iPhone 18 Pro Max liên tục lộ diện

SpaceX do Elon Musk thành lập năm 2002, ban đầu trông giống một dự án phù phiếm. Tuy nhiên, SpaceX đã đi từ con số 0 đến công ty hàng không vũ trụ hàng đầu thế giới trong thời gian ngắn đáng kinh ngạc, đóng vai trò then chốt trong việc mở ra "kỷ nguyên không gian thứ hai".

Theo New Atlas, kỷ nguyên không gian thứ nhất bắt đầu từ tháng 10/1957, khi vệ tinh nhân tạo đầu tiên trên thế giới Sputnik I (Liên Xô) phóng lên vũ trụ, và đang dần kết thúc với sự phát triển của SpaceX. Việc so sánh hai kỷ nguyên này giống như so thuyền buồm 100 tấn thế kỷ 15 với tàu container 70.000 tấn chạy bằng năng lượng hạt nhân hiện đại.

SpaceX đi tiên phong trong việc thực hiện nhiều đổi mới mang tính đột phá mà ngày nay được ngành hàng không vũ trụ ứng dụng rộng rãi. Ví dụ, năm 2008, SpaceX trở thành công ty tư nhân đầu tiên phóng tên lửa nhiên liệu lỏng lên quỹ đạo. Bốn năm sau, công ty này đưa tàu vũ trụ tư nhân đầu tiên cập bến Trạm Vũ trụ Quốc tế (ISS).

Năm 2015, SpaceX lần đầu tiên cho tầng đẩy của một tên lửa quỹ đạo quay về Trái Đất và hạ cánh có kiểm soát bằng cách đốt động cơ. Musk khi đó chia sẻ: "Nếu tìm ra cách tái sử dụng tên lửa hiệu quả như máy bay, chi phí tiếp cận không gian sẽ giảm cả trăm lần. Chưa phương tiện nào có thể tái sử dụng hoàn toàn như vậy trước đây. Đó thực sự là bước đột phá căn bản cần thiết để cách mạng hóa việc tiếp cận không gian".

Hai năm sau, SpaceX thu hút sự chú ý của toàn thế giới khi thực hiện chuyến bay đầu tiên của một tầng tên lửa quỹ đạo tái sử dụng. Năm 2020, công ty tiếp tục gây tiếng vang khi triển khai nhiệm vụ đưa phi hành gia tư nhân đầu tiên lên vũ trụ.

Cuối tháng 5/2026, SpaceX phóng thử nghiệm phiên bản V3 mới nhất của Starship, tên lửa lớn và mạnh nhất lịch sử. Cao khoảng 124 m, tương đương tòa nhà chọc trời 40 tầng, Starship V3 đồ sộ hơn nhiều so với Saturn V - siêu tên lửa cao 110 m của NASA, nổi tiếng với những nhiệm vụ đưa người đến Mặt Trăng trong chương trình Apollo cuối thập niên 1960 đầu thập niên 1970. Tên lửa này cũng có lực đẩy vượt 8 triệu kg, hơn gấp đôi mức 3,5 triệu kg của Saturn V.

Các thành tựu này phản ánh vai trò ngày càng lớn của công ty tư nhân trong việc phóng vệ tinh và tàu vũ trụ, trước đây thường do các cơ quan quốc gia và quân đội kiểm soát. Theo Jonathan's Space Report, trang tin của Jonathan McDowell - nhà thiên văn tại Trung tâm Vật lý thiên văn Harvard-Smithsonian, tính từ khi vệ tinh đầu tiên bay lên không gian vào tháng 10/1957 đến tháng 5/2026, SpaceX đã đưa 14.844 tải trọng lên quỹ đạo, gần bằng con số 15.062 của toàn bộ các chính phủ và công ty tư nhân khác trên Trái Đất cộng lại.

Những năm 1970 và 1980, thời kỳ đỉnh cao của kỷ nguyên không gian cũ, trung bình có 95 vụ phóng mỗi năm trên toàn thế giới. Năm 2004, số lượng vụ phóng toàn cầu giảm xuống chỉ còn 55 vụ mỗi năm, nhưng hiện con số đã tăng vọt lên khoảng 125.

Sự tăng trưởng mạnh mẽ này đến từ việc thế giới ngừng coi mỗi vụ phóng như một thí nghiệm ngoạn mục, độc nhất vô nhị, do các nhóm chuyên gia phát triển. Tên lửa cũng không còn được coi là phương tiện dùng một lần cực kỳ đắt đỏ. Ví dụ, chi phí cho một lần phóng tàu con thoi của NASA (hoạt động trong giai đoạn 1981-2011) có thể lên tới 1,5 tỷ USD.

Mô hình hoạt động mới, với SpaceX đi tiên phong, tập trung vào đơn giản hóa tên lửa, tích hợp các bộ phận in 3D và áp dụng cải tiến khác nhằm giảm số lượng linh kiện, giúp sản xuất hàng loạt dễ dàng hơn, đồng thời tăng khả năng tái sử dụng. Bệ phóng cũng được cải tiến để có thể nhanh chóng thiết lập lại, sẵn sàng cho vụ phóng tiếp theo. Sau khi SpaceX đi theo mô hình này, chi phí phóng giảm xuống còn 67 triệu USD với mỗi nhiệm vụ thương mại và 150 triệu USD với nhiệm vụ từ NASA hay Bộ Quốc phòng Mỹ.

Một trong những đối thủ của SpaceX tuân theo mô hình hoạt động tương tự là Blue Origin, công ty hàng không vũ trụ do tỷ phú Jeff Bezos sáng lập. Theo Space, công ty này phát triển tên lửa hạng nặng New Glenn với khả năng chở 50 tấn lên quỹ đạo Trái Đất tầm thấp, mạnh gần bằng tên lửa Falcon Heavy của SpaceX. Phương tiện này cao 98 m, gồm hai tầng, trong đó tầng thứ nhất được thiết kế để tái sử dụng ít nhất 25 lần. Ngoài ra, Blue Origin cũng vận hành New Shepard, phương tiện tái sử dụng nhỏ hơn, có thể đưa du khách lên vùng không gian cận quỹ đạo trong vài phút và thực hiện thí nghiệm khoa học.

Không chỉ đi đầu về dịch vụ phóng, SpaceX cũng tiên phong xây dựng mạng lưới vệ tinh khổng lồ trên quỹ đạo - một đặc trưng của kỷ nguyên không gian mới. Trong kỷ nguyên thứ nhất, các tổ chức tập trung chế tạo vệ tinh lớn cho phép giám sát hoặc liên lạc trên một khu vực rộng. Ngày nay, xu hướng là xây dựng những hệ thống gồm hàng nghìn vệ tinh nhỏ bay sát khí quyển, giúp giảm chi phí cho mỗi vệ tinh, đạt lợi thế kinh tế theo quy mô, tăng khả năng dự phòng, cho phép phóng và thay thế hệ thống trong thời gian ngắn.

SpaceX lần đầu thông báo về mạng lưới vệ tinh Internet Starlink vào năm 2015 và phóng lô vệ tinh đầu tiên lên không gian năm 2019. Đến nay, hệ thống Starlink gồm khoảng 10.000 vệ tinh đang hoạt động trên quỹ đạo Trái Đất, dự kiến có thể tăng lên 42.000 trong tương lai. Dịch vụ Internet vệ tinh này giúp SpaceX đa dạng hóa nguồn doanh thu bên cạnh dịch vụ phóng.

Nối gót Starlink, hàng loạt công ty khác cũng hướng đến phóng mạng lưới gồm nhiều vệ tinh nhỏ lên quỹ đạo Trái Đất tầm thấp. Một trong những cái tên nổi bật nhất là Amazon với mạng lưới Amazon Leo, hiện có hơn 300 vệ tinh hoạt động, dự kiến con số cuối cùng là khoảng 3.200. Theo Space News, công ty Công nghệ Vệ tinh Spacecom Thượng Hải (SSST) của Trung Quốc hiện đã phóng 126 vệ tinh thuộc dự án Thousand Sails lên quỹ đạo, đặt mục tiêu nâng lên thành 15.000.

Trong kỷ nguyên mới, khoảng cách giữa Trái Đất và không gian dần bị xóa nhòa. Các phương tiện không còn được phóng lên không gian rồi bỏ mặc như "hộp cơm dùng một lần". Cơ quan Nghiên cứu Dự án Phòng thủ Tiên tiến (DARPA) thuộc Lầu Năm Góc cùng những công ty như Northrop Grumman đang phát triển vệ tinh có khả năng tiếp nhiên liệu và bảo dưỡng cho vệ tinh khác, thậm chí tiến hành thử nghiệm thu hồi linh kiện từ vệ tinh cũ để chế tạo hoặc sửa chữa phương tiện mới.

Sự "xóa nhòa" đáng kể nhất có thể nằm ở hạ tầng dữ liệu. Đầu năm nay, SpaceX công bố kế hoạch phóng một triệu vệ tinh làm trung tâm dữ liệu trên quỹ đạo, cho phép vượt qua hạn chế của lưới điện dưới mặt đất. Cụm vệ tinh này sẽ dùng pin Mặt Trời để vận hành phần cứng điện toán AI. Theo Musk, pin Mặt Trời trên quỹ đạo có thể tạo ra lượng điện gấp 5 lần so với dưới mặt đất, vốn bị khí quyển cản trở.

Nhiều công ty khác cũng ấp ủ kế hoạch xây trung tâm dữ liệu ngoài vũ trụ tương tự. Ví dụ, startup Starcloud (Mỹ) dự định phát triển mạng lưới 88.000 vệ tinh trang bị kiến trúc Nvidia Blackwell kết hợp phần cứng Amazon Web Services (AWS) Outposts.

SpaceX đang chuẩn bị phát hành cổ phiếu lần đầu ra công chúng (IPO), hướng đến mức định giá gần hai nghìn tỷ USD. Samuel Kerr, Giám đốc toàn cầu thị trường vốn cổ phần tại Mergermarket, thừa nhận gần như không có công ty niêm yết tương đương có thể làm chuẩn định giá cho công ty của Musk. "Rất có thể SpaceX sẽ được định giá cao hơn đáng kể so với bất kỳ doanh nghiệp nào trong lĩnh vực công nghệ vũ trụ, nhờ quy mô và vị thế dẫn đầu thị trường", ông nói với Reuters.

Sự kiện IPO của SpaceX cho thấy ngành vũ trụ đang phá vỡ rào cản lâu đời và thu hút các nhà đầu tư tư nhân giống như bất cứ ngành công nghiệp nào khác. Điều này đồng nghĩa, dòng tiền giờ có thể đổ vào các dự án không gian ở quy mô chưa từng thấy. New Atlas nhận định, trong kỷ nguyên mới, mọi thứ sẽ rất khác khi những chuyến bay vào vũ trụ trở nên rẻ và dễ dàng hơn.

Tin Gốc: Vnexpress

Hè 2017, Musk tổ chức một buổi tiệc tưng bừng cho các thành viên OpenAI tại "biệt thự ma ám" của tỷ phú ở vịnh San Francisco. Nhưng vài ngày sau, ông tập hợp các nhà đồng sáng lập, nổi cơn thịnh nộ và đòi giành quyền kiểm soát công ty. "Ông ấy đứng dậy và đi vòng quanh bàn một cách giận dữ," Brockman khai với bồi thẩm đoàn hôm 5/5, trong phiên tòa liên quan tới đơn kiện của Musk đối với OpenAI và CEO Sam Altman.

Brockman mô tả tính khí thất thường "như kẻ hai mặt" của CEO Tesla, từ chủ nhà vui vẻ hôm nay đến kẻ cuồng kiểm soát hôm sau. Musk đệ đơn kiện với lý do Altman muốn biến OpenAI thành công ty vì lợi nhuận (và đã thực hiện điều này năm ngoái), nhưng Brockman khẳng định Musk mới là người có tham vọng đó từ trước.

Theo lời khai, trong suốt năm 2017, Musk tích cực theo đuổi việc biến công ty thành một doanh nghiệp. Tỷ phú cảm thấy việc duy trì OpenAI hoàn toàn phi lợi nhuận sẽ cản trở các nhà đầu tư, như Bill Gates. "Ông ấy bốn lần đề nghị Gates quyên góp, nhưng ông ấy thậm chí không đến văn phòng OpenAI", Brockman cho hay.

Cũng theo Chủ tịch OpenAI, Musk muốn nắm giữ 51% cổ phần chi phối tại OpenAI và trở thành CEO. "Ông ấy nói mình xứng đáng nhận nhiều hơn, vì đã sáng lập ra nhiều công ty tỷ USD nhất trong lịch sử, rằng chưa bao giờ thất bại", Brockman tiếp tục.

Trong cuộc họp với các nhà đồng sáng lập OpenAI, Brockman kể Musk gây áp lực bằng cách dọa mở doanh nghiệp AI mới nếu bị từ chối vị trí cao nhất. "Nghe này, các bạn rất tuyệt. Nhưng tôi có thể thành lập một công ty AI khác ngay ngày mai chỉ bằng một dòng tweet", Brockman thuật lại lời Musk.

Tuy nhiên, các nhà sáng lập khác như Brockman, Altman và nhà khoa học Ilya Sutskever đều phản đối.

"Hãy nhìn xem, ông ấy có thể biết về tên lửa, về xe điện, nhưng không hiểu AI, và tôi tin đến bây giờ cũng vậy. Đó là mối lo ngại lớn", Brockman nói với bồi thẩm đoàn. "Ilya và tôi không nghĩ ông ta sẽ dành đủ thời gian cần thiết để thực sự giỏi về lĩnh vực đó".

Sau khi bị phản đối, Musk đã "đi vòng quanh bàn" và lao về phía ông. "Tôi nghĩ ông ta sắp đánh tôi", Brockman kể. Dù vậy, Musk chỉ giật lấy bức tranh vẽ Tesla phía sau. Tỷ phú sau đó tuyên bố ngừng cấp vốn cho đến khi các nhà đồng sáng lập "biết mình đang làm gì".

Chủ tịch OpenAI cho rằng Musk muốn làm CEO để có thể huy động 80 tỷ USD cho tham vọng thiết lập thuộc địa trên Sao Hỏa. Dù vậy, sau khi không đạt được mục đích, Musk rời công ty đầu năm 2018.

Dù vậy, Brockman xác nhận Musk đóng vai trò then chốt trong việc thành lập OpenAI. "Ông ấy cung cấp phần lớn nguồn tài chính và mang đến tầm nhìn", ông nói. "Vì vậy, tôi vô cùng biết ơn những đóng góp đó".

Musk chưa đưa ra bình luận.

Theo Business Insider, lời khai của Brockman khắc họa tính cách sống động của Musk. Ngày 4/5, Brockman cũng khai rằng hai ngày trước phiên tòa, Musk đã gây áp lực, buộc ông dàn xếp vụ kiện hoặc cùng với Altman trở thành "người bị ghét nhất nước Mỹ".

Do đó, nhóm pháp lý của OpenAI khẳng định tin nhắn của Musk đã củng cố một trong những luận điểm cốt lõi rằng mục đích của Musk khi khởi kiện chỉ để cản trở và gây nhiễu công ty đối thủ. "Các dữ liệu đang chứng minh động cơ của Musk khi theo đuổi vụ kiện là nhằm tấn công đối thủ cạnh tranh và những người đứng đầu", hồ sơ nêu.

Năm 2024, tỷ phú Elon Musk đệ đơn kiện, cáo buộc công ty cũ OpenAI, CEO Sam Altman, Chủ tịch Greg Brockman và tập đoàn Microsoft - nhà đầu tư ban đầu vào OpenAI - phản bội sứ mệnh phi lợi nhuận.

Phiên xét xử đầu tiên, diễn ra tại tòa án liên bang California từ 28/4 và dự kiến kéo dài vài tuần tùy tiến độ tranh tụng, đánh dấu lần đầu Musk và Altman đối đầu tại tòa. Bồi thẩm đoàn 9 người sẽ cố vấn cho thẩm phán Yvonne Gonzalez Rogers về việc có chấp thuận các đề xuất của Musk hay không, bao gồm đưa OpenAI quay lại mô hình phi lợi nhuận, bãi nhiệm Altman và Brockman, đền bù 130 tỷ USD và nộp số tiền này vào quỹ phi lợi nhuận của OpenAI.

Đây được xem là một trong những tranh chấp pháp lý quan trọng nhất của ngành AI, không chỉ xoay quanh quyền kiểm soát OpenAI mà còn đặt ra câu hỏi về sự cân bằng giữa lợi nhuận, trách nhiệm xã hội và an toàn trong phát triển trí tuệ nhân tạo.

Tin Gốc: Vnexpress

Đây là quy định được nêu tại Điều 34 Nghị định 174 về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực bưu chính, viễn thông, tần số vô tuyến điện, giao dịch điện tử và công nghệ thông tin, có hiệu lực từ ngày 1/7.

Cụ thể, thuê bao viễn thông sử dụng giấy tờ có thông tin không chính xác hoặc giấy tờ tùy thân của người khác, giấy tờ chứng nhận pháp nhân của tổ chức khác để giao kết hợp đồng theo mẫu bị phạt 200.000-500.000 đồng với mỗi số thuê bao, nếu vi phạm từ một đến 10 số.

Mức phạt tăng lên 5-10 triệu đồng nếu vi phạm từ 11 đến 200 thuê bao; 10-20 triệu đồng với 201-500 thuê bao và 30-50 triệu đồng nếu từ 501 thuê bao trở lên.

Nghị định còn xử phạt các hành vi không cập nhật việc thay đổi giấy tờ tùy thân; không cập nhật khi phát hiện thông tin thuê bao không chính xác hoặc sau khi nhận thông báo từ nhà mạng. Chủ thuê bao không đề nghị nhà mạng cấp lại hoặc chấm dứt hợp đồng khi làm mất hoặc không còn sử dụng SIM cũng sẽ bị xử phạt. Mức tiền nộp phạt tùy theo số lượng thuê bao.

Đối với các doanh nghiệp viễn thông, nếu vi phạm các quy định về giao kết hợp đồng theo mẫu, điều kiện giao dịch, lưu giữ và sử dụng thông tin thuê bao, họ có thể chịu mức xử phạt cao nhất lên tới 200 triệu đồng kèm theo đình chỉ phát triển thuê bao mới từ 1 tới 7 tháng.

Theo đại diện Cục Viễn thông, quy định mới nhằm làm rõ trách nhiệm của người đăng ký SIM thuê bao, bên cạnh trách nhiệm của doanh nghiệp viễn thông.

Quy định hướng tới xử phạt các trường hợp "cố tình" sử dụng SIM không chính chủ, như cho thuê, cho mượn thông tin cá nhân để đăng ký thuê bao hoặc mua, bán SIM kích hoạt sẵn, không sang tên chính chủ theo quy định. "Đây được xem là một trong những nguyên nhân gây ra tình trạng SIM rác, SIM kích hoạt sẵn thời gian qua", đại diện Cục Viễn thông nhận định.

Trước băn khoăn về việc "Người sử dụng SIM không chính chủ có bị xử phạt nếu đến nhà mạng cập nhật lại thông tin?", đại diện Cục Viễn thông cho hay, người dân chủ động cập nhật thông tin thuê bao sẽ không bị xử lý.

Chia sẻ với VnExpress, đại diện Cục Viễn thông cho biết, các chủ thuê bao sẽ chịu "trách nhiệm liên đới" khi SIM bị sử dụng cho các hành vi vi phạm pháp luật, hoặc nằm trong danh sách SIM kích hoạt sẵn của các điểm kinh doanh sai phạm. Chẳng hạn, trong quá trình thanh tra một điểm kinh doanh SIM, người đứng tên số điện thoại kích hoạt sẵn có thể bị mời đến xác minh, làm rõ trách nhiệm.

Theo cơ quan quản lý, cùng với quy định xử phạt, người dân hiện có thể tra cứu toàn bộ số thuê bao đứng tên mình trên ứng dụng VNeID, xác nhận các số đang sử dụng, phát hiện, chủ động loại bỏ những thuê bao không thuộc quyền kiểm soát.

Đại diện Cục Viễn thông cho rằng, việc người dùng di động chủ động xác minh và quản lý các số thuê bao đứng tên mình không chỉ giúp bảo vệ quyền lợi của bản thân mà còn hạn chế SIM rác, xây dựng môi trường viễn thông an toàn, minh bạch.

Dữ liệu từ đợt tổng rà soát thuê bao năm 2026 cho thấy, hơn 93 triệu số điện thoại đã xác nhận chính chủ trên VNeID, hơn hai triệu số được xác định không chính chủ. Khoảng 18 triệu số điện thoại chưa xác nhận trạng thái sử dụng đã bị khóa chiều gọi đi, từ 15/6. Các số thuê bao này sẽ phải xác thực lại thông tin, nếu không sẽ bị thu hồi và chấm dứt hợp đồng theo quy định.

Tin Gốc: Vnexpress