Giữa hội trường hội thảo “Nâng chất Robusta Việt từ gốc” tại Lâm Đồng chiều 24-7, khi các chuyên gia đang nói về công nghệ, thị trường và những tiêu chuẩn quốc tế ngày càng khắt khe, một nông dân đứng lên xin phát biểu.
Ông không hỏi giá cà phê sắp tăng hay giảm. Ông nói về đất.
“Phải xem người nông dân là một doanh nghiệp. Đã kinh doanh thì phải tính đầu vào, đầu ra, ghi chép sổ sách, làm sao năm sau hiệu quả hơn năm trước” – ông nói.
Một hecta cà phê tốn bao nhiêu tiền phân bón, nước tưới, nhân công? Khoản nào giúp cây khỏe hơn, khoản nào chỉ làm chi phí phình lên? Không có sổ sách, người trồng có thể thu nhiều quả nhưng chưa chắc biết mình lời bao nhiêu.
Nhiều lần mang mẫu đất đi phân tích, người nông dân này nhận ra cây phát triển kém không phải lúc nào cũng do thiếu dinh dưỡng. Có vườn đất mất cân đối, độ pH không phù hợp, bộ rễ suy yếu nên càng bón thêm càng tốn tiền.
Ông ví đất bạc màu như người đau dạ dày, cho ăn nhiều chưa chắc đã hấp thu được. Câu chuyện từ một mảnh vườn nhỏ chạm đúng nghịch lý lớn của ngành cà phê Việt Nam. Theo Hiệp hội Cà phê – Ca cao Việt Nam, cả nước hiện có khoảng 730.000ha cà phê, trong đó Robusta chiếm tới 95%, tập trung chủ yếu tại Tây Nguyên và một số tỉnh Đông Nam Bộ.
Sản lượng hằng năm đạt khoảng 1,8-2 triệu tấn, đưa Việt Nam đứng thứ hai thế giới về sản xuất cà phê, chiếm khoảng 18% nguồn cung toàn cầu. Khoảng 1,5 triệu tấn được xuất khẩu, tương đương 43% lượng Robusta giao dịch trên thế giới.
Đằng sau những con số này là sinh kế của khoảng 600.000 hộ dân, cùng lợi thế lớn về vùng nguyên liệu tập trung và khả năng cung ứng ổn định.
Nhưng hơn 91% cà phê xuất khẩu vẫn ở dạng hạt nhân. Trong nhóm doanh nghiệp xuất khẩu cà phê rang xay, hòa tan, hơn 81% là doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài.
Việt Nam đang mạnh ở khâu trồng và bán nguyên liệu, trong khi phần giá trị lớn hơn từ chế biến sâu, xây dựng thương hiệu đến phân phối vẫn chưa nằm nhiều trong tay doanh nghiệp và nông dân trong nước.
Tại Bình Đông Farm, trang trại hơn 110ha với phần lớn diện tích trồng Robusta, câu chuyện ứng dụng công nghệ không bắt đầu bằng những phần mềm phức tạp hay màn hình dày đặc dữ liệu. Ông Nguyễn Thanh Lộc, giám đốc sản xuất Bình Đông Farm, cho biết việc đầu tiên là giữ được nước.
Trang trại xây dựng gần 25 hồ chứa, đập tràn cùng hệ thống dẫn nước để tích trữ trong mùa mưa và chủ động tưới khi nắng kéo dài. Theo ông Lộc, nguồn nước chưa được kiểm soát thì cảm biến hiện đại đến đâu cũng khó cứu được cây.
Hai năm qua, trang trại thử nghiệm thiết bị theo dõi nhiệt độ, độ ẩm, độ pH và một số chỉ số của đất. Dữ liệu được gửi về hệ thống quản lý, giúp bộ phận kỹ thuật biết khu vực nào cần tưới, nơi nào phải điều chỉnh dinh dưỡng.
Thay vì chờ đất khô mới bơm nước, thấy lá vàng mới tăng phân, người vận hành có thể can thiệp sớm và giảm dần cách chăm sóc dựa vào kinh nghiệm cảm tính.
“Giá thị trường không phải điều người nông dân quyết định được, nhưng chất lượng trong quá trình canh tác thì có thể chủ động”, ông Lộc nói.
Theo ông, chuyển một vườn cà phê truyền thống sang sản xuất chất lượng cao mất ít nhất ba năm. Cây già phải được thay dần, chồi mới được nuôi, đất được phục hồi, hệ thống nước phải được làm lại trước khi tính đến số hóa.
Công nghệ vì thế không phải chiếc đũa thần khoác lên một vườn cây cũ. Nó chỉ phát huy khi đất, nước và giống đã được xử lý từ gốc.
Ông Nguyễn Thiện Chân, chi cục phó Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật tỉnh Lâm Đồng, cho rằng công nghệ phải được thiết kế phù hợp với người sử dụng, nhất là khi lao động tại nhiều vùng cà phê đang ngày càng lớn tuổi.
Không thể yêu cầu mỗi nông dân vừa làm vườn, vừa đọc dữ liệu, phân tích đất, tính lượng nước tưới và vận hành cả một hệ thống số. Thiết bị phải đủ đơn giản để họ đóng, mở nước bằng vài thao tác. Phần tính toán nên do hợp tác xã, doanh nghiệp hoặc cán bộ kỹ thuật đảm nhiệm.
Nhưng để làm được điều này, các hộ phải liên kết thành vùng nguyên liệu. Nếu mỗi nhà trồng một giống, chăm sóc một kiểu, thu hoạch vào những thời điểm khác nhau, máy móc khó dùng chung, dữ liệu khó chuẩn hóa và chất lượng lô hàng không thể ổn định.
FTSE Russell hôm qua xác nhận chứng khoán Việt Nam chính thức được nâng hạng từ thị trường cận biên lên mới nổi thứ cấp từ ngày 21/9.
Tổ chức này cũng công bố 32 cổ phiếu đủ điều kiện vào rổ chỉ số FTSE Global All Cap. Danh sách tham khảo gồm nhiều cổ phiếu đầu ngành tài chính, nguyên vật liệu, tiêu dùng và bất động sản có xác suất cao góp mặt trong danh sách chính thức. Điểm chung của những mã này (như HPG, VCB, BID, VHM, VIC) là vốn hóa lớn, thanh khoản cao để hấp thụ dòng vốn từ tổ chức nước ngoài.
Đây là danh sách có tính chất tham khảo dựa trên dữ liệu cuối năm 2025, còn chính thức sẽ được công bố một tháng trước khi nâng hạng. Từ nay đến đó, danh sách có thể thay đổi tùy theo biến động vốn hóa, thanh khoản và tỷ lệ sở hữu nước ngoài của từng cổ phiếu.
try{try{for(const iframe of document.querySelectorAll("iframe[data-src]")){iframe.removeAttribute("sandbox");iframe.setAttribute("src",iframe.getAttribute("data-src"));}}catch(e){}}catch(e){console.log("error_replace_script",e);}
Theo ông Hoàng Nam, Giám đốc Nghiên cứu và phân tích của Công ty Chứng khoán Vietcap, chính sự chưa chắc chắn có thể kích thích dòng tiền đầu cơ vào 32 cổ phiếu bởi tâm lý "mua kỳ vọng". Dòng tiền này sẽ sớm xuất hiện và tác động mạnh đến thị giá, nhưng bản chất không ổn định. Khi kỳ vọng được phản ánh đủ vào giá hoặc thông tin bất lợi xuất hiện, dòng tiền sẵn sàng rút nhanh.
"Các quỹ chủ động nhiều khả năng để mắt tới những cổ phiếu này sớm và hành động linh hoạt, do họ không bị ràng buộc bởi lịch cơ cấu như quỹ thụ động. Tuy nhiên, đuổi theo dòng tiền đầu cơ này là một chiến lược giao dịch ngắn hạn và nhiều rủi ro", ông Nam nói.
Theo quyết định của FTSE Russell, quá trình nâng hạng chứng khoán Việt Nam gồm 4 đợt với tỷ trọng tăng dần, bắt đầu từ tháng 9 năm nay và kéo dài một năm. Khi danh sách chính thức được xác nhận, các quỹ thụ động (hay quỹ chỉ số) mới bắt đầu giải ngân vào cổ phiếu có tên.
Ông Anthony Le, Giám đốc Giao dịch chứng khoán - Khách hàng tổ chức của Công ty Chứng khoán Vietcap, nhận định lộ trình này giúp giảm tác động tức thời lên giá cổ phiếu và tránh cú sốc về thanh khoản. Bên cạnh đó, nó tạo ra dòng vốn ngoại liên tục và có thể dự đoán được trong vòng một năm. Đây là điều mà thị trường Việt Nam chưa có trong nhiều năm qua.
Đối với những cổ phiếu chưa đáp ứng tiêu chí sàng lọc của FTSE Global All Cap (theo danh sách tham khảo lẫn chính thức vào tháng 9), khả năng hưởng lợi vẫn có.
Lý giải điều này, ông Winston Lu, Tổng giám đốc Công ty cổ phần Quản lý quỹ Phú Hưng, cho rằng hiệu ứng "nước lên thuyền lên" sẽ diễn ra. Khi thông tin nâng hạng được xác nhận, dòng vốn ngoại tập trung vào cổ phiếu vốn hóa lớn sẽ kéo định giá chung của thị trường đi lên. Tâm lý nhà đầu tư nhờ đó được cải thiện, thanh khoản lan tỏa nên các cổ phiếu không nằm trong rổ chỉ số FTSE cũng tăng theo.
Ngoài ra, các quỹ chủ động do không bị ràng buộc bởi chỉ số nên có thể kiếm thêm cơ hội ở những cổ phiếu ngoài danh sách. Theo ông Lu, những cổ phiếu này sẽ lọt vào tầm ngắm của các quỹ nếu có câu chuyện tăng trưởng thuyết phục, nền tảng cơ bản tốt và quản trị minh bạch.
"Trong trường hợp đó, tác động đến giá cổ phiếu thậm chí còn tích cực và bền vững hơn so với việc chỉ được các quỹ ETF mua vào một cách cơ học", ông nhận định.
Đồng quan điểm, ông Anthony Le cho rằng dòng vốn của các quỹ chủ động sẽ đóng vai trò chủ đạo khi chứng khoán Việt Nam được nâng hạng. Khẩu vị của họ không nhất thiết trùng khớp với các quỹ thụ động. Họ thường cân nhắc nhiều hơn đến định giá và tiềm năng tăng trưởng cổ phiếu. Do đó, những cái tên ngoài danh sách của FTSE Russell vẫn có khả năng hưởng lợi gián tiếp từ quá trình nâng hạng.
Các chuyên gia cũng kỳ vọng quá trình nâng hạng có thể thúc đẩy tái định giá toàn thị trường. Theo ông Anthony Le, việc này trước hết diễn ra ở những cổ phiếu được cả quỹ chủ động và thụ động chú ý. Phần còn lại của thị trường được tái định giá nhưng có độ trễ nhất định, tương tự xu hướng luân chuyển dòng tiền theo vốn hóa và nhóm ngành trong những nhịp tăng mạnh trước đây.
Cụ thể hơn, lãnh đạo Công ty Quản lý quỹ Phú Hưng cho rằng mặt bằng giá của các mã thành phần VN30 sẽ thay đổi đầu tiên vì nhà đầu tư trong nước kỳ vọng đây là nhóm đón "sóng" nâng hạng. Theo thời gian, sự tham gia của khối ngoại tăng lên, dẫn đến mức định giá cao hơn cho toàn thị trường.
Dự báo về xu hướng thị trường thời gian tới, nhóm phân tích SSI dẫn ví dụ một số thị trường từng được nâng hạng như Qatar, UAE, Kuwait... không tăng ngay như kỳ vọng của phần đông nhà đầu tư. Mức giảm trong năm đầu tiên có nơi lên đến 15-20%. Tuy nhiên, trong trung hạn (khoảng 3 năm), đa số đều tăng 20-50%.
Theo SSI, điều này cho thấy hiệu suất thị trường chủ yếu được quyết định bởi các yếu tố nền tảng như kinh tế vĩ mô, triển vọng tăng trưởng lợi nhuận và mặt bằng định giá. Nâng hạng đóng vai trò như một động lực tăng trưởng trung hạn, thay vì tạo hiệu ứng tức thời. Xét trên những phương diện này, nhóm phân tích cho rằng Việt Nam đang vượt trội so với nhiều thị trường cùng nhóm nhờ nền tảng vĩ mô vững chắc, triển vọng lợi nhuận tích cực và định giá tương đối hấp dẫn.
Tại họp báo quý II của Bộ Tài chính, ngày 17/6, ông Trương Bá Tuấn, Phó cục trưởng Chính sách thuế, phí và lệ phí cho biết Việt Nam là nước có sản xuất ethanol - nguyên liệu dùng để phối trộn xăng sinh học E10. Sản lượng ethanol trong nước hiện không đáp ứng đủ nhu cầu sử dụng nên vẫn phải nhập khẩu. Do đó, nhà điều hành cần chính sách hỗ trợ để giảm chi phí nhập khẩu mặt hàng này.
Ông cho biết đơn vị này sẽ nghiên cứu, đánh giá lại thuế bảo vệ môi trường, tiêu thụ đặc biệt với xăng E10 và báo cáo Chính phủ, cấp có thẩm quyền xem xét, quyết định.
Trước đó, theo Nghị quyết 29 về thí điểm lộ trình sử dụng xăng E10, Chính phủ giao Bộ Tài chính nghiên cứu chính sách thuế với loại nhiên liệu này, nhằm khuyến khích tiêu dùng.
Nhiên liệu sinh học là loại xăng pha trộn giữa ethanol nhiên liệu (cồn sinh học) và xăng khoáng. Lộ trình nhiên liệu sinh học được nhà điều hành xây dựng từ nhiều năm trước. Từ 2018, Việt Nam đã bán xăng E5 RON 92 trên toàn quốc.
Tháng 8/2025, xăng E10 (90% xăng khoáng được phối trộn với 10% ethanol) được thí điểm tại một số địa phương, trước khi bán rộng rãi từ đầu tháng 6 năm nay. Trong khi đó, xăng E5 RON 92 tiếp tục được duy trì đến hết năm 2030.
Theo Luật Thuế tiêu thụ đặc biệt, xăng khoáng chịu thuế suất 10%, nhưng xăng E10 được áp mức ưu đãi thấp hơn 7%. Thuế bảo vệ môi trường cũng chỉ quy định thu với phần nhiên liệu hóa thạch cấu thành trong sản phẩm, trong khi phần ethanol sẽ được loại trừ.
Hiện các dự án sản xuất xăng sinh học, năng lượng sạch được hưởng ưu đãi về thuế nhập khẩu, sử dụng đất phi nông nghiệp và thu nhập doanh nghiệp theo chính sách khuyến khích đầu tư. Ngoài ra, để giảm chi phí sản xuất xăng E10, Bộ Tài chính gần đây đã tham mưu Chính phủ hạ thuế nhập khẩu ethanol - nguyên liệu phối trộn xăng E10 - từ 10% xuống 5%.
Ông Tuấn cho biết thêm, vừa qua Bộ đã đề xuất nhiều giải pháp về thuế để khuyến khích sử dụng nhiên liệu sinh học. Các giải pháp chủ yếu tập trung giảm chi phí sử dụng xăng E5, E10 cho người tiêu dùng và đơn vị cung ứng.
Theo báo cáo của Bộ Công Thương, từ ngày 1/6, hơn 17.000 cửa hàng xăng dầu đã chuyển sang bán xăng E10. Hiện mỗi lít xăng E10 RON 95-III là 22.060 đồng. Tính tới ngày 15/6, cả nước tiêu thụ 520 triệu lít xăng sinh học (E5, E10), trong đó xăng E10 khoảng 485 triệu lít (hơn 93%).
Hiện một nửa thương nhân đầu mối đã đầu tư hệ thống phối trộn xăng sinh học, trong đó 7 doanh nghiệp được cấp phép hoạt động, với tổng công suất khoảng 1,1 triệu m3 mỗi tháng. Cùng với Nhà máy Lọc dầu Dung Quất, năng lực sản xuất E5 và E10 cơ bản đáp ứng nhu cầu tiêu thụ trên cả nước.
Ngày 17/6, sau phiên họp chính sách kéo dài 2 ngày, Fed quyết định giữ nguyên lãi suất tham chiếu tại 3,5-3,75%. Động thái này tương tự 3 phiên họp trước đó của năm nay. Năm ngoái, cơ quan này đã giảm lãi suất 3 lần.
Dưới sự chủ trì của tân Chủ tịch Kevin Warsh, tuyên bố chính sách sau phiên họp lần này ngắn gọn hơn trước, khi chỉ nêu quyết định lãi suất và tái khẳng định mục tiêu của Fed trong việc duy trì "lượng dự trữ dồi dào trong hệ thống ngân hàng". Văn bản này không còn đề cập đến định hướng lãi suất trong tương lai.
Trong phần đánh giá nền kinh tế, quan chức Fed cho rằng "tăng trưởng năng suất và đầu tư vẫn mạnh". Dù thừa nhận lạm phát vẫn "cao hơn mục tiêu 2%", Fed cho rằng điều này một phần do "các cú sốc nguồn cung khiến giá cả tăng trong một số lĩnh vực, như năng lượng".
Các dự báo mới nhất cho thấy lạm phát giảm mạnh trong năm tới. "Ủy ban sẽ đảm bảo ổn định giá cả", tuyên bố nêu rõ.
Cuộc họp lần này của Fed diễn ra trong bối cảnh các số liệu gần đây cho thấy hoạt động tuyển dụng tại Mỹ vẫn mạnh, tỷ lệ thất nghiệp ở mức tương đối thấp là 4,3% và lạm phát cao hơn nhiều so với mục tiêu 2%. Doanh số bán lẻ tháng trước tăng gần 1% - gấp đôi dự báo, củng cố nhận định rằng sức mua của người tiêu dùng vẫn chưa suy yếu.
Đây cũng là phiên họp đầu tiên do Fed Kevin Warsh chủ trì. Ông được Tổng thống Mỹ Donald Trump đề cử hồi đầu năm và Thượng viện Mỹ phê chuẩn tháng trước.
Nhà đầu tư hiện dự báo Fed nâng lãi suất trong cuộc họp tháng 12, với mức 25 điểm cơ bản (0,25%).
Dự báo quý công bố trong phiên họp cũng cho thấy 9 quan chức Fed hiện dự kiến sẽ có ít nhất một đợt tăng lãi suất cuối năm 2026.Sau thông báo của Fed, giá vàng thế giới quay đầu giảm 42 USD, xuống 4.288 USD một ounce. Thị trường chứng khoán Mỹ cũng giảm điểm, khi DJIA hiện mất 0,13% và S&P 500 sụt 0,5%.
Tân chủ tịch Fed Kevin Warsh tiếp quản cơ quan này trong bối cảnh Tổng thống Trump trước đó đưa ra kỳ vọng lớn về lãi suất. Từ năm ngoái, Fed và cựu Chủ tịch Jerome Powell nhiều lần bị ông Trump chỉ trích vì không giảm lãi suất mạnh tay. Trong suốt quá trình lựa chọn ứng viên thay Powell, ông Trump cũng nhiều lần nói rằng sẽ chỉ chọn người ủng hộ giảm lãi. Điều này làm dấy lên lo ngại tính độc lập của cơ quan quản lý tiền tệ có thể bị suy yếu dưới thời chủ tịch mới, từ đó hạn chế khả năng kiểm soát lạm phát và ổn định thị trường.
Dù vậy, trong lễ nhậm chức của Warsh, ông Trump cho biết muốn Warsh "hoàn toàn độc lập". Tân chủ tịch Fed cũng tuyên bố sẽ vẫn thúc đẩy ổn định giá cả và tối đa hóa việc làm, nhưng sẽ lãnh đạo Fed "theo định hướng cải cách", rút kinh nghiệm từ các thành công và sai lầm trong quá khứ, thoát khỏi các khuôn khổ và mô hình cứng nhắc.
