ điểm bằng lái với vi phạm giao thông thì tùy theo hành vi vi phạm sẽ bị trừ số điểm nhất định.
Còn với hình phạt lao động công ích sẽ phức tạp hơn, đòi hỏi tổ chức thực hiện, giám sát và nghiệm thu, đánh giá kết quả. Do vậy cần phải có một bộ phận chuyên trách để thực hiện.
Từ đó ông Tạo kiến nghị xem xét phạm vi của hình phạt bổ sung lao động công ích sao cho hợp lý, chẳng hạn chỉ nên áp dụng với các lỗi nghiêm trọng và tái phạm nhiều lần trong vi phạm giao thông hay trong một số hành vi khác.
Các hình thức của hình phạt bổ sung lao động công ích cũng cần tính toán, quy định phù hợp với từng trường hợp, hành vi vi phạm như quét rác, dọn dẹp khu vực công cộng, trồng cây…
Đồng thời cần có nghiên cứu, đánh giá kỹ càng, đảm bảo vấn đề quyền con người trong quy định này.
Tại bản góp ý, Viện KSND tối cao và Bộ Tư pháp đề nghị cần làm rõ “lao động công ích” để bảo đảm phân biệt với biện pháp “lao động phục vụ cộng đồng” đang được quy định tại Bộ luật Hình sự hiện hành.
Đồng thời phải có đánh giá về việc áp dụng biện pháp “lao động phục vụ cộng đồng” trong thời gian qua để xác định hiệu quả trong thực tiễn. Từ đó có cơ sở để đề xuất bổ sung biện pháp mới nêu trên.
Còn Văn phòng Chủ tịch nước cho rằng các biện pháp mới như lao động công ích, giám sát điện tử cần được nghiên cứu kỹ về điều kiện thực hiện, hạ tầng và cơ chế bảo vệ quyền con người. Vì vậy Bộ luật Hình sự chỉ nên quy định khung nguyên tắc.
Giải trình nội dung này, Bộ Công an cho hay theo quy định hiện hành, lao động phục vụ cộng đồng chỉ là nghĩa vụ phát sinh trong quá trình chấp hành hình phạt cải tạo không giam giữ, áp dụng đối với người bị phạt cải tạo không giam giữ không có việc làm hoặc bị mất việc làm.
Đây không phải là hình phạt độc lập và cũng không phải là hình phạt bổ sung. Trong khi đó, lao động công ích được nghiên cứu theo hướng là một hình phạt bổ sung, có vị trí độc lập trong hệ thống hình phạt, nhằm tăng cường chính sách xử lý không tước tự do, giáo dục, cải tạo người phạm tội, khắc phục hậu quả và bù đắp lợi ích cho cộng đồng.
Tiếp thu ý kiến, cơ quan chủ trì soạn thảo sẽ thiết kế chặt chẽ quy định về hình phạt này gồm điều kiện áp dụng, loại công việc, thời lượng lao động, đối tượng không áp dụng… bảo đảm không chồng lấn với quy định về biện pháp “lao động phục vụ cộng đồng” đang được quy định tại Bộ luật Hình sự hiện hành.
Theo Cổng thông tin điện tử Công an tỉnh Phú Thọ, trong quá trình tuần tra, kiểm soát địa bàn, lực lượng Công an xã Bình Tuyền đã kịp thời phát hiện, bắt giữ một đối tượng có hành vi trộm cắp tài sản là trâu của người dân.
Cụ thể, hồi 11h10 ngày 11/6, Tổ công tác Công an xã Bình Tuyền thực hiện nhiệm vụ tuần tra trên địa bàn thì phát hiện xe ô tô tải nhãn hiệu Hyundai màu xanh, biển kiểm soát 88C-297.xx đang dừng tại bãi đất trống gần Tỉnh lộ 310B thuộc thôn Thống Nhất, xã Bình Tuyền, tỉnh Phú Thọ, có biểu hiện nghi vấn.
Tiến hành kiểm tra, lực lượng công an phát hiện N.V.T. (SN 1982, trú tại xã Tân Thành, tỉnh Thái Nguyên) đang dắt một con trâu đực màu đen, nặng khoảng 500kg lên thùng xe tải nên đã lập biên bản sự việc và đưa đối tượng về trụ sở để làm việc.
Tại cơ quan công an, N.V.T. khai nhận đã lợi dụng việc đàn trâu không có người trông coi để thực hiện hành vi trộm cắp 1 con trâu đực trưởng thành và 3 con trâu con tại thôn Thống Nhất, xã Bình Tuyền.
Qua xác minh, N.V.T. là đối tượng có nhiều tiền án, trong đó có 3 tiền án về tội trộm cắp tài sản là trâu, bò và 1 tiền án về tội vi phạm quy định về phòng cháy, chữa cháy.
Cùng ngày 11/6, Cơ quan CSĐT Công an tỉnh Phú Thọ đã ra lệnh giữ người trong trường hợp khẩn cấp, lệnh bắt người bị giữ trong trường hợp khẩn cấp và quyết định tạm giữ đối với N.V.T. để điều tra về hành vi trộm cắp tài sản.
Năm 2020, Lê Đăng Liêu, 41 tuổi; Lê Văn Hùng, 43 tuổi, cùng trú xã Thạch Hà và Bùi Đình Dũng, 38 tuổi, trú phường Thành Sen, góp vốn mua lại Công ty cổ phần Hathaco và toàn bộ thiết bị của Phòng thí nghiệm chuyên cơ học đất và kiểm định chất lượng công trình LAS-XD 909 với số tiền 900 triệu đồng. Hathaco được nhà chức trách cấp giấy chứng nhận đủ điều kiện hoạt động thí nghiệm chuyên ngành xây dựng, kèm theo danh mục các phép thử của phòng thí nghiệm để thực hiện các gói thầu thí nghiệm vật liệu xây dựng.
Công ty có 5 người, Liêu là giám đốc điều hành mọi hoạt động, trực tiếp đi hiện trường tổ chức thí nghiệm và kiểm tra kết quả đối với các thí nghiệm thuộc thẩm quyền. Hùng là Trưởng phòng thí nghiệm và Dũng là thí nghiệm viên phụ trách thực hiện các thí nghiệm, chịu trách nhiệm ở mảng này. Những người đứng đầu hưởng lợi nhuận theo kết quả sản xuất, kinh doanh hàng năm. Doanh nghiệp thuê hai nữ kế toán và thủ quỹ, trả lương tháng, phụ trách việc kê khai, quyết toán thuế, xuất hóa đơn, văn thư lưu trữ.
Theo nhà chức trách, thời gian đầu Hathaco nhận các gói thầu thí nghiệm đã thực hiện theo quy trình chuyên môn. Tuy nhiên, sau đó số lượng gói thầu ít, giá trị thí nghiệm thấp, khiến doanh nghiệp gặp khó khăn, họ bắt đầu nghĩ cách "làm dối".
Năm 2024, Nguyễn Duy Mạnh - người hành nghề thí nghiệm vật liệu xây dựng trên địa bàn - đặt vấn đề "mượn" pháp nhân Công ty Hathaco và Phòng thí nghiệm LAS-XD 909 để hợp thức hóa các gói thầu do mình nhận. Liêu, Hùng, Dũng đồng ý, thống nhất đối với nhiều công trình không tiến hành lấy mẫu và làm thí nghiệm thực tế mà chỉ lập phiếu kết quả thí nghiệm trên máy tính, thể hiện các chỉ tiêu đạt yêu cầu để hoàn thiện hồ sơ cho nhà thầu. Tiền thu từ các hợp đồng được chia theo tỷ lệ 70% cho Mạnh, 30% về công ty.
Theo đó, Mạnh đóng vai trò trung gian, trực tiếp liên hệ với các nhà thầu đang thi công để nhận các gói thầu thí nghiệm vật liệu xây dựng. Sau khi nhận được danh mục yêu cầu thí nghiệm từ phía nhà thầu, Mạnh chuyển các thông tin như tên công trình, hạng mục, loại vật liệu, chỉ tiêu kỹ thuật, thời gian lấy mẫu... cho Hathaco.
Từ thông tin do Mạnh cung cấp, Dũng lập các phiếu kết quả thí nghiệm trên máy tính mà không tiến hành bất kỳ hoạt động lấy mẫu hay thí nghiệm thực tế nào. Khi tạo số liệu, Dũng dựa vào giới hạn tiêu chuẩn, khoảng chấp nhận của từng chỉ tiêu để đặt mức kết quả "đạt", sử dụng các hàm trong Excel nhằm sinh ra các giá trị không trùng lặp, có dạng "hợp lý" và phù hợp với định dạng của biểu mẫu kết quả thí nghiệm.
Quá trình đó Dũng còn thực hiện thủ đoạn liên kết số liệu theo chuỗi kỹ thuật, lập khống trước các kết quả vật liệu đầu vào, sau đó sử dụng các thông số này để tiếp tục lập các biểu mẫu ở bước sau như cấp phối, sản phẩm, hạng mục nghiệm thu, nhằm tạo ra sự tương quan và thống nhất giữa các kết quả thí nghiệm. Kết luận của nhà chức trách cho hay việc này giúp các phiếu kết quả nhìn bề ngoài thể hiện như số liệu phát sinh từ hoạt động thí nghiệm thực tế.
Sau khi hoàn thiện bản mềm, các phiếu kết quả được in ra, ký và đóng dấu để hợp thức hóa dưới hình thức tài liệu. Trong quá trình này, Hùng và Liêu cho phép sử dụng chữ ký mẫu của mình dưới dạng scan để gắn trực tiếp lên các phiếu kết quả.
Các hồ sơ sau đó được giao cho Mạnh, rồi từ đó chuyển tiếp đến các nhà thầu để đưa vào hồ sơ quản lý chất lượng công trình, phục vụ nghiệm thu, hoàn công và thanh quyết toán theo quy định.
Nhà chức trách cáo buộc, năm 2024-2025, Mạnh đã đứng ra liên hệ với nhiều nhà thầu để nhận hơn 30 gói thầu thí nghiệm vật liệu xây dựng dưới danh nghĩa Công ty cổ phần Hathaco/Phòng thí nghiệm LAS-XD 909. Với các công trình đã nhận, Mạnh không tổ chức lấy mẫu, niêm phong, thí nghiệm theo quy trình, mà chỉ nhận danh mục chỉ tiêu, sau đó chuyển giao cho Hathaco lập khống phiếu kết quả thí nghiệm nhằm thu lợi bất chính.
Trong năm 2024, các dự án đã thanh toán 53 triệu đồng, Mạnh được hưởng 60% (gần 32 triệu đồng). Liêu và Hùng mỗi người nhận 6 triệu đồng, riêng Dũng nhận 9 triệu đồng do là người trực tiếp lập hồ sơ.
Gần đây, qua kiểm tra một số dự án, cơ quan chức năng phát hiện dấu hiệu làm giả kết quả thí nghiệm vật liệu để hợp thức hồ sơ quản lý chất lượng, phục vụ nghiệm thu và thanh quyết toán nên lập chuyên án điều tra.
Đến nay, Cơ quan An ninh điều tra Công an tỉnh Hà Tĩnh đã khởi tố 15 người về tội Làm giả tài liệu của cơ quan, tổ chức; sử dụng tài liệu giả của cơ quan, tổ chức, theo Điều 341 Bộ luật Hình sự. Ngoài Liêu, Hùng, Dũng và Mạnh còn có nhiều bị can là lãnh đạo doanh nghiệp, cán bộ kỹ thuật và các cá nhân tham gia giám sát công trình.
Theo nhà chức trách, những người liên quan vụ án đã làm giả hàng nghìn phiếu kết quả thí nhiệm. Mỗi công trình, tùy vào quy mô, có thể lập khống từ hàng chục đến hàng trăm phiếu. Một số bị can là tư vấn giám sát khai biết kết quả thí nghiệm của Hathaco là không khách quan, song do nhận thức "công trình đang làm quy mô nhỏ nên chủ quan, cho rằng việc thí nghiệm có thực hiện hay không cũng không ảnh hưởng nhiều, đã ký xác nhận vào các biên bản lấy mẫu do công ty cấp".
Một cán bộ kỹ thuật khác thì khai chủ quan, nhận định một số vật liệu sử dụng tại công trình như xi măng, sắt thép có hồ sơ chứng nhận xuất xứ và chất lượng; các nguồn vật liệu như đất, cát, đá có nguồn gốc rõ ràng, được sử dụng phổ biến và đảm bảo chất lượng. Vì thế, dù biết các biên bản lấy mẫu trong hồ sơ thí nghiệm không phản ánh đúng việc thực hiện ngoài thực tế, nhưng vẫn ký vào tài liệu do lãnh đạo công ty chủ quản cấp để hoàn thiện hồ sơ thanh quyết toán dự án.
Cơ quan chức năng đánh giá, việc lập khống hồ sơ thí nghiệm vật liệu không chỉ nhằm trục lợi mà còn làm sai lệch quy trình quản lý chất lượng xây dựng, tiềm ẩn nguy cơ nghiêm trọng đối với an toàn công trình. Các chỉ tiêu kỹ thuật không được kiểm chứng thực tế có thể dẫn đến việc sử dụng vật liệu không đạt chuẩn, ảnh hưởng trực tiếp đến kết cấu và tuổi thọ dự án, gây hệ lụy lâu dài.
Theo nội dung vụ án, Công ty cổ phần bất động sản Phát An Gia do Hoàng Mạnh Cường là Chủ tịch hội đồng quản tri, đại diện theo pháp luật.
Từ năm 2018 - 2019, mặc dù Cường và Công ty Phát An Gia, Công ty đầu tư Phát An Gia không nộp hồ sơ xin cấp phép đầu tư xây dựng, không được các cơ quan có thẩm quyền cấp phép thành lập dự án, phân lô, tách thửa tại các dự án:
Khu dân cư Central House đường 4; Khu dân cư đường 8; Khu dân cư Long Phước (còn gọi khu dân cư 272 Long Phước - Long Thuận); Khu dân cư Võ Văn Hát; Khu dân cu Trường Lưu, Khu dân cư Gò Cát trên địa bàn quận 9, nhưng Cường đã tự đặt tên 6 dự án trên, tự lập bản vẽ phân thành 258 nền đất, diện tích từ 52 - 100m²/ nền.
Đồng thời đánh ký hiệu, số thứ tự từng nền, quảng cáo gian dối các dự án không có thật, tuyên truyền về tính quy mô trong hoạt động kinh doanh của Công ty Phát An Gia và Công ty đầu tư Phát An Gia để tạo sự tin tưởng từ khách hàng.
Sau đó Cường sử dụng pháp nhân Phát An Gia và Công ty đầu tư Phát An Gia để ký kết các hợp đồng hứa chuyển nhượng và hứa nhận chuyển nhượng, hợp đồng đặt cọc chuyển nhượng 140 nền đất với 115 khách hàng, thu 144 tỉ đồng.
Số tiền chiếm đoạt, Cường sử dụng mua đất, trả chi phí hoạt động kinh doanh của công ty, lãi vay ngân hàng, tiền vay và lãi vay của nhiều cá nhân ngoài xã hội và tiêu xài hết cho cá nhân, đến nay không còn khả năng khắc phục hậu quả.
Đối với Hoàng Thị Hồng, người đã cùng với Cường mua và đứng tên mua 6 thửa đất nông nghiệp với diện tích hơn 6.400m², và giao cho Công ty Phát An Gia để Cường làm giám đốc độc quyền bao tiêu sản phẩm, tự phân lô, bán nền và thu tiền của khách hàng, chiếm đoạt hơn 11,4 tỉ đồng.
Tương tự, Nguyễn Thị Hoa đã cùng Cường góp tiền mua và đứng tên 2 thửa đất, ký tên với vai trò là bên nhận đặt cọc 5 hợp đồng với 3 khách hàng, chiếm đoạt hơn 4,6 tỉ đồng.
Xử sơ thẩm, TAND TP.HCM tuyên phạt Cường mức án chung thân; phạt bị cáo Hồng 11 năm tù, Hoa 5 năm tù về tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản.
Về phần dân sự, tòa tuyên thu hồi các thửa đất thuộc dự án Central House Đường 4 hiện đang đứng tên bà Trần Thị Thúy Vân và đang thế chấp tại Ngân hàng VP Bank, để phát mãi tài sản đảm bảo bồi thường cho các bị hại.
Sau đó Viện KSND TP.HCM đã kháng nghị, cho rằng mức án 5 năm tù đối với bị cáo Hoa là quá nhẹ, chưa tương xứng với tính chất và mức độ hành vi phạm tội.
Về phần dân sự, liên quan đến các thửa đất tại dự án Central House Đường 4, viện kiểm sát đề nghị cấp phúc thẩm sửa án theo hướng bảo vệ quyền lợi cho Ngân hàng VPBank - bên thứ ba ngay tình đang nhận thế chấp tài sản, và buộc cá nhân liên quan nộp lại 70 tỉ đồng để đảm bảo thi hành án thay vì chỉ thu hồi quyền sử dụng đất như bản án sơ thẩm đã tuyên.
