Đi dọc con đường trong buôn, du khách sẽ được chiêm ngưỡng kiến trúc nhà dài 12 – 25 m độc đáo, nằm san sát, kéo dài từ đầu đến cuối đường. Nhà dài là nét đặc trưng của văn hoá Ê Đê, mỗi lần gia đình có con gái đi lấy chồng, ngôi nhà lại được nối thêm một đoạn tạo không gian sinh hoạt cho đôi vợ chồng mới, phản ánh sinh động chế độ mẫu hệ còn hiện hữu.
Tin Gốc: Người Đưa Tin
Xã Hội
Người đàn ông từ bỏ tiện nghi hiện đại để sống như người nguyên thủy thời đồ đá là ai?
Một đoạn video ghi lại cuộc sống của người đàn ông tên Aliah trên đảo Socotra, Yemen đang gây sốt mạng xã hội toàn cầu với hàng triệu lượt xem. Trong video, người đàn ông 62 tuổi sống giữa bờ biển đá hoang sơ, không điện thoại, không điện và gần như tách biệt hoàn toàn khỏi thế giới hiện đại.
Nhà sáng tạo nội dung Colin Duthie – người trực tiếp ghi hình – gọi Aliah là "người hang động cuối cùng trên Trái Đất". Hình ảnh người đàn ông đi chân trần trên đá sắc nhọn, ngủ trong hang, tự nhóm lửa và bắt cá bằng tay nhanh chóng khiến cộng đồng mạng tò mò.
Theo bài viết của The Economic Times, Aliah sinh sống trên đảo Socotra – vùng đất biệt lập ngoài khơi Yemen nổi tiếng với địa hình hoang dã và ít dấu vết hiện đại. Ông gần như sống hoàn toàn dựa vào thiên nhiên, đánh cá để kiếm thức ăn và không sử dụng các tiện nghi phổ biến của đời sống hiện đại.
Trong video lan truyền trên Instagram, Aliah chỉ mặc khố, đeo những chiếc vỏ sò lớn trên người và trò chuyện bằng thứ tiếng Anh bập bõm học được từ khách du lịch. Ông kể mình có 15 người con nhưng nhiều người đã qua đời – điều mà ông xem là "một phần của tự nhiên".
Ngay sau khi lan truyền, đoạn clip tạo nên làn sóng tranh luận dữ dội trên mạng xã hội. Nhiều người cho rằng Aliah đang sống cuộc đời mà không ít người hiện đại ao ước: không áp lực, không hóa đơn, không mạng xã hội và không bị cuốn vào guồng quay công việc.
Một số bình luận gọi ông là "người giàu có nhất theo cách đặc biệt", bởi ông có sự tự do mà nhiều người thành thị không thể tìm thấy. Không ít cư dân mạng cho rằng cuộc sống nguyên thủy giúp con người giảm căng thẳng tâm lý và gần gũi thiên nhiên hơn.
Tuy nhiên, bên cạnh sự tò mò và ngưỡng mộ, nhiều ý kiến cho rằng việc gọi Aliah là "người hang động cuối cùng" là cách giật gân hóa cuộc sống của cộng đồng bản địa. Một số người chỉ ra rằng hiện nay vẫn có nhiều nhóm người trên thế giới sống trong hang động hoặc duy trì lối sống truyền thống tại các khu vực biệt lập.
Các chuyên gia cũng cảnh báo việc mạng xã hội lãng mạn hóa lối sống "thời đồ đá" có thể khiến giới trẻ hiểu sai về thực tế sinh tồn khắc nghiệt. Những video sống nguyên thủy thường chỉ cho thấy khía cạnh "đẹp" như tự do, hòa mình với thiên nhiên, trong khi bỏ qua nguy cơ bệnh tật, thiếu chăm sóc y tế và điều kiện sống khắc nghiệt.
Trên thực tế, xu hướng "primitive living" – sống như người tiền sử – đang ngày càng phổ biến trên TikTok và YouTube. Nhiều nhà sáng tạo nội dung cố tình dựng lều trong rừng, ngủ trên đất, săn bắt hoặc sống không công nghệ để thu hút lượt xem. Một số video đạt hàng chục triệu lượt xem nhờ đánh trúng tâm lý muốn "thoát ly hiện đại" của người trẻ.
Theo Times of India, nhiều cư dân mạng cho rằng cuộc sống của Aliah phản ánh nỗi mệt mỏi của con người hiện đại trước áp lực công nghệ và nhịp sống gấp gáp. Tuy nhiên, không ít người cho rằng việc thần tượng hóa cuộc sống biệt lập là góc nhìn phiến diện và thiếu thực tế.
Dù gây tranh cãi, hình ảnh người đàn ông sống như tổ tiên thời đồ đá vẫn tiếp tục phủ sóng mạng xã hội toàn cầu. Từ một đoạn video du lịch đơn thuần, câu chuyện của Aliah đang mở ra cuộc tranh luận lớn về ranh giới giữa tự do cá nhân, lối sống cực đoan và sự mê hoặc của những nội dung "thoát khỏi văn minh" trên Internet hiện đại.
Tin Gốc: Người Đưa Tin
Xã Hội
"Dị nhân" sở hữu trí nhớ siêu phàm: Bộ não bí ẩn nhất từng được khoa học ghi nhận
Điều đáng nói là Kim Peek không phải thiên tài theo cách thông thường. Ông sinh năm 1951 tại bang Utah (Mỹ) với dị tật bẩm sinh ở não bộ. Các bác sĩ từng khuyên gia đình đưa ông vào cơ sở chăm sóc đặc biệt vì cho rằng cậu bé sẽ không thể học tập hay tự chăm sóc bản thân. Thế nhưng ít ai ngờ, chính bộ não khác thường ấy lại tạo nên một khả năng hiếm có trong lịch sử nhân loại.
Theo nhiều tài liệu, Kim Peek bắt đầu ghi nhớ thông tin từ khi mới khoảng 18 tháng tuổi. Ông có thể nhớ nguyên văn những cuốn sách được đọc cho nghe chỉ sau một lần tiếp xúc. Khi trưởng thành, khả năng ấy phát triển đến mức đáng sợ: chỉ mất khoảng 8-10 giây để đọc xong 2 trang sách. Điều kỳ lạ hơn là ông dùng mắt trái đọc trang bên trái, mắt phải đọc trang bên phải cùng lúc.
Sau khi đọc xong, Kim Peek thường đặt cuốn sách úp ngược lên giá để đánh dấu rằng mình đã "lưu" hoàn toàn nội dung vào trí nhớ.
Các nhà nghiên cứu cho biết ông có thể ghi nhớ hơn 12.000 cuốn sách thuộc đủ lĩnh vực: lịch sử, địa lý, âm nhạc cổ điển, Kinh Thánh, văn học, điện thoại, bản đồ, thể thao… Nếu ai đó hỏi ngày 14/7/1978 là thứ mấy, Kim Peek gần như trả lời ngay lập tức. Ông cũng có thể chỉ đường chi tiết trong nhiều thành phố tại Mỹ dù chưa từng sống ở đó.
Tuy nhiên, phía sau "siêu năng lực" ấy là một cuộc đời đầy nghịch lý. Kim Peek không thể thực hiện nhiều kỹ năng cơ bản như: tự mặc quần áo, buộc dây giày hay đánh răng thành thạo. Ông sống phụ thuộc phần lớn vào cha mình - ông Fran Peek - suốt nhiều thập kỷ. Các chuyên gia cho rằng bộ não của Kim có cấu trúc bất thường, đặc biệt là thiếu phần kết nối giữa hai bán cầu não. Chính điều này có thể khiến khả năng ghi nhớ của ông phát triển theo cách đặc biệt.
Cuộc đời Kim Peek thay đổi vào năm 1984 khi biên kịch Barry Morrow gặp ông tại một sự kiện ở Texas. Bị choáng ngợp bởi trí nhớ siêu phàm của Kim, Morrow đã xây dựng nhân vật Raymond Babbitt trong bộ phim nổi tiếng Rain Man. Bộ phim sau đó trở thành hiện tượng toàn cầu và mang về tượng vàng Oscar cho tài tử Dustin Hoffman.
Dù nhân vật trong phim được khắc họa là người tự kỷ, nhiều nghiên cứu sau này cho rằng Kim Peek thực chất mắc hội chứng FG – một rối loạn di truyền cực hiếm. Tuy vậy, hình ảnh "Rain Man đời thực" vẫn trở thành biểu tượng đặc biệt của thế giới những người có hội chứng savant – dạng "thiên tài biệt lập" hiếm gặp.
Sau thành công của bộ phim, Kim Peek đi khắp nơi diễn thuyết và giao lưu. Hàng nghìn người xếp hàng chỉ để tận mắt chứng kiến người đàn ông có thể nhớ gần như mọi thứ mình từng đọc. Nhiều khán giả kể rằng họ đưa ra những câu hỏi cực kỳ ngẫu nhiên về ngày tháng, địa danh hay lịch sử, và Kim đều trả lời ngay lập tức.
Năm 2009, Kim Peek qua đời vì đau tim ở tuổi 58. Nhưng đến nay, ông vẫn được xem là một trong những bộ não bí ẩn nhất từng được khoa học ghi nhận. Các nghiên cứu về Kim Peek không chỉ giúp giới khoa học hiểu thêm về trí nhớ con người, mà còn đặt ra câu hỏi lớn: liệu bộ não con người thực sự còn tiềm ẩn bao nhiêu khả năng chưa được khám phá?
Tin Gốc: Người Đưa Tin
Trung tâm xếp hạng đại học thế giới (CWUR) mới công bố xếp hạng đại học thế giới năm 2026 với 21.291 cơ sở giáo dục tham gia. Việt Nam có 6 đại diện góp mặt trong bảng xếp hạng, trong đó Đại học Duy Tân tiếp tục là trường có vị trí cao nhất.
Cụ thể, Đại học Duy Tân đạt 71 điểm, xếp hạng 936 thế giới (thuộc top 4,4%), tăng 33 bậc so với năm 2025. Trường Đại học Tôn Đức Thắng đứng thứ 1.046, tăng 9 bậc và tiếp tục giữ vị trí thứ hai trong nhóm các cơ sở giáo dục đại học Việt Nam.
Đại học Quốc gia Hà Nội xếp hạng 1.219, gần như giữ nguyên vị trí so với năm trước khi chỉ giảm 3 bậc. Trong khi đó, Đại học Quốc gia Tp.HCM đứng thứ 1.367, giảm 92 bậc so với năm 2025, là đại diện Việt Nam có mức tụt hạng lớn nhất trong kỳ xếp hạng năm nay.
Ở nhóm còn lại, trường Đại học Y Hà Nội và Đại học Bách khoa Hà Nội lần lượt xếp hạng 1.835 và 1.898 thế giới. Cả hai đều cải thiện vị trí so với năm trước, tăng 44 bậc và 19 bậc.
Nhìn chung, 4/6 đại diện của Việt Nam ghi nhận sự thăng hạng. Tuy nhiên, khoảng cách giữa các trường trong nước với nhóm đại học hàng đầu thế giới vẫn còn khá lớn khi chưa có cơ sở nào lọt top 500.
Trên bảng xếp hạng chung, 5 vị trí dẫn đầu không thay đổi trong 2 năm liên tiếp, lần lượt thuộc về Đại học Harvard, Viện Công nghệ Massachusetts, Đại học Stanford, Đại học Cambridge của Mỹ và Đại học Oxford của Anh.
Các vị trí tiếp theo trong top 10 đều thuộc về những trường đại học danh tiếng của Mỹ, gồm Đại học Princeton, Đại học Pennsylvania, Đại học Columbia, Đại học Yale và Đại học Chicago.
Tại châu Á, đại diện có thứ hạng cao nhất trong top 20 là Đại học Tokyo của Nhật Bản, đứng thứ 13 thế giới với tổng điểm 89,9.
CWUR là tổ chức tư vấn, trụ sở ở Arab Saudi, xếp hạng đại học từ năm 2012. Đây là một trong các bảng xếp hạng có quy mô lớn trên thế giới, bên cạnh QS và Times Higher Education - THE (Anh), ARWU (Trung Quốc). Năm nay, tổ chức này đánh giá hơn 21.200 cơ sở giáo dục đại học, trước khi xếp hạng 2.000 trường.
Bốn nhóm tiêu chí để xếp hạng gồm: thành tựu học thuật và nghề nghiệp của cựu sinh viên, chất lượng học thuật giảng viên và thành tựu nghiên cứu. Tiêu chí nghiên cứu chiếm 40% số điểm - nhiều nhất. Mỗi yếu tố còn lại chiếm tỷ trọng 10-25%.
Tin Gốc: Người Đưa Tin