SpaceX do Elon Musk thành lập năm 2002, ban đầu trông giống một dự án phù phiếm. Tuy nhiên, SpaceX đã đi từ con số 0 đến công ty hàng không vũ trụ hàng đầu thế giới trong thời gian ngắn đáng kinh ngạc, đóng vai trò then chốt trong việc mở ra “kỷ nguyên không gian thứ hai”.
Theo New Atlas, kỷ nguyên không gian thứ nhất bắt đầu từ tháng 10/1957, khi vệ tinh nhân tạo đầu tiên trên thế giới Sputnik I (Liên Xô) phóng lên vũ trụ, và đang dần kết thúc với sự phát triển của SpaceX. Việc so sánh hai kỷ nguyên này giống như so thuyền buồm 100 tấn thế kỷ 15 với tàu container 70.000 tấn chạy bằng năng lượng hạt nhân hiện đại.
SpaceX đi tiên phong trong việc thực hiện nhiều đổi mới mang tính đột phá mà ngày nay được ngành hàng không vũ trụ ứng dụng rộng rãi. Ví dụ, năm 2008, SpaceX trở thành công ty tư nhân đầu tiên phóng tên lửa nhiên liệu lỏng lên quỹ đạo. Bốn năm sau, công ty này đưa tàu vũ trụ tư nhân đầu tiên cập bến Trạm Vũ trụ Quốc tế (ISS).
Năm 2015, SpaceX lần đầu tiên cho tầng đẩy của một tên lửa quỹ đạo quay về Trái Đất và hạ cánh có kiểm soát bằng cách đốt động cơ. Musk khi đó chia sẻ: “Nếu tìm ra cách tái sử dụng tên lửa hiệu quả như máy bay, chi phí tiếp cận không gian sẽ giảm cả trăm lần. Chưa phương tiện nào có thể tái sử dụng hoàn toàn như vậy trước đây. Đó thực sự là bước đột phá căn bản cần thiết để cách mạng hóa việc tiếp cận không gian”.
Hai năm sau, SpaceX thu hút sự chú ý của toàn thế giới khi thực hiện chuyến bay đầu tiên của một tầng tên lửa quỹ đạo tái sử dụng. Năm 2020, công ty tiếp tục gây tiếng vang khi triển khai nhiệm vụ đưa phi hành gia tư nhân đầu tiên lên vũ trụ.
Cuối tháng 5/2026, SpaceX phóng thử nghiệm phiên bản V3 mới nhất của Starship, tên lửa lớn và mạnh nhất lịch sử. Cao khoảng 124 m, tương đương tòa nhà chọc trời 40 tầng, Starship V3 đồ sộ hơn nhiều so với Saturn V – siêu tên lửa cao 110 m của NASA, nổi tiếng với những nhiệm vụ đưa người đến Mặt Trăng trong chương trình Apollo cuối thập niên 1960 đầu thập niên 1970. Tên lửa này cũng có lực đẩy vượt 8 triệu kg, hơn gấp đôi mức 3,5 triệu kg của Saturn V.
Các thành tựu này phản ánh vai trò ngày càng lớn của công ty tư nhân trong việc phóng vệ tinh và tàu vũ trụ, trước đây thường do các cơ quan quốc gia và quân đội kiểm soát. Theo Jonathan’s Space Report, trang tin của Jonathan McDowell – nhà thiên văn tại Trung tâm Vật lý thiên văn Harvard-Smithsonian, tính từ khi vệ tinh đầu tiên bay lên không gian vào tháng 10/1957 đến tháng 5/2026, SpaceX đã đưa 14.844 tải trọng lên quỹ đạo, gần bằng con số 15.062 của toàn bộ các chính phủ và công ty tư nhân khác trên Trái Đất cộng lại.
Những năm 1970 và 1980, thời kỳ đỉnh cao của kỷ nguyên không gian cũ, trung bình có 95 vụ phóng mỗi năm trên toàn thế giới. Năm 2004, số lượng vụ phóng toàn cầu giảm xuống chỉ còn 55 vụ mỗi năm, nhưng hiện con số đã tăng vọt lên khoảng 125.
Sự tăng trưởng mạnh mẽ này đến từ việc thế giới ngừng coi mỗi vụ phóng như một thí nghiệm ngoạn mục, độc nhất vô nhị, do các nhóm chuyên gia phát triển. Tên lửa cũng không còn được coi là phương tiện dùng một lần cực kỳ đắt đỏ. Ví dụ, chi phí cho một lần phóng tàu con thoi của NASA (hoạt động trong giai đoạn 1981-2011) có thể lên tới 1,5 tỷ USD.
Mô hình hoạt động mới, với SpaceX đi tiên phong, tập trung vào đơn giản hóa tên lửa, tích hợp các bộ phận in 3D và áp dụng cải tiến khác nhằm giảm số lượng linh kiện, giúp sản xuất hàng loạt dễ dàng hơn, đồng thời tăng khả năng tái sử dụng. Bệ phóng cũng được cải tiến để có thể nhanh chóng thiết lập lại, sẵn sàng cho vụ phóng tiếp theo. Sau khi SpaceX đi theo mô hình này, chi phí phóng giảm xuống còn 67 triệu USD với mỗi nhiệm vụ thương mại và 150 triệu USD với nhiệm vụ từ NASA hay Bộ Quốc phòng Mỹ.
Một trong những đối thủ của SpaceX tuân theo mô hình hoạt động tương tự là Blue Origin, công ty hàng không vũ trụ do tỷ phú Jeff Bezos sáng lập. Theo Space, công ty này phát triển tên lửa hạng nặng New Glenn với khả năng chở 50 tấn lên quỹ đạo Trái Đất tầm thấp, mạnh gần bằng tên lửa Falcon Heavy của SpaceX. Phương tiện này cao 98 m, gồm hai tầng, trong đó tầng thứ nhất được thiết kế để tái sử dụng ít nhất 25 lần. Ngoài ra, Blue Origin cũng vận hành New Shepard, phương tiện tái sử dụng nhỏ hơn, có thể đưa du khách lên vùng không gian cận quỹ đạo trong vài phút và thực hiện thí nghiệm khoa học.
Không chỉ đi đầu về dịch vụ phóng, SpaceX cũng tiên phong xây dựng mạng lưới vệ tinh khổng lồ trên quỹ đạo – một đặc trưng của kỷ nguyên không gian mới. Trong kỷ nguyên thứ nhất, các tổ chức tập trung chế tạo vệ tinh lớn cho phép giám sát hoặc liên lạc trên một khu vực rộng. Ngày nay, xu hướng là xây dựng những hệ thống gồm hàng nghìn vệ tinh nhỏ bay sát khí quyển, giúp giảm chi phí cho mỗi vệ tinh, đạt lợi thế kinh tế theo quy mô, tăng khả năng dự phòng, cho phép phóng và thay thế hệ thống trong thời gian ngắn.
SpaceX lần đầu thông báo về mạng lưới vệ tinh Internet Starlink vào năm 2015 và phóng lô vệ tinh đầu tiên lên không gian năm 2019. Đến nay, hệ thống Starlink gồm khoảng 10.000 vệ tinh đang hoạt động trên quỹ đạo Trái Đất, dự kiến có thể tăng lên 42.000 trong tương lai. Dịch vụ Internet vệ tinh này giúp SpaceX đa dạng hóa nguồn doanh thu bên cạnh dịch vụ phóng.
Nối gót Starlink, hàng loạt công ty khác cũng hướng đến phóng mạng lưới gồm nhiều vệ tinh nhỏ lên quỹ đạo Trái Đất tầm thấp. Một trong những cái tên nổi bật nhất là Amazon với mạng lưới Amazon Leo, hiện có hơn 300 vệ tinh hoạt động, dự kiến con số cuối cùng là khoảng 3.200. Theo Space News, công ty Công nghệ Vệ tinh Spacecom Thượng Hải (SSST) của Trung Quốc hiện đã phóng 126 vệ tinh thuộc dự án Thousand Sails lên quỹ đạo, đặt mục tiêu nâng lên thành 15.000.
Trong kỷ nguyên mới, khoảng cách giữa Trái Đất và không gian dần bị xóa nhòa. Các phương tiện không còn được phóng lên không gian rồi bỏ mặc như “hộp cơm dùng một lần”. Cơ quan Nghiên cứu Dự án Phòng thủ Tiên tiến (DARPA) thuộc Lầu Năm Góc cùng những công ty như Northrop Grumman đang phát triển vệ tinh có khả năng tiếp nhiên liệu và bảo dưỡng cho vệ tinh khác, thậm chí tiến hành thử nghiệm thu hồi linh kiện từ vệ tinh cũ để chế tạo hoặc sửa chữa phương tiện mới.
Sự “xóa nhòa” đáng kể nhất có thể nằm ở hạ tầng dữ liệu. Đầu năm nay, SpaceX công bố kế hoạch phóng một triệu vệ tinh làm trung tâm dữ liệu trên quỹ đạo, cho phép vượt qua hạn chế của lưới điện dưới mặt đất. Cụm vệ tinh này sẽ dùng pin Mặt Trời để vận hành phần cứng điện toán AI. Theo Musk, pin Mặt Trời trên quỹ đạo có thể tạo ra lượng điện gấp 5 lần so với dưới mặt đất, vốn bị khí quyển cản trở.
Nhiều công ty khác cũng ấp ủ kế hoạch xây trung tâm dữ liệu ngoài vũ trụ tương tự. Ví dụ, startup Starcloud (Mỹ) dự định phát triển mạng lưới 88.000 vệ tinh trang bị kiến trúc Nvidia Blackwell kết hợp phần cứng Amazon Web Services (AWS) Outposts.
SpaceX đang chuẩn bị phát hành cổ phiếu lần đầu ra công chúng (IPO), hướng đến mức định giá gần hai nghìn tỷ USD. Samuel Kerr, Giám đốc toàn cầu thị trường vốn cổ phần tại Mergermarket, thừa nhận gần như không có công ty niêm yết tương đương có thể làm chuẩn định giá cho công ty của Musk. “Rất có thể SpaceX sẽ được định giá cao hơn đáng kể so với bất kỳ doanh nghiệp nào trong lĩnh vực công nghệ vũ trụ, nhờ quy mô và vị thế dẫn đầu thị trường”, ông nói với Reuters.
Sự kiện IPO của SpaceX cho thấy ngành vũ trụ đang phá vỡ rào cản lâu đời và thu hút các nhà đầu tư tư nhân giống như bất cứ ngành công nghiệp nào khác. Điều này đồng nghĩa, dòng tiền giờ có thể đổ vào các dự án không gian ở quy mô chưa từng thấy. New Atlas nhận định, trong kỷ nguyên mới, mọi thứ sẽ rất khác khi những chuyến bay vào vũ trụ trở nên rẻ và dễ dàng hơn.
Dữ liệu từ CoinMarketCap và TradingView cho thấy giá Bitcoin hôm nay tăng nhẹ 0,19% so với hôm qua. Tính đến 8 giờ 15 ngày 4.4 (giờ Việt Nam), mỗi Bitcoin (BTC) được giao dịch quanh mốc 66.878 USD.
Tiền mã hóa lớn nhất thế giới đã không thể vượt qua mốc 67.000 USD khi Tổng thống Mỹ Donald Trump đưa ra lập trường cứng rắn với Iran. Ông đe dọa sẽ tấn công cơ sở hạ tầng của nước này.
Vốn hóa toàn thị trường tiền mã hóa tăng nhẹ 0,21% trong vòng 24 giờ qua, ước đạt 2.310 tỉ USD. Các token khác như Ethereum, XRP, BNB đều tăng nhẹ 0,1 - 0,8%.
Trong khi thị trường tiền mã hóa trầm lắng do tình hình chiến sự ở Trung Đông phức tạp, ở Đông Nam Á, động thái của Campuchia đang nhận được sự quan tâm lớn của cộng đồng. Ngày 3.4, Thượng viện nước này thông qua đạo luật mới, nhắm vào các tội phạm trong ngành công nghiệp lừa đảo trực tuyến, bao gồm cả lừa đảo tiền mã hóa.
Theo luật, người phạm tội lừa đảo trực tuyến có thể bị phạt tù từ 2 - 5 năm và bị phạt tiền tối đa 125.000 USD. Trường hợp phạm tội có tổ chức hoặc nhắm vào nhiều nạn nhân có thể đối mặt mức án lên tới 10 năm tù và 250.000 USD. Luật cũng mở rộng chế tài đối với các hành vi liên quan như rửa tiền, thu thập dữ liệu nạn nhân và tuyển mộ người tham gia lừa đảo.
Tháng trước, Anh trừng phạt những kẻ điều hành tổ hợp lừa đảo lớn nhất ở Campuchia và một sàn giao dịch tiền mã hóa được sử dụng để mua bán dữ liệu cá nhân.
Công ty phân tích blockchain Chainalysis thống kê các vụ lừa đảo "sát trư" (mổ heo) đang gia tăng và ngày càng phụ thuộc vào tiền mã hóa. Ủy ban Thương mại liên bang Mỹ (FTC) ước tính mỗi năm thiệt hại liên quan đến các vụ lừa đảo dạng này có thể vượt 1 tỉ USD.
Năm ngoái, Bộ Tư pháp Mỹ (DOJ) đã tịch thu 127.271 Bitcoin, trị giá khoảng 15 tỉ USD, được cho là tài sản của Chen Zhi, người được mệnh danh là "vua lừa đảo" tại Campuchia. Đường dây này dùng các công ty kinh doanh cờ bạc trực tuyến, khai thác tiền mã hóa để rửa tiền. Đây là vụ tịch thu tài sản kỹ thuật số lớn nhất trong lịch sử DOJ.
Mô hình lừa đảo "sát trư" là phương pháp lừa đảo chính của đường dây do Chen Zhi cầm đầu. Kẻ gian thường tiếp cận nạn nhân qua mạng xã hội hoặc ứng dụng nhắn tin. Chúng sẽ giả danh người quen, chuyên gia đầu tư hoặc người tình ảo để xây dựng lòng tin, sau đó dụ đầu tư vào các dự án tiền ảo hoặc sàn giao dịch giả mạo. Khi nạn nhân nạp tiền, hệ thống chiếm đoạt toàn bộ và cắt liên lạc.
Tiền thu được được rửa qua chuỗi ví không lưu ký và các công ty vỏ bọc trước khi được chuyển sang Bitcoin. Các ví này là nơi lưu trữ tiền điện tử không được lưu ký (unhosted cryptocurrency wallets) do Chen Zhi nắm giữ khóa riêng tư.
Trong khi đó, Cục Điều tra liên bang Mỹ (FBI) xác định gian lận đầu tư liên quan đến tiền mã hóa là loại thiệt hại lớn nhất. Các công ty tiền điện tử cũng ngày càng hợp tác chặt chẽ với các cơ quan thực thi pháp luật để theo dõi, đóng băng và thu hồi các khoản tiền bị đánh cắp. Năm 2023, Tether đã đóng băng 225 triệu USDT liên quan đến một đường dây lừa đảo ở Đông Nam Á sau cuộc điều tra của Bộ Tư pháp Mỹ.
Theo TechRadar, các chuyên gia an ninh mạng tại McAfee đã phát hiện một biến thể phần mềm độc hại mới mang tên NoVoice xuất hiện trong hơn 50 ứng dụng trên cửa hàng Google Play, với tổng số lượt tải xuống lên tới 2,3 triệu lần. Mặc dù Google thường có khả năng ngăn chặn phần mềm độc hại, nhưng một số vẫn lọt qua được hệ thống kiểm soát.
Nhóm ứng dụng độc hại này hoạt động bình thường và không yêu cầu nhiều quyền truy cập, như quyền Trợ năng, vốn thường là dấu hiệu cảnh báo. Chúng thuộc nhiều danh mục khác nhau, bao gồm ứng dụng tiện ích, thư viện ảnh và trò chơi. Thay vì lừa người dùng cung cấp quyền truy cập rộng rãi, các ứng dụng này đã khai thác gần hai chục lỗ hổng bảo mật, bao gồm lỗi nhân và lỗi trình điều khiển GPU Mali, vốn đã được vá lỗi từ năm 2016 đến 2021. Điều đó có nghĩa, kẻ tấn công nhắm vào các thiết bị cũ mà người dùng không cập nhật.
Các chuyên gia an ninh cho biết, NoVoice bắt đầu hoạt động bằng cách thu thập thông tin từ các thiết bị Android bị nhiễm, như chi tiết phần cứng và phiên bản Android. Sau đó, nó nhận được chỉ dẫn để thực hiện các bước tiếp theo, bao gồm việc cài đặt các tập lệnh phục hồi thay thế trình xử lý sự cố hệ thống và lưu trữ các payload (tải trọng) dự phòng trên phân vùng hệ thống. Chính vì vậy, khi người dùng khôi phục cài đặt gốc, phần mềm độc hại vẫn có thể tồn tại.
Sau khi thiết lập khả năng tồn tại lâu dài, phần mềm độc hại sẽ tiêm mã độc vào mọi ứng dụng được khởi chạy trên thiết bị. McAfee đã chỉ ra rằng phần mềm độc hại này đặc biệt nhắm đến WhatsApp nhằm thu thập dữ liệu nhạy cảm để sao chép phiên hoạt động của nạn nhân, từ đó cho phép kẻ tấn công sao chép dữ liệu từ tài khoản WhatsApp của nạn nhân trên thiết bị của chúng.
Google cho biết đã gỡ bỏ tất cả các ứng dụng độc hại, tuy nhiên người dùng vẫn cần thực hiện các biện pháp bảo mật trên thiết bị của mình để tránh bị đe dọa.
Phát biểu tại hội nghị công nghệ VivaTech ở thủ đô Paris (Pháp) ngày 17-6, ông Bezos nói ông không đồng tình với quan điểm cho rằng AI sẽ khiến con người trở nên dư thừa, theo thông tin từ Hãng tin Reuters.
"Tôi biết nhiều người, kể cả rất nhiều người thông minh, lo ngại AI sẽ khiến con người trở nên dư thừa. Tôi hoàn toàn không đồng ý. Thực tế, tôi cho rằng AI sẽ gây ra tình trạng thiếu hụt lao động", ông Bezos nói.
Ông Bezos cho rằng AI sẽ giúp con người vượt qua những giới hạn hiện nay, từ đó có thêm khả năng giải quyết vô số công việc còn đang chờ phía trước.
Nhà sáng lập Amazon cũng nhắc đến start-up AI mới tên là Prometheus, được thành lập nhằm tăng tốc hoạt động sản xuất.
Nhận định của ông Bezos được đưa ra trong bối cảnh nhiều doanh nghiệp trên thế giới đang có xu hướng cắt giảm hàng nghìn việc làm sau khi đầu tư mạnh vào AI, và cho biết công nghệ này giúp nâng cao hiệu quả hoạt động.
Theo công ty tư vấn nhân sự Challenger, Gray & Christmas (Mỹ), các nhà tuyển dụng tại Mỹ thông báo đã cắt giảm 97.006 việc làm trong tháng 5, trong đó AI liên quan đến 40% các trường hợp sa thải.
Trong khi đó, khảo sát của Reuters và Công ty nghiên cứu thị trường toàn cầu Ipsos (Pháp) công bố trong tháng 6 cho thấy một nửa người Mỹ lo ngại AI có thể khiến họ hoặc một thành viên trong gia đình mất việc.
Bên cạnh đó, việc ứng dụng AI cũng đối mặt với sự phản đối từ nhiều nhóm, bao gồm lao động Gen Z mới gia nhập thị trường, các công đoàn ngành ô tô ở Hàn Quốc và các biên kịch tại Hollywood.
Riêng với Công ty Amazon đã cắt giảm khoảng 30.000 vị trí nhân sự văn phòng kể từ cuối năm ngoái, một phần nhờ những cải thiện về hiệu quả từ AI. Trước đó, Tổng giám đốc Andy Jassy cũng cho biết việc tăng cường tự động hóa bằng AI sẽ khiến công ty quyết định cắt giảm một số việc làm ở khối văn phòng.
Ngoài vấn đề AI, ông Bezos cũng đề cập đến Blue Origin - công ty hàng không vũ trụ do ông sáng lập.
Ông Bezos nói một trong những mục tiêu của hoạt động thám hiểm không gian là đưa các ngành công nghiệp gây ô nhiễm ra khỏi Trái đất.
"Nếu việc di chuyển trong không gian đủ tin cậy và đủ rẻ, đồng thời chúng ta có thể khai thác vật liệu từ các tiểu hành tinh, các thiên thể gần Trái đất và Mặt trăng, thì hành tinh này có thể trở lại trạng thái như trước cuộc Cách mạng công nghiệp", ông nói.
Cùng tham dự sự kiện, Giám đốc điều hành Blue Origin David Limp cho biết công ty đã bắt đầu khôi phục bệ phóng tên lửa New Glenn tại bang Florida sau vụ nổ lớn hồi tháng 5.
Trong khi đó, tỉ phú Elon Musk cũng vừa chia sẻ tham vọng xây dựng các thành phố trên Mặt trăng và sao Hỏa.
Trong cuộc phỏng vấn với CEO JPMorgan Jamie Dimon, ông Musk còn đề cập ý tưởng đưa các trung tâm dữ liệu AI lên không gian và tổ chức các kỳ nghỉ trên Mặt trăng.
