Sau khi ông Đặng Ngọc Thảo – nguyên Giám đốc Công ty giám định P-Lab – bị bắt trong vụ buôn lậu kim cương xuyên quốc gia và Chủ tịch PNJ xin lỗi cổ đông về những tác động phát sinh, nhiều người quan tâm đường đi của các viên kim cương thế nào, những rủi ro đi kèm ra sao…
Nhìn tổng thể, chuỗi cung ứng kim cương thế giới được chia làm hai nhánh, hai lộ trình riêng: đá thô khai thác từ lòng đất đến thị trường đích và đá đã qua chế tác đến thị trường đích.
Theo dữ liệu của cơ chế chứng nhận quốc tế Tiến trình Kimberley, trên thế giới, Nga là nước khai thác đá thô từ mỏ nhiều nhất, chiếm 32% sản lượng theo carat, tương đương 37,3 triệu carat trong năm 2024.
Quốc gia châu Phi Botswana theo sát ở vị trí thứ hai với 28,2 triệu carat. Chỉ riêng hai nước này đã chiếm quá nửa sản lượng toàn cầu. Kế đến là Angola, Canada và Cộng hòa Dân chủ Congo (DRC).
Số đá thô này sau đó được mua bán qua các trung tâm giao dịch ở Dubai (Các Tiểu vương quốc Ả Rập thống nhất – UAE), Antwerp (Bỉ) và Hong Kong (Trung Quốc) trước khi đến thị trường đích.
Đáng chú ý, UAE với đầu tàu là Dubai đang vươn lên thành điểm trung chuyển xuất khẩu đá thô lớn nhất thế giới vào năm 2024, với 85,7 triệu carat được tái xuất. Trị giá hàng hóa lên đến 9,83 tỉ USD.
Sang nhánh đá chế tác, tuyệt đại đa số đá thô được đổ dồn về Ấn Độ để gia công. Có đến 90% hoạt động cắt và đánh bóng kim cương của thế giới diễn ra ở thành phố Surat, bang Gujarat.
Thành phẩm sau đó được xuất tiếp sang Antwerp, Hong Kong và chợ Thủy Bối (Thâm Quyến, Trung Quốc) để phân phối tới thị trường đích.
Bản thân nhánh gia công này rất nhạy cảm với địa chính trị. Ngành đánh bóng kim cương của Surat phụ thuộc lớn vào kim cương thô Nga. Do đó, khi Mỹ và nhóm G7 áp trừng phạt lên kim cương Nga, thành phố này lập tức lao đao.
Theo ghi nhận của Rapaport Magazine, số đơn hàng đổ vào đây sụt giảm và nhiều nhà xưởng đã phải đóng cửa, thợ gia công mất việc.
Dù là thị trường có độ phân hóa cao và mang nặng cảm tính, phần lớn thị trường kim cương đều ít nhiều tham khảo bảng giá tham chiếu do Tập đoàn Rapaport (Mỹ) niêm yết.
Bảng giá này được gọi là Bảng Rapaport (Rapaport Price List), được phát hành từ năm 1978. Nó bao gồm mức giá chuẩn của ngành cho kim cương đánh bóng theo trọng lượng, màu sắc và độ tinh khiết của từng viên.
Bảng này được cập nhật vào tối thứ Năm hằng tuần (giờ New York) và phân phối cho giới trong ngành qua sàn giao dịch RapNet của tập đoàn.
Tuy nhiên, ở hầu hết trường hợp thì đây chưa phải là giá giao dịch thật. Theo chính Rapaport, bảng giá chỉ phản ánh mức giá chào hàng ở mức cao và có thể cao hơn đáng kể so với giá mua bán thực tế.
Do đó nó thường chỉ được dùng làm điểm khởi đầu để thương lượng. Trên thị trường, dân buôn thường mua với chiết khấu sâu, lên đến 20 – 40% thấp hơn giá Rapaport.
Các tay buôn kim cương lớn cũng thường không mua từng viên mà mua theo lô. Chính lối bán theo “lô” này đã mở đường cho nhiều mánh khóe gian lận.
Khi trộn nhiều viên, giá bình quân từng viên bị kéo xuống và các bên cũng khó soi từng viên. Do đó, lô hàng trở thành nơi lý tưởng để giấu kim cương nhân tạo, đá đã xử lý hay đá “sai giấy” (đá đi kèm với giấy chứng nhận giả mạo hoặc của một viên khác) lẫn vào đá “sạch”. Đá càng li ti càng khó kiểm và đó cũng là kênh đá nhân tạo dễ trà trộn nhất.
Lỗ hổng này từng bị khai thác nhiều lần. Viện Ngọc học Hoa Kỳ (GIA) đã ghi nhận trường hợp đá bị mài lại để xóa mã khắc laser cũ nhằm che nguồn gốc thật, hoặc đá nhân tạo bị khắc trộm số báo cáo của một viên kim cương tự nhiên rồi mang đi cấp giấy mới để bán như đá thật.
Tổng Công ty Cảng hàng không Việt Nam (ACV) vừa thông báo thay đổi nhân sự, bổ nhiệm ông Nguyễn Đức Hùng giữ chức quyền Tổng giám đốc sau giai đoạn doanh nghiệp này liên tiếp biến động nhân sự cấp cao.
Ông Nguyễn Đức Hùng sinh năm 1978, được giới thiệu có trình độ thạc sĩ Quản trị kinh doanh và Điện tử viễn thông. Trước đó, ông Hùng từng đảm nhiệm vị trí Phó tổng giám đốc ACV và được phân công phụ trách Ban điều hành từ ngày 2/2, sau khi ông Nguyễn Tiến Việt - Phó tổng giám đốc phụ trách ACV bị khởi tố, điều tra về hành vi vi phạm quy định đấu thầu gây hậu quả đặc biệt nghiêm trọng và nhận tiền để tạo điều kiện cho nhà thầu trúng thầu.
Cùng với việc kiện toàn vị trí tổng giám đốc, hồi tháng 3, ACV cũng bổ nhiệm ông Lê Văn Khiên giữ chức quyền Chủ tịch HĐQT kiêm Người đại diện pháp luật kể từ ngày 17/3, đồng thời miễn nhiệm ông Vũ Thế Phiệt khỏi cương vị Chủ tịch HĐQT.
Theo báo cáo quản trị 2025, ACV đang có 5 thành viên HĐQT. Ban điều hành có 3 Phó tổng giám đốc là ông Nguyễn Tiến Việt, ông Nguyễn Cao Cường và ông Trần Anh Vũ trước khi có thêm quyết định bổ nhiệm ông Nguyễn Đức Hùng như trên.
Doanh nghiệp này hiện vận hành 20 sân bay, bao gồm toàn bộ đầu mối lớn nhất cả nước.
Về kinh doanh, với quy mô tài sản bao gồm lượng tiền mặt lớn, doanh nghiệp thu về hàng nghìn tỷ đồng mỗi năm. ACV là chủ đầu tư dự án Sân bay Long Thành. Nhân sự tại các nhà thầu liên quan dự án cũng biến động mạnh cuối năm qua.
Tại cuộc họp tháo gỡ khó khăn cho dự án sân bay Long Thành, Thủ tướng Lê Minh Hưng yêu cầu ACV khẩn trương xử lý 2 nhiệm vụ trọng tâm, gồm sớm kiện toàn các vị trí lãnh đạo chủ chốt để nâng cao hiệu quả điều hành và giải quyết dứt điểm các vướng mắc thanh toán cho nhà thầu.
Bên cạnh đó, Bộ Công an cũng được giao chỉ đạo C03 đẩy nhanh tiến độ điều tra, xử lý sai phạm theo hướng làm rõ trách nhiệm từng cá nhân, tổ chức, đồng thời tạo điều kiện để các gói thầu tại sân bay Long Thành tiếp tục triển khai đúng tiến độ.
Ngày 21/4 (giờ Mỹ), Kevin Warsh - người được Tổng thống Mỹ Donald Trump đề cử cho chức Chủ tịch Cục Dự trữ liên bang (Fed) nhiệm kỳ tới - sẽ có phiên điều trần trước Thượng viện Mỹ. Theo bài phát biểu soạn sẵn được công bố trước, ông "cam kết đảm bảo thực thi chính sách tiền tệ một cách độc lập".
Warsh cũng cam kết "hợp tác với chính quyền và Quốc hội trong các vấn đề không phải là chính sách tiền tệ, nhưng thuộc phạm vi nhiệm vụ của cơ quan tiền tệ".
Tính độc lập của Fed là chủ đề gây chú ý thời gian qua, khi Tổng thống Trump liên tiếp chỉ trích cơ quan này và Chủ tịch Jerome Powell vì không giảm lãi suất mạnh tay.
Năm ngoái, ông Trump thậm chí dọa sa thải Powell. Tổng thống Mỹ cũng nhiều lần tuyên bố chỉ đề cử ứng viên ủng hộ giảm lãi suất cho vị trí Chủ tịch Fed.
Warsh thì cho rằng tính độc lập của Fed bị đe dọa vì cơ quan này không đảm bảo được mục tiêu ổn định giá mà Quốc hội giao. "Lạm phát thấp giúp Fed chống lại các sức ép và chỉ trích. Nhưng khi lạm phát tăng vọt gần đây, người dân chịu tổn hại nghiêm trọng. Họ có thể mất niềm tin vào hệ thống quản lý kinh tế và ngờ vực liệu tính độc lập của chính sách tiền tệ có phải là điều tốt hay không", ông viết.
"Lạm phát là một lựa chọn, và Fed phải chịu trách nhiệm về điều đó", Warsh khẳng định. Trước đó, ông cũng nhiều lần chỉ trích việc quan chức cơ quan này lý giải lạm phát sau đại dịch là do cú sốc nguồn cung.
Warsh cũng muốn thúc đẩy cải cách tại cơ quan điều hành tiền tệ. Ông cho rằng xu hướng đứng yên của các tổ chức lớn và phức tạp "gây bất lợi" trong bối cảnh thế giới thay đổi nhanh chóng. "Trong giai đoạn được đánh giá là quan trọng bậc nhất lịch sử đất nước, tôi tin rằng việc Fed hoạt động theo định hướng cải cách có thể tạo ra khác biệt thực sự với người Mỹ", ông viết.
Trong bài phát biểu soạn sẵn, Warsh dành phần lớn nội dung nhắc lại các chỉ trích của mình với Fed trong hơn 15 năm qua. Theo ông, cơ quan này cần "giữ đúng vai trò của mình" thay vì mở rộng sang các chính sách tài khóa và xã hội. Trước đây, ông từng dùng cách diễn đạt này để chỉ trích việc Fed nghiên cứu tác động kinh tế của biến đổi khí hậu và theo đuổi mục tiêu toàn dụng lao động. Dù vậy, vài năm qua, cơ quan này gần như đã từ bỏ các hoạt động liên quan đến biến đổi khí hậu.
Warsh từng là thành viên Hội đồng Thống đốc Fed giai đoạn 2006-2011. Ông tốt nghiệp Đại học Stanford và Trường Luật Harvard. Trước khi tham gia vào Fed, ông từng là Phó chủ tịch kiêm giám đốc phụ trách mảng mua bán và sáp nhập (M&A) tại Ngân hàng Morgan Stanley, trợ lý đặc biệt cho Tổng thống George W. Bush về chính sách kinh tế và giữ vai trò thư ký tại Hội đồng Kinh tế Quốc gia.
Nhiệm kỳ của Chủ tịch Fed Jerome Powell sẽ kết thúc vào tháng 5. Tuy nhiên, con đường để Kevin Warsh được Thượng viện bỏ phiếu thông qua vẫn chưa rõ ràng. Thượng nghị sĩ Thom Tillis cho biết sẽ chặn phê chuẩn với Warsh cho đến khi cuộc điều tra hình sự liên bang liên quan đến ông Powell được giải quyết. Tillis cũng là thành viên của Ủy ban Ngân hàng Thượng viện Mỹ.
Chỉ trong vài năm kể từ khi các công cụ AI tạo sinh bùng nổ, câu hỏi "AI có lấy mất việc làm của con người?" đã trở thành một trong những chủ đề gây tranh cãi nhất hiện nay. Từ doanh nghiệp, người lao động cho đến các nhà hoạch định chính sách đều cố gắng tìm lời giải, nhưng những dự báo đưa ra lại rất khác nhau.
Có người tin AI sẽ tạo ra cuộc cách mạng năng suất lớn nhất trong nhiều thập kỷ, mở ra những ngành nghề mới giống như Internet hay máy tính từng làm được. Ngược lại, không ít chuyên gia cảnh báo thị trường lao động đang đứng trước một bước ngoặt chưa từng có, nơi nhiều công việc trí óc lần đầu tiên có nguy cơ bị tự động hóa trên diện rộng.
Vòng xoáy hoảng loạn từ những "lời tiên tri tự ứng nghiệm"
Theo nhà kinh tế học đoạt giải Nobel Robert Shiller, nỗi sợ hãi về một ngày tận thế việc làm có nguy cơ trở thành một "lời tiên tri tự ứng nghiệm". Khi hàng triệu người cùng lo lắng, họ sẽ thay đổi hành vi chi tiêu, doanh nghiệp e dè trong tuyển dụng, và hệ quả là nền kinh tế rơi vào suy thoái đúng như kịch bản họ từng lo ngại.
Dẫn chứng từ lịch sử cho thấy nỗi lo máy móc thay thế con người vốn không mới. Từ năm 1830 hay sự hoảng loạn trong các đợt suy thoái cũ, các chuyên gia nhận định rằng thị trường luôn biến động theo chu kỳ và việc đổ lỗi hoàn toàn cho công nghệ thường chỉ là cách hiểu phiến diện.
Sự quy chụp sai lầm tương tự hiện cũng đang diễn ra. 70% người Mỹ được hỏi đã bày tỏ lo ngại AI sẽ khiến việc làm ít đi. Thế nhưng, số liệu thực tế từ Phòng thí nghiệm Ngân sách Yale lại chứng minh điều ngược lại. Không có bất kỳ sự thay đổi đáng kể nào trong cơ cấu ngành nghề đối với các công việc dễ tiếp xúc với AI nhất kể từ khi ChatGPT ra mắt vào cuối năm 2022.
Đáng chú ý, nguồn cơn của sự hoảng loạn lần này lại đến từ chính các lãnh đạo công nghệ tại thung lũng Silicon nhằm thu hút sự chú ý của truyền thông. Lãnh đạo Anthropic từng tuyên bố AI có thể xóa sổ một nửa số công việc văn phòng cơ bản trong 5 năm, hay Giám đốc AI của Microsoft từng đặt mốc tự động hóa hầu hết việc văn phòng trong 12-18 tháng.
Dù sau đó cả hai đều phải rút lại các mốc thời gian này, nhưng những tuyên bố đó đã kịp để lại sự hoang mang lớn cho thị trường lao động.
Nhóm ngành nào thực sự đối mặt với áp lực dịch chuyển?
Dù ngày tận thế việc làm không đến gần như lời đồn đoán, áp lực thay đổi là có thật, đặc biệt đối với nhóm lao động văn phòng gắn liền với chiếc máy tính xách tay.
Theo chuyên gia Anton Korinek từ Đại học Virginia, các lĩnh vực như luật, tài chính, kế toán và tư vấn sẽ chịu áp lực tự động hóa rất lớn để tối ưu chi phí, dù các công việc này không biến mất trong một sớm một chiều.
Đồng quan điểm, giáo sư David Autor từ Học viện Công nghệ Massachusetts (MIT) chỉ ra rằng rủi ro lớn nhất thuộc về nhóm lao động làm dịch vụ thâm dụng thông tin nhưng không có trình độ chuyên môn quá cao. Nhân viên tổng đài, biên dịch viên, quản lý cấp trung, họa sĩ minh họa hay người viết lời quảng cáo đang phải cạnh tranh trực tiếp khi tài sản trí tuệ của họ bị các mô hình AI tái sử dụng một cách hiệu quả.
Đặc biệt, giai đoạn chuyển giao này sẽ tác động khác nhau theo độ tuổi. Bà Martha Gimbel, giám đốc Phòng thí nghiệm Ngân sách thuộc Đại học Yale, nhận định nhóm lao động trẻ có lợi thế lớn nhờ khả năng thích ứng nhanh với các công cụ AI và ít tài sản nghề nghiệp để mất.
Ngược lại, đối với các lao động lớn tuổi, một khi bị thay thế, tình hình kinh tế của chính họ có thể rất khó phục hồi.
Lối mở cho thị trường và những giá trị không thể thay thế
Trái ngược với những dự báo bi quan về một "đại nạn phần mềm", lịch sử chưa từng ghi nhận một cuộc cách mạng công nghệ nào mà kết cục lại có ít việc làm hơn lúc ban đầu. Máy tính ra đời không xóa sổ việc làm mà đã tạo ra hàng trăm nghìn nhà khoa học dữ liệu.
Do đó, thay vì lo sợ cạn kiệt việc làm, xu hướng mới là ứng dụng AI để giải quyết các nhu cầu khổng lồ chưa được đáp ứng trong y tế, giáo dục và các vấn đề xã hội hóc búa.
Thực tế, có những rào cản lớn kìm hãm sự trỗi dậy của AI, bắt nguồn từ chính nhu cầu kết nối giữa con người với con người. Nhiều ngành nghề như luật hay học thuật có các hiệp hội phản kháng rất mạnh mẽ trước sự thay đổi.
Quan trọng hơn, độc giả và người tiêu dùng luôn sẵn sàng chi trả cao hơn cho những giá trị mang tính cảm xúc, thủ công hoặc trải nghiệm trực tiếp - nơi máy móc dù hoàn hảo đến đâu cũng không thể thay thế được sự đồng cảm và tư duy đạo đức của con người.
Nền kinh tế luôn có khả năng phục hồi đáng kinh ngạc. Thay vì sa đà vào hội chứng hoảng loạn, việc nhận diện đúng áp lực và trang bị năng lực tích hợp công nghệ mới chính là chìa khóa giúp người lao động làm chủ tương lai, biến AI từ thế đối đầu thành công cụ hỗ trợ đắc lực.
